Volg mij: Maria en het onvoorwaardelijke volgen

Volg mij.
Joh 21,22

«Tu, segue-me». Deze twee woorden die Jezus tot Petrus richt (Jo 21,22) zijn de eenvoudigste en meest veeleisende woorden van het hele Evangelie: een onvoorwaardelijke volging, zonder voorwaarden, zonder onderhandeling over de modaliteiten, zonder garantie over de weg. Hoofdstuk 21 van Johannes, het epiloog van het Evangelie, presenteert Petrus die vraagt naar het lot van de geliefde leerling en een antwoord ontvangt: «Wat betreft jou, volg mij». De mariologie vindt in deze woorden de synthese van de hele mariale spiritualiteit: Maria is, voor Petrus en elke leerling, degene die «ja» zei tegen «Tu, volg mij» zonder voorwaarden.

I. Jo 21: het epiloog van het Evangelie en de herstel van Petrus

Johannes 21 vertelt over de verschijning van de Opgestane aan de oevers van het Meer van Tiberias: de wonderlijke visserij, de herkenning van Jezus, het maaltijdfeest aan de oever van het meer en het gesprek met Petrus, waarin Jezus hem zijn pastorale missie herhaalt («Wees mijn schapen», Jo 21,15-17) en hem voorspelt dat hij zal lijden («Wanneer je oud zult zijn, zal je je handen uitstrekken», Jo 21,18). Dit hoofdstuk is de pascalische «herstel» van Petrus’ ontkenning: dezelfde Petrus die drie keer de Heer ontkende, wordt nu drie keer in liefde en missie bevestigd.

De structuur van hoofdstuk 21 is opzettelijk parallel aan Petrus’ eerste roeping in Lucas 5,1-11: de vruchteloze visserij die een vruchtbare visserij wordt door Jezus’ woord, de herkenning van Jezus als Heer, het «volg mij» dat het begin van het discipelaat inluidt. De Opstanding annuleert de geschiedenis niet, maar verlost haar: Petrus, die ontkende, is dezelfde Petrus die nu wordt opgeroepen om te volgen, met het verschil dat hij nu, door zijn eigen ervaring, weet wat het betekent om in vertrouwen op de Opgestane te vertrouwen in plaats van in zichzelf.

Het laatste «Tu, volg mij» (Jo 21,19.22) weerspiegelt het eerste «volg mij» van de roeping (Mc 1,17; Jo 1,43). Het christelijk leven heeft deze cirkelstructuur: het begint met een «volg mij» en eindigt, of beter gezegd, begint opnieuw, met hetzelfde «volg mij». Elke crisis, elke ontkenning, elke afwijking wordt gevolgd door dezelfde uitnodiging: «Volg mij». De genade van Jezus annuleert het discipelaat niet, het herstelt het.

Petrus’ vraag over de geliefde leerling, «En wat zal er met hem gebeuren?</em?» (Jo 21,21), en Jezus' antwoord, «Wat betreft jou, volg mij», heeft een pedagogische dimensie die de hele christelijke spiritualiteit doordringt: het volgen van Jezus is radicaal en persoonlijk, niet vergelijkend. Elke leerling heeft zijn eigen weg. Ieder wordt opgeroepen om Jezus te volgen volgens de manier die de Heer voor hem vaststelt, niet volgens de manier van de buurman. Maria is het model van deze «persoonlijke gehoorzaamheid» aan het «Tu, volg mij» dat haar in de Annonce werd gericht.

II. Maria en het «Tu, volg mij» van de Annonce

Het Tu me sequere heeft in Maria zijn eerste verwezenlijking. Lc 1,38: «Laat het mij volgens jouw woord geschieden». Dit «fiat» is het «Tu, volg mij» van Maria: zonder voorwaarden, zonder onderhandeling over de weg, zonder voorafgaande garantie van het lot. De engel had het lot beschreven («Je zult zwanger worden en een zoon baren», Lc 1,31), maar niet het wat dat zou inhouden: de onbegrip van Jozef, de geboorte in Bethlehem, de vlucht naar Egypte, de dertig jaar verborgen leven, de spanningen van het openbare ministerie, de dood op het kruis. Maria zei «ja» tegen alles dit, zonder expliciet te weten wat het «ja» zou inhouden.

Deze structuur van het «fiat» van Maria, een antwoord op wat aangekondigd werd maar een openheid voor het on aangekondigde, is het model voor elke christelijke volging. Niemand die «ja» zegt tegen Jezus weet precies wat dat «ja» zal inhouden. De roeping tot het huwelijk, het priesterschap, het religieuze leven, het lekenapostolaat, elk is een «Tu, volg mij» dat zijn inhoud geleidelijk onthult tijdens de reis. De trouw aan de initiële roeping is de trouw aan het «Tu, volg mij» dat zijn betekenis ontvouwt naarmate men vordert op het pad.

Paapa Johannes Paulus II, in zijn encycle Redemptor Veritatis, benadrukt deze dynamiek van het volgen van Christus: «Het is een volging die voortdurend groeit, die zich ontwikkelt in de tijd, die zich aanpast aan de veranderende omstandigheden, maar die nooit haar oorspronkelijke richting verliest, die nooit haar oorspronkelijke doel vergeten mag worden: Christus volgen, hem na volgen, hem imiteren.»

Redemptoris Mater (n. 14), beschreef het «fiat» van Maria als «de belangrijkste daad van geloof» in de hele geschiedenis. Deze bewering, die misschien overdreven lijkt, is theologisch juist: geen enkele eerdere daad van geloof, noch die van Abraham, noch die van de profeten, had de kosmische gevolgen van het «fiat» van Maria. Zij zei «ja» in naam van de hele mensheid tegen Gods plan om zich te incarneren. Haar «Volg mij» was tegelijkertijd het meest persoonlijke en het meest universele volgen.

De ignatiese spiritualiteit van «discernement» vindt in het «fiat» van Maria haar perfecte model. Sint Ignatius van Loyola ontwikkelde de Exercities Spirituele precies om gelovigen te helpen het specifieke «Volg mij» te discernen dat God hen toebracht. Maria, die de roep van de Vader met volledige vrijheid en helderheid heeft gedisciplineerd, in «onverschilligheid» ten opzichte van alle mogelijke menselijke paden, is het model van de oefenende die op zoek is naar Gods wil zonder de invloed van «onordelijke begeerten» die Sint Ignatius zo vreesde.

III. «Wat geeft het?» – het onvergelijkbare volgen

Het «Volg mij» is fundamenteel persoonlijk. Jo 21,22: «Wat geeft het jou? (ti pros se)». Deze antwoord van Jezus aan Petrus, die wilde weten over het lot van de geliefde leerling, is een van de bevrijdende passages uit het Evangelie: elke leerling heeft zijn eigen weg. Vergelijking met anderen is niet alleen nutteloos maar ook schadelijk voor het volgen. Het «jij» van het «Volg mij» is radicaal en onverkort persoonlijk: het is aan deze specifieke «jij» dat de roep gericht is, met een vorm van volgen die uniek en onnaaistbaar is.

De mariologie heeft altijd de verleiding weerstaan om Maria als een model te beschouwen dat letterlijk na te bootsen: zij is niet het model voor iedereen die celibat leidt (zij is maagd, maar de meeste christenen zijn getrouwd), noch het model voor iedereen die fysieke moederschap nastreeft (zij is de moeder van Gods Zoon, een uniek voorrecht). Maria is het model van de manier van volgen, van volledige overgave, liefdevolle gehoorzaamheid en standvastigheid in het geloof, maar niet noodzakelijkerwijs van de concrete vorm daarvan.

Sint Teresinha van het Kindje Jezus greep deze onderscheid op met haar «kleine weg»: zij, die geen gaven had als Teresa van Avila noch de apostolische energie van Franciscus Xavier, vond haar specifieke «Volg mij» in de bescheidenheid en vertrouwelijke gezinsband. En ontdekte in Maria niet het model voor grote spirituele ondernemingen, maar het model van eenvoudige en volledige geloof dat «fiat» zei zonder alle implicaties volledig te begrijpen. Deze ontdekking, dat «grote heiligheid» door «kleine weg» gaat, is een van de mooiste vruchten van de Maria-contemplatie.

De diversiteit van roepen binnen de Kerk, die het Tweede Vaticaans Concilie bevestigde met de leer van de «universele roeping tot heiligheid» (LG cap. V), heeft in Maria haar mariologische grondslag.

Zij die werd opgeroepen tot een unieke en onherhaalbare volging, Moeder van de Zoon Gods, is tegelijkertijd het model voor elke unieke en onherhaalbare volging: iedereen wordt opgeroepen tot een specifieke “Volg mij” (Tu me sequere), die niemand anders kan vervullen. De mariologie, correct begrepen, uniformiseert de roepingen niet, maar bevrijdt ze: zij toont aan dat het enige model dat ertoe doet, het van het “fiat” (ja-woord) is, in welke concrete vorm dan ook de roeping zich ook voordoet.

IV. “Volg mij” – Volging en dienst

“Volg mij” gaat onvermijdelijk gepaard met dienstbaarheid. In Johannes 21,15-17 wordt de “Volg mij” verbonden met het pastoraal mandaat: Petrus, die Jezus volgt, is ook de Petrus die “de schapen van Jezus hoedt”. De volging is niet voor de leerling zelf, maar voor de anderen. Wie “Jezus volgt”, ontvangt in mate van zijn roeping een verantwoordelijkheid voor de anderen: als vader of moeder van een gezin, als pastoor van een gemeenschap, als opvoeder, arts of religieus. De “Volg mij” wordt altijd vergezeld van een vorm van “hoed de mijn schapen”.

Maria is, in de traditie, het ultieme model van deze verbinding tussen volging en dienst. Zij die Jezus volgde van het “fiat” tot aan het kruis, die de Zoon in Nazareth “hoedde” gedurende dertig jaar, die nu haar spirituele kinderen door bemiddeling “hoedt”, is het icoon van de herder die de Herder volgt en zijn dienst voortzet. Haar spirituele moederschap is niet te scheiden van haar volging: het is het resultaat van de volging, de uitdrukking van de liefde die de drievoudige “Volg mij, liefhebt gij mij?” (Johannes 21,15-17) van Johannes vraagt.

Het komende Pinksterfeest is de viering van de “Volg mij” die aan de hele wereld werd gegeven: de Geest die neerdaat op de leerlingen die met Maria samen zijn, is de Geest die hen uitrust voor de universele volging, om “tot aan de uiteinden van de aarde” (Handelingen 1,8) met dezelfde liefde te gaan als die hen in het Hemelrijk aanmoedigde. Maria, die aanwezig was bij de eerste “uitrusting en volg” (equipa-te en volg), blijft aanwezig bij elke nieuwe “Volg mij” die de Geest aan elke generatie christenen richt.

Het gebed van de Kerk, “Kom, Heilige Geest”, is het gebed van de discipelheid: het verzoek om uitgerust te worden voor de volging die de Heer voor ons voorstelt. En Maria, die dit gebed in het Hemelrijk voor de eerste keer uitsprak, is de meest gekwalificeerde bemiddelaar om ervoor te zorgen dat dezelfde Geest elke christen uitrust voor zijn specifieke “Volg mij”. Haar “fiat” was niet alleen voor haar, het was het “fiat” van de hele mensheid die wordt opgeroepen tot de volging van Christus.Maria, die met heel haar wezen ja zei tegen God in de Aankondiging, is het voorbeeld van een onvoorwaardelijk discipelaat: zij volgde Jezus van het ‘zie het als volbracht’ tot aan het Kruis en bemiddelt voor allen die worden uitgenodigd om haar te volgen.

Referenties

• Johannes Paulus II, Redemptoris Mater, nn. 14-17 (1987).
• Tweede Vaticaans Concilie, Lumen Gentium, kap. V: «Universele roeping tot heiligheid» (1964).
• Heilige Teresa van het Kindje Jezus, Geschiedenis van een ziel (manuscript B).
• Sint Ignatius van Loyola, Exercities voor de Geestelijke, nn. 169-189.
• R. Brown, Het Evangelie volgens Johannes, vol. II (1970).

  De theologie van de Katholieke Kerk omvat de mariologie, angelologie, demonologie en josephologie. Deze disciplines bestuderen en verkennen verschillende aspecten van de geloofsvereisten en de rol van Maria, engelen, demonen en Jozef binnen de christelijke traditie.Mariologie richt zich op het leven, de leer en de verering van Maria, de Moeder van Jezus. Het omvat onderwerpen als de Aankondiging van de Heer (Annunciatie), Maria-Tenhemelopneming (Tenhemelopneming), de Onbevlekte Ontvangenis (Imaculada Conceicao), haar altijddurende maagdelijkheid (virgindade perpetua), het koningschap van Maria (Realeza de Maria), haar rol als medeverlosseres (Corredentora) en als middelares van alle genaden (Medianeira).Angelologie bestudeert de aard en de rol van engelen in de goddelijke orde. Het onderzoekt verschillende soorten engelen, hun functies en hun interactie met de mensheid.Demonologie, aan de andere kant, richt zich op de studie van demonen en het kwaad in de christelijke traditie. Het onderzoekt de aard van demonische wezens, hun invloed op de mensheid en de manieren waarop de Kerk met demonische krachten omgaat.Ten slotte omvat josephologie de studie van Jozef, de stiefvader van Jezus. Het onderzoekt zijn rol in het leven van Jezus, zijn heiligheid en zijn betekenis binnen de christelijke theologie en devotie.

  Postgraduaat in Mariologie

  Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie aan de Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.

  Op de wachtlijst zetten →

  Wil je serieus mariologie bestuderen?

  Dit artikel is ontstaan uit de werken van de bibliotheek van Locus Mariologicus. Het postgraduaat in mariologie brengt u met academische begeleiding naar dezelfde bronnen: de Schrift, de kerkvaders en het Leergezag, van het eerste dogma tot de hedendaagse vraagstukken

  Meer weten over de postgraduaat in Mariologie