De Grote Maria-Hymne van het Oosten

De Akáthistos, het grote Maria-hymnus uit het Oosten

De Akáthistos (in het Grieks “niet zittend”) is de grootste Maria-hymnus uit de vroege christelijke tijd, waarschijnlijk uit de 5e of 6e eeuw geschreven. De naam verwijst naar het feit dat hij gezongen en aangetuigd moet worden staand, net als het Evangelie, als teken van eerbied. Voor vijftien eeuwen voedde deze hymne de devotie naar de Theotokos (Moeder van God) in de Oosterse christelijke kerken.

De naam en betekenis

De naam Akáthistos komt van een liturgische rubriek: deze hymne werd gezongen staand gedurende de hele nacht, terwijl andere liturgische composities in de Byzantijnse traditie gezeten werden uitgevoerd. De stad Constantinopel, gewijd aan Maria, zong hem tijdens dankgebeden na het afweren van barbaarse belegeringen, en de rubriek gaf hem zijn eigen naam. In de Byzantijnse ritus heeft hij een eigen liturgische feestdag, de vijfde zaterdag van de Veertigdagen, en wordt hij gedeeltelijk gezongen in de vier zaterdagen ervoor.

De structuur van de hymne

De Akáthistos bestaat uit 24 strofen, volgend op het Griekse alfabet. Hij is verdeeld in twee delen van elk 12 strofen: het eerste deel, van historische aard, behandelt de evangeliën over de kindertijd (Anunciatie, Geboorte, Magiërs), terwijl het tweede deel, van theologische aard, de mysteries van het geloof belicht. De oneven strofen, langer van aard, eindigen met twaalf lofzangen aan de Maagd en het refrein “Ave, Maagd en Bruid!”, terwijl de even strofen eindigen met “Aleluia!”.

Theologie: Theotokos en Verlossing

De hymne benadrukt de rol van Maria als Theotokos, de Moeder van God, en haar betrokkenheid bij de incarnatie. Door haar “volheid van tijd” (Lumen gentium, 48) maakte zij de verlossing mogelijk, en haar “altijddurende maagdelijkheid” (Immaculata Concepcio) is een teken van de goddelijke kracht die in haar werkt.

De Akáthistos is in essentie een contemplatie van het mysterie van de Verenking door Maria. Het trinitarische mysterie, de twee door de Concilie van Nicea en het Concilie van Éfeso gedefinieerde dogmen (drie-eenheid en de twee natuur van Christus), vormen de structuur van zijn numerieke architectuur. Maria ontstaat uit het mysterie van het Woord dat zij baarde, en daarin wordt haar rol als Moeder van God verlicht.

Ecumenisch belang

Vertald in alle talen van het Byzantijnse ritus, zowel in de orthodoxe als in de oosterse katholieke traditie, is de Akáthistos tegenwoordig steeds beter bekend in het Westen. Het Italiaanse catechisme voor volwassenen (1981) heeft twee van zijn strofen overgenomen naast Salve Regina, en beschouwt het als gemeenschappelijk erfgoed van de Kerken. Voor het ecumenisch dialoog vormt het een geprefereerd punt van ontmoeting tussen Oost en West in de contemplatie van de Theotokos.

Dieper ingaan op het onderwerp: bestudeer Mariologie, Theologie mariana, Apparities van Maria en Postgraduaat in Mariologie.

---

Leergezag van de Kerk

Vere dignum et iustum est, ut eam quam Filius Dei pro sua misericordia elegit in Matrem suam, nos quoque ex corde laudemus et honoremus.

Benedictus XIV, Const. Ap. Gloriosae Dominae (27 september 1748)

📚. Letterlijke vertaling: Het is werkelijk rechtvaardig en billijk dat we van harte loven en eren diegene die de Zoon van God uit zijn genade als zijn Moeder heeft gekozen.

Hymnographia orientalis, cuius apex est Acathistus, maximum documentum est sensus theologici Orientis erga Theotokon.

S. Ioannes Paulus II, Enc. Redemptoris Mater (25 maart 1987)

📚. Letterlijke vertaling: De Oosterse hymneografie, waarvan de Akáthistos het hoogtepunt vormt, is het grootste document van het Oosterse theologische gevoel ten aanzien van de Theotokos.