Keurzaamheid, “Gratievolle Volmaaktheid”: de Griekse titel voor Maria in Lucas 1,28

Kecharitôménē, de unieke titel van Maria na Annoncie

Wanneer de arcanjo Gabriël het huis van Maria in Nazareth binnenkomt, noemt hij haar niet bij naam, maar geeft hij haar een unieke titel: Kecharitôménē (χεχαριτωμένη), wat meestal vertaald wordt als “vol van genade” (Lc 1,28). Deze term, die slechts één keer in de hele Bijbel in deze volledige zin voorkomt, vormt de onmisbare uitgangspunt voor elke serieuze mariologische studie. De Griekse morfologie is nauwkeurig en verhelderend: het is een perfect passief deelwoord van het werkwoord charitóô (χαριτόω), “genade verlenen”, in de passieve stem. Maria heeft deze genade niet verworven, maar ontvangen van God.

Het Griekse perfectum drukt een handeling uit die in het verleden plaatsvond en wiens effecten in het heden blijven bestaan. Kecharitôménē betekent dus “die voor altijd en permanent door genade getransformeerd is”. De genade die Maria vervult, is geen toevallige of episodische toestand, maar een stabiele voorwaarde die al bestaat vóór het moment van de Annoncie. Deze grammaticale nuance heeft een enorme theologische betekenis: het suggereert dat de genade die Maria vervult, haar al is verleend vóór het moment waarop Gabriël spreekt, dat wil zeggen, sinds haar conceptie.

Kecharitôménē en de Onbevlekte Ontvangenis

De relatie tussen Kecharitôménē en het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis (Pio IX, Ineffabilis Deus, 1854) is het meest besproken onderwerp in de mariologische bibliografie. Het Leergezag stelt niet dat het Griekse perfectum op zichzelf het dogma bewijst, maar dat de bijbelse tekst ermee in overeenstemming is en erop wijst. Het dogma wordt gedefinieerd op basis van de Schrift, de Traditie en het sensus fidei van de Kerk. Moderne exegese, zoals het werk van Ignace de la Potterie (Marie dans le mystère de l’Alliance, 1988), heeft aangetoond dat het passieve perfecte deelwoord Kecharitôménē een voorafgaande ontologische transformatie impliceert, niet alleen een gunstige morele houding.

Er bestaat een tweede tekst in het Nieuwe Testament waar het werkwoord charitóô voorkomt: Efeziërs 1,6, “in de Geliefde, waarin Hij ons zijn genade schenkt” (echaritôsen hêmas en tô êgapêmenô). In deze context wordt de genade geschonken aan alle gedoopten in Christus. Het verschil tussen Efeziërs 1,6 (aoristo) en Lucas 1,28 (perfectum) is significant: de aoristo in Efeziërs 1,6 verwijst naar een puntelijk handelen (het doopritueel). Het perfectum in Lucas 1,28 uit een blijvende, voorafgaande toestand. Maria is derhalve de ontvanger van een genade van een andere kwaliteit dan de gewone doopgenade.

De Patristische en liturgische traditie interpreteert Kecharitôménē met inachtneming van zijn unieke betekenis. Johannes Damascenus (Homilia I in Dormitionem) zag in deze titel de uitdrukking van een totale, oorspronkelijke heiligheid. De Oosterse liturgische traditie, die nooit de Feest van de Conceptie van Maria als een viering van zuiverheid en genade heeft laten vallen, vindt in Kecharitôménē de scriptuurkundige onderbouwing voor de universele devotie aan Maria. De huidige Romeinse liturgische praktijk, op 8 december, gebruikt Lucas 1,28 als het Aleluia-vers, waarbij Kecharitôménē in het hart van de dogmatische viering wordt geplaatst.

Dieper ingaan op het onderwerp: bestudeer De Onbevlekte Ontvangenis, De Gabriel Arcanjo, Maria in de Bijbel, Mariologie, de Postgraduaat in Mariologie en Gratie in het Grieks.

Leer wat de Kerk onderricht over Maria als Mediator van alle genaden.