“Jullie zijn het tempel van God: een lateraanse basiliek, het tempel van de Geest voor Paulus en Maria.”

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 19 oktober 2026

Nescitis quia templum Dei estis et Spiritus Dei habitat in vobis?
1Cor 3,16

De feestdag van de Inwijding van de Lateraanse Basiliek (9 november) verbindt Ez 47, waar Ezekiel water ziet uitgaan van de rechterkant van de tempel in Jeruzalem dat zich verandert in een rivier die de woestijn en de Dode Zee doet herleven, met 1Cor 3, waar Paulus stelt dat “gij het tempel van God zijt” en dat de Geest van God in u woont, en met Jo 2, waar Jezus de handelaars uit de tempel in Jeruzalem verdrijft en aankondigt dat zij de tempel zullen vernietigen en Hij hem in drie dagen zal herbouwen. De drie teksten beschrijven dezelfde evolutie: de stenen tempel (Ezequiel) wordt de tempel van het lichaam van Christus (Johannes) en vervolgens de tempel van de gelovigen (Paulus). Maria, die de eerste levende tempel was waarin God woonde tijdens de incarnatie, is de meest volmaakte vervulling van de drie.

I. De eerste lezing: Ez 47,1-2.8-9.12

De visie van Ezekiel is een van de mooiste en dichtstbevatte profetische teksten uit het Hebreeuws: water dat uitgaat van de rechterkant van de tempel, eerst een druppel, dan een beekje, en uiteindelijk een rivier die niet overgestoken kan worden (v. 3-5). “Dit water zal naar het oosten stromen… en in de zee uitmonden. Wanneer dit water in de zee stroomt, worden de wateren genezen” (v. 8): de Dode Zee, die dood is, wordt door het water uit de tempel tot leven gebracht. “Aan weerszijden van de rivier zullen alle soorten vruchtbomen groeien” (v. 12).

Het water dat uit de tempel stroomt, is de genade die uitgaat van de plaats van de aanwezigheid van God en geeft leven aan wat dood was. Deze visie werd door de christelijke traditie geïnterpreteerd als een voorspelling van het water dat uit de zijkant van Christus stroomde op het kruis (Jo 19:34) en als symbool van de Geest die uitgaat van de Kerk. De stenen tempel van Ezekiel is de zaadkornen van de tempel van het lichaam van Christus en van de Kerk die Paulus beschrijft.

II. De tweede lezing: 1Cor 3,9c-11.16-17

Paulus gebruikt het beeld van de bouw: wij zijn “het gebouw van God” (v. 9), en de enige grondslag die kan worden gelegd is Jezus Christus (v. 11). Maar het beeld van de bouw verandert in dat van de tempel: “Wist gij niet dat gij het tempel van God zijt en dat de Geest van God in u woont?” (v. 16). De gelovigen zijn niet alleen het gebouw, maar de eigen tempel waarin God woont.

“Wie de tempel van God vernietigt, zal door God vernietigd worden” (v. 17): de heiligheid van de tempel van de gemeenschap is absoluut. De feestdag van de Lateraanse Basiliek viert de stenen tempel die het teken is van de tempel van de Geest: de in de 4e eeuw door Constantijn gebouwde basiliek is de zetel van de bisschop van Rome, “Nossa Signora” (Onze-Lieve-Vrouw).

mater et caput omnium ecclesiarum». Maar haar grootheid is het teken van de «basilieken» van het vlees waarvan Paulus spreekt: elk gelovige als tempel van de Geest.

Ez 47, 1Cor 3 en Jo 2 beschrijven dezelfde realiteit in drie momenten. Ezechiël: de tempel van steen als bron van het levende water dat de wereld doet bloeien. Johannes: de tempel van het lichaam van Christus, vernietigd en in drie dagen herbouwd, die de ware tempel is. Paulus: de tempel van de gelovigen, waar de Geest van God woont. De voortgang is de logische volgorde van de Verenking: God die in de tempel van steen woonde, woont nu in het lichaam van Christus en door Hem in de lichamen van de gelovigen.

Het water van Ez 47 dat uit de tempel stroomt en de Dode Zee doet bloeien, is hetzelfde water dat uit de zij van Christus op het kruis kwam en dat Paulus beschrijft als de Geest die in de tempel van de gelovigen woont. De Basiliek van Sint-Jan-de-Doper is het teken van deze geestelijke tempel: een stenen bouwsel dat wijst naar de diepere tempel die niet gezien maar geleefd wordt.

IV. Maria: de meest perfecte tempel van de Geest

Maria is de meest perfecte tempel die de drie teksten beschrijven. Zoals de tempel van Ezechiël, was zij de bron van het levende water: de Zoon die van haar geboren werd, is het water dat uit de tempel kwam en de Dode Zee van de mensheid doet bloeien. Zoals de tempel van Johannes, was haar lichaam de plaats waar het Woord woonde, de ware «Heilige der Heiligen» waarin God zich incarnerde. Zoals de tempel van Paulus, was zij de eerste en meest perfecte tempel van de Geest: dezelfde Geest die Paulus zegt in de gelovigen te wonen, die al voor iedereen over Maria kwam tijdens haar Anunciatie.

De feestdag van de Basiliek van Sint-Jan-de-Doper viert de stenen tempel die wijst naar de levende tempel. Maria is de schakel tussen beide: haar lichaam was de meest heilige stenen tempel (de plaats van de Verenking) en tegelijkertijd de meest perfecte tempel van de Geest (het verblijfplaats van God zonder vlek). De tweede maandag van de 33e week nodigt uit om in Maria het model te contempleren van wat elke gelovige moet zijn: een tempel van de Geest waarin God woont en waaruit het water dat de wereld doet bloeien, stroomt.