Ik ben niet gekomen om af te schaffen maar om na te leven: Sirach 15, 1 Korintiërs 2 en Jezus en de wet in Matteüs 5.

Ik ben niet gekomen om de wet of de profeten te vernietigen, maar om ze te vervullen.
Mt 5,17

De zesde zondag van het gewone jaar A, de laatste zondag voor vasten, verenigt drie teksten rond de relatie tussen menselijke vrijheid, goddelijke wijsheid en de naleving van de Wet. Sirach 15,15-20 verklaart dat de wetten binnen ieders bereik liggen: God heeft aan iedereen vuur en water, leven en dood voorgehouden, en elk individu kiest vrijelijk. 1 Korintiërs 2,6-10 presenteert de verborgen wijsheid die God voor zijn uitverkorenen heeft bepaald en die door de Geest wordt onthuld. Matteüs 5,17-37 toont Jezus aan dat Hij niet is gekomen om de Wet af te schaffen, maar om Hem te vervullen, en deze diepgaand te verrijken: van het verbod op moord tot beheersing van woede, van het verbod op ontrouw tot integriteit in woord en daden. De drie teksten beschrijven dezelfde eis: de Wet is geen belemmering voor vrijheid, maar de weg naar haar volledige vervulling.

I. De eerste lezing: Sirach 15,15-20

De Eclesiastische stelt tegen elke fatalistische of deterministische visie in: «Als je wilt, zult ge de geboden bewaren. En trouw zijn is een keuze die afhangt van jouw wil» (Sir 15,15). God heeft aan iedereen vuur en water voorgehouden: «Strek je hand uit naar wie je wilt» (v.16). Voor ieder staan leven en dood, en wie er een kiest, zal hem krijgen (v.17). De Eclesiastische formuleert de menselijke vrijheid op zijn meest radicale manier: gehoorzaamheid aan God is geen natuurlijke noodzaak maar een keuze. Dit betekent niet dat Gods genade overbodig is; het betekent eerder dat genade de vrijheid niet afneemt, maar deze versterkt. God wil geen slaven maar kinderen die vrijelijk kiezen. En Zijn ogen zien de daden van de mensen en kennen alle hunne (v.19): de vrijheid is echt, net als de gevolgen ervan.

II. De tweede lezing: 1 Korintiërs 2,6-10

Paulus onderscheidt twee soorten wijsheid: die van de machtigen van deze tijd, die tot niets gereduceerd wordt, en die van God, mysterieus en verborgen (1 Kor 2,6-7). Deze wijsheid van God is voor onze eer bestemd (v.7b). De heersers van deze tijd hebben Hem niet gekend; als zij dat hadden gedaan, zouden zij de Heer van glorie niet hebben gekruisigd (v.8). Hij citeert Jesaja 64,3: «Wat het oog niet gezien, noch het oor gehoord heeft, noch in het menselijke hart is ingedrongen, is wat God bereid heeft voor wie Hem liefhebben» (v.9). Deze realiteit werd door de Geest onthuld (v.10): de verborgen wijsheid wordt niet bereikt door intellectuele inspanning, maar door open te staan voor de Geest die de diepste geheimen van God onderzoekt. Sirach 15 beschrijft de menselijke vrijheid die de geboden kiest. 1 Korintiërs 2 beschrijft wat God voor zijn liefhebbers bereid heeft, boven en buiten wat elke wet zou kunnen eisen: een realiteit die het oog niet gezien noch het oor gehoord heeft.

III. Het evangelie: Matteüs 5,17-37

Jezus verklaart dat Hij niet is gekomen om de Wet of de profeten af te schaffen, maar om hen te vervullen (v.17). Van het verbod op moord gaat Hij over tot beheersing van woede (v.21-26), van ontrouw tot trouw in huwelijk (v.27-30), en van loslaten van boosheid tot liefhebben van vijanden (v.43-48). Hij die de hele wet houdt, maar een enkel gebod negeert, is als iemand die een huis probeert te bouwen op zand (v.19). De kern van de Wet en de profeten is liefde voor God en naaste (v.21-48), en Jezus toont aan dat deze liefde verder reikt dan wat de wet voorschrijft.

Jezus verklaart in de Bergrede: «Ik ben niet gekomen om de Wet of de Profeten te vernietigen, maar om hen te vervullen» (Mt 5,17). Het nieuwe van Jezus is geen breuk, maar een volmaking. De letter van de Wet verbood moord. Jezus gaat naar de wortel: «Wie zijn broer met woede begeert, zal onderworpen worden aan het oordeel» (v.22). Geweld begint in het hart, voordat het handelt. De letter verbood overspel. Jezus gaat naar de kern: «Iedereen die een vrouw met begeerte aanschouwt, heeft al overspel gepleegd in zijn hart» (v.28). Getrouwheid begint met het oog, voordat het daadwerkelijk wordt. Over scheiding zegt Jezus terug naar de oorspronkelijke bedoeling van de Schepper: wat God heeft verenigd, mag de mens niet scheiden. Over zweren is de radicaliteit nog groter: geen enkel zwerf. «Laat uw ‘ja’ ja betekenen en uw ‘nee’ nee» (v.37). Jezus maakt de Wet niet zwaarder; Hij maakt hem innerlijker. De farizeeën hielden zich aan de letter. De leerling van Jezus wordt opgeroepen om het geestelijk te vervullen, vanuit een getransformeerd hart.

IV. Maria en de vervulling van de Wet

Sir 15 stelt dat het houden van de geboden een vrije keuze is: God heeft de mens voor keuzes gesteld – vuur en water, leven en dood – en iedereen kiest voor wat hij wil. Maria is de schepsel die met volledige vrijheid het leven koos: het ‘fiat’ in Lc 1,38 is geen berusting maar een volledige overgave van de menselijke wil aan de goddelijke wil. Sir 15 zegt dat vrijheid verenigbaar is met God: Maria heeft aangetoond dat dit zonder enige voorbehoud mogelijk is. 1Cor 2 stelt dat «wat het oog niet gezien, noch het oor gehoord heeft, noch in het menselijke hart is ingedrongen, is wat God voorbereid heeft voor diegenen die Hem liefhebben» (v.9). Maria was de eerste schepsel die in haar borst de Verlosser ontving, die nog ondenkbaar was voor de mensheid. Het onmogelijke werd in haar werkelijkheid: Mt 5,17 zegt dat Jezus niet kwam om de Wet te vernietigen, maar om deze te vervullen. Maria is het moment waarop de belofte van Is 7,14, «zie, een jonge vrouw zal zwanger worden en een zoon baren», haar vervulling vond. Ze heeft de Wet van Israël niet afgeschaft; ze leefde deze op zo’n innerlijke en volledige manier dat ze zelf het symbool werd van het nieuwe dat God beloofde. De zesde zondag van het gewone jaar nodigt de leerling uit om dezelfde weg te volgen: van de letter naar het hart, van externe naleving naar vrije toewijding, van minimale vervulling naar de volheid van liefde.