Maria en de Kerk: lid, type, moeder en model

Maria en de Kerk: lid, type, moeder en model

De relatie tussen *Maria en de Kerk* is een van de rijkste onderwerpen binnen de hedendaagse Mariologie. Het Tweede Vaticaans Concilie, door in hoofdstuk VIII van de *Lumen Gentium* een behandeling over Maria op te nemen, uitte in een krachtige formule dat Maria moet worden beschouwd “in het mysterie van Christus en de Kerk”. Deze twee polen zijn onafscheidelijk: de christotypische Mariologie (gecentreerd op Maria’s relatie met Christus) en de eclesiotypische Mariologie (gecentreerd op het parallel tussen Maria en de Kerk) staan niet in tegenstelling, maar vullen elkaar aan in een synthese die de theologie na het Concilie wist te formuleren.

De conciliaire synthese: christotypisch en eclesiotypisch

Het Mariologisch Congres van Lourdes (1958) bracht de spanning tussen twee stromingen in de Mariologie aan het licht: de *christotypische*, die de Mariologie organiseert rond Maria’s goddelijke moederschap en haar associatie met Christus, en de *eclesiotypische*, die het Mariologiebehandeling fundeert op het parallel met de Kerk. Het Tweede Vaticaans Concilie overbrugt deze spanning door het onderzoek naar Maria te plaatsen “in het mysterie van Christus en de Kerk” (voorwoord van LG, hoofdstuk VIII). Het copulatieve “en” is cruciaal: er is geen disjunctie of tegenpositie, maar integratie en harmonie. Maria “voorgaat” alle schepping en zelfs de Kerk zelf in de genot van de genade. Maar ze blijft ook solidair met alle afstammelingen van Adam en met allen die redding nodig hebben. Daarom neemt ze in de Kerk, “na Christus, de hoogste en meest nabijende plaats in” (LG 54).

Maria, een uitstekend lid van de Kerk

Maria, een echt lid van de Kerk

Maria is een authentiek lid van de Kerk. Sint Bernardus plaatste haar “tussen Christus en de Kerk” (Inter Christum et Ecclesiam constituta). Rupertus van Deutz beschreef haar als het “grootste, beste, belangrijkste en meest gekozen deel” (portio maxima, portio optima, portio praecipua, portio electissima). Het Tweede Vaticaans Concilie verklaart Maria “een uitzonderlijk en uniek lid van de Kerk” (LG 53). Deze lidmaatschap heeft twee grondslagen: de buitengewone genade waarmee zij is begiftigd (Lc 1,28), waardoor zij de meest perfecte weergave van de Kerk is, en haar solidariteit met de stam van Adam, waardoor zij in verbinding staat met allen die redding nodig hebben. Het Eerste Vaticaans Concilie omvatte Maria al impliciet onder de geredden “in vooruitzicht op de verdiensten van Jezus Christus”.

Maria, type en archetype van de Kerk

Maria is meer dan alleen een eenvoudig “type” van de Kerk: zij is haar archetype. In het oude testamentaire type is de figuur altijd minder belangrijk dan het voorspelde antitype. In de relatie Maria-Kerk is het echter omgekeerd: Maria is de volmaakte realisatie van wat de Kerk moet zijn. De “vrouw gekleed in de zon” uit het Boek Openbaring (Ap 12) is door de beste hedendaagse exegese geïdentificeerd als Maria, als het archetype van de Kerk: zij is de moeder van het incarnate Woord en tegelijkertijd het archetype van de moederschap van de Kerk. LG 63 definieert Maria als “figuur van de Kerk” op basis van de gemeenschappelijke kenmerken van beide: maagdelijkheid, moederschap, heiligheid en volledige eenheid met Christus. Sint Ambrosius en Sint Petrus Damianus leggen deze leer patristisch uit.

Maria, de moeder van de Kerk

Op 21 november 1964 verklaarde paus Paulus VI Maria “Moeder van de Kerk, dat wil zeggen, van het gehele volk van God, zowel van de gelovigen als van de pastoren”. Deze titel is niet nieuw in zijn inhoud. Het Tweede Vaticaans Concilie impliceerde het al door te zeggen dat de Kerk “Maria met de liefde van een zoon eerbiedigt als de allerliefste Moeder” (LG 53) en door te verklaren dat Maria “voor ons Moeder was in de orde van de genade” (LG 61). De spirituele moederschap van Maria berust op haar instemming met de Aankondiging, haar mede-offering aan het Kruis en haar voortdurende bemiddeling: “met haar moederlijke liefde zorgt zij voor haar broeders nog steeds op hun pelgrimstocht naar de hemelse vaderland” (LG 62). Paus Pius X uitte het beknopt: *Gestando Christum gestavit et nos*.

Maria, model van de Kerk

Maria is het model van de Kerk door haar voorbeeldige causaliteit: wat God in haar volbracht heeft, is wat de hele Kerk wordt geroepen om te bereiken. Sint Ambrosius onderwees dat “het leven van Maria een spiegel is voor iedereen”. Als vrouw, maagd, echtgenote en moeder, als op een uitzonderlijke manier gered, als deelneemster aan de verlossingswerk van de Zoon, weerspiegelt Maria de goddelijke glorie zoals de maan het zonlicht weerkaatst. De Kerk leert van Maria over de vruchtbare maagdelijkheid, de spirituele moederschap en de heiligheid. Het Tweede Vaticaans Concilie formuleerde deze voorbeeldigheid door te zeggen dat Maria “voor het volk van God als een teken van hoop en troost optreedt” (LG 68). Maria is wat de Kerk is bedoeld om te zijn: al verheerlijkt in de Assensie, voorspelt zij het eschatologische lot van het gehele volk van God.Verdergaand onderzoek: duik in Mariologie, theologie mariana, *Lumen Gentium* en Maria, en in de Postgraduaatstudie Mariologie.—

Magisteraat van de Kerk

> “Maria, als in de orde van de genade de Moeder van Christus, is zij ook de Moeder van de Kerk, omdat zij bij het mysterie van Christus en de Kerk aanwezig is.” > > – Paulus VI, *Allocutio ad Concilium* (21 november 1964)>

📚 Vertaling: Maria, die in de volgorde van de genade de Moeder van Christus is, is ook de Moeder van de Kerk, omdat zij aanwezig is in het mysterie van Christus en de Kerk.

>

Zij is in de Kerk het “type” en het “beeld” van de hoogste waarde.

Concilie van Rome, Const. Dogm. *Lumen Gentium*, n. 63>

📚 Vertaling: Zij is in de Kerk het “type” en het “beeld” van de hoogste waarde.