Maria, de film uit 2024 over Maria, de moeder van Jezus: mariologische analyse

De film “Maria” (2024)

“Maria” is een bijbelse film uit 2024, geregisseerd door D.J. Caruso en gedistribueerd door Netflix. De film vertelt het leven van de Maagd Maria vanaf de Aankondiging tot aan haar vlucht naar Egypte, met Noa Cohen in de hoofdrol als Maria en Anthony Hopkins als Herodes. De productie heeft aandacht besteed aan de historische en culturele context van Judea in de 1e eeuw v.Chr./1e eeuw n.Chr., maar bevat ook dramatische elementen en narratieve interpretaties die kenmerkend zijn voor het cinematografische genre. De première leidde tot een uitgebreide discussie over de afbeelding van Maria in de hedendaagse visuele kunst.

Maria in de film: een traditie van eeuwen

Sinds de beginjaren van de cinema is Maria een centrale figuur geweest in bijbelse films, van “Intolerance” (1916) van D.W. Griffith, via “Ben-Hur” (1959), “Het verhaal van Ruth” en de grote bijbelse epieken van de jaren 50-60, tot “Jezus van Nazareth” (1977) van Franco Zeffirelli, waarin de Maria van Anne Bancroft als een van de meest trouw aan het evangelie wordt beschouwd. “De Jezusfilm” (1979) bevatte ook een discrete maar getrouwe afbeelding van Maria, gebaseerd op de bronnen. “Nativity Story” (2006) richtte zich specifiek op de Aankondiging, Bezoek en de geboorte van Jezus, met Keisha Castle-Hughes in de rol van Maria.

Wat zegt de theologie over de afbeelding van Maria?

Het Vaticaan II (Lumen Gentium, nr. 67) pleit voor afbeeldingen van Maria die “van echte artistieke waarde zijn” en waarschuwt voor alles wat de gelovigen in de war zou kunnen brengen of hen zou kunnen afleiden van de aanbidding van God. De instructie Communio et Progressio (1971) over media en communicatie moedigt christelijke kunst aan, inclusief film, zolang deze de waardigheid van heilige figuren niet schendt. Het afbeelden van Maria in de film is een vorm van visuele catechesis: de esthetische keuzes dragen onvermijdelijk een impliciete theologie met zich mee. De manier waarop Maria wordt afgebeeld, bepaalt hoe de toeschouwer haar identiteit begrijpt.

De historische bronnen over Maria zijn uitsluitend bijbels en patristisch, er zijn geen seculiere documenten uit de 1e eeuw die haar vermelden. Het Nieuwe Testament noemt haar in: Lc 1,26-56 (de Aankondiging en het Magnificat), Lc 2,1-52 (de Geboorte, de Presentatie, de Ontmoeting in de Tempel), Jo 2,1-11 (Caná), Jo 19,25-27 (aan het voetstuk van het kruis), Hand 1,14 (op de Hemelvaart). De apocrief Evangelie van de Kindertijd (Proto-evangelie van Jacobus, 2e eeuw) voegt toe aan haar afkomst uit het gezin van Joachim en Anna en haar opvoeding in de Tempel, maar deze zijn geen historisch controleerbare bronnen. Elke film over Maria moet onvermijdelijk met gedeeltelijk verzonnen materiaal werken.

De Aankondiging op het scherm

De scène van de Aankondiging (Lc 1,26-38) vormt de kern van elke filmische voorstelling van Maria. Hoe moet men het moment voorstellen waarin het Eeuwige in de tijd binnentreden? De cinema heeft deze vraag op verschillende manieren benaderd: bovennatuurlijk licht, alleen de stem, een menselijke engel. Wat de Schrift beschrijft, is het dialoog tussen Maria en de engel Gabriël, een dialoog die de intelligentie van Maria (“Hoe kan dit?”, Lc 1,34) en haar vrijheid (“Hier ben ik, de dienaar van de Heer”, Lc 1,38) onthult. Elke voorstelling die Maria tot een passief ontvangend voorwerp reduceert, verraden het Lucasevangelie.

Verder studeren: onderzoek Mariologie, Theologie mariana, Fiat de Maria, Iconografie mariana en volg de Postgraduaat in Mariologie.