Stabat Mater – liturgisch sequentie goedgekeurd door Pius IX (Doctrina pontificalis IV, art. 320)

Het Stabat Mater: een beroemd Marianisch gedicht

Het Stabat Mater is het meest beroemde Marianische gedicht in de christelijke geschiedenis en een van de theologische, contemplatieve en poëtische rijkste teksten uit de westerse religieuze literatuur. De erkenning ervan als liturgisch gebed bereikte zijn hoogtepunt met Pius IX, die het in 1876 definitief goedkeurde als officiële toevoeging aan de feestdag van Onze-Lieve-Vrouw van Pijn (15 september). Dit is Document 320 van de Doctrina Pontificia IV.

Collectie en documentgegevens

Collectie: Doctrina Pontificia IV: Documenten Marianos, nr. 320

Paus: Pius IX (1846-1878)

Document: Besluit van de Heilige Congregatie voor Afstandgevende Zaken, 18 juni 1876

Thema: Goedkeuring van het Stabat Mater als officiële liturgische toevoeging

Het Stabat Mater: Latijnse tekst (Uitleg)

Stabat mater dolorosa / iuxta crucem lacrimosa, / dum pendebat Filius.

Ze stond daar, de pijnlijke Moeder / bij de tranenbarende Kruis, / terwijl de Zoon hing.

Cuius animam gementem, / contristatam et dolentem / pertransivit gladius.

Haar ziel, die zuchtte, / verdrietig en pijnlijk / werd door een zwaard doordrongen.

O quam tristis et afflicta / fuit illa benedicta / Mater Unigeniti!

Oh, hoe verdrietig en bedroefd / was die gezegende Moeder / van de Eengegeboren!

Quae maerebat et dolebat, / pia Mater dum videbat / nati poenas inclyti.

Ze die huilde en leed, / de toegewijde Moeder, terwijl ze zag / de straffen van haar glorieuze Zoon.

Fac, ut ardeat cor meum / in amando Christum Deum / ut sibi complaceam.

Laat mijn hart branden voor liefhebbende God Christus, / zodat ik mij aan Hem mag verheugen.

Auteur en geschiedenis

De auteur van het Stabat Mater is onbekend. De meest waarschijnlijke kandidaat is Jacopone da Todi (ca. 1230-1306), een Umbrische franciscaner monnik. Het gedicht is geschreven in drieletterige jambische rijmen (werkelijk, in wat bekendstaat als Safinisch-Franciscans vers), bestaande uit 20 strofen van elk drie regels, wat in totaal 60 regels oplevert.

De liturgische geschiedenis van het Stabat Mater is lang: verboden als liturgische toevoeging door het Concilie van Trento (dat de gebruikelijke sequenties beperkte tot vier), werd het geleidelijk weer ingevoerd en definitief goedgekeurd door Pius IX in 1876 voor de feestdag van Onze-Lieve-Vrouw van Pijn.

Mariologische betekenis

Het Stabat Mater is de meest perfecte uitdrukking van de theologie van Maria’s mededogen, haar mede-leiden met Christus op het kruis. Deze leer, ontwikkeld door Sint Bernardus, Sint Boetius en Sint Thomas van Aquino, stelt dat Maria geen passieve toeschouwer was van het lijden: ze leed met Christus op een unieke manier, deelend in zijn verlossende offer op spirituele wijze. Het Stabat Mater is, meer dan poëzie, theologie.

De uitdrukking “iuxta crucem lacrimosa” (bij het tranenbarende kruis) verwijst naar Johannes 19:25: “Staande bij het kruis van Jezus was zijn Moeder daar.” Het gedicht is een meditatie op dit vers, waarbij wordt uitgelegd wat het betekent dat Maria “bij het kruis” van de Zoon stond.

Het Stabat Mater in muziek

Het Stabat Mater is het meest gezongen Maria-tekst in de geschiedenis: Palestrina, Pergolesi, Haydn, Schubert, Rossini, Dvořák, Poulenc en Verdi zijn slechts enkele van de vele componisten die muziek hebben gecreëerd voor dit gedicht. De versie van Pergolesi (1736), gecomponeerd in de laatste dagen van zijn leven, wordt beschouwd als een van de meest perfecte werken van heilige muziek aller tijden.

Aanvullend lezen

Verken Mariologie, de Mulieris Dignitatem (die Maria aan het kruis behandelt), hoofdstuk VIII van het Lumen Gentium, en de Postgraduaat in Mariologie.