Vrees niet: Jeremia 20, Romeinen 5 en de moed van getuigenis in Matteüs 10

Dus wees dus niet bang: u bent sterker dan velen.
Mt 10,31 (vertaling)

Het twaalfde zondag van het gewone jaar A verbindt drie teksten rond de moed om getuige te zijn in tijden van vervolging. Jeremia 20,10-13 laat Jeremias horen over samenzweringen tegen hem, maar vertrouwt erop dat de Heer aan zijn zijde staat als een sterke krijger. Romeinen 5,12-15 keert terug naar het Adam-Christus vergelijking: zonde kwam binnen door één man, maar de gratis gave van Christus overvloedig toe. Matteüs 10,26-33 verzamelt Jezus’ onderricht over moedig getuigen: geen angst voor hen die het lichaam doden, vertrouwen op de Vader die de spaarvogels telt en de haren op het hoofd, herkenning van Jezus voor de mensen. De drie teksten beschrijven dezelfde structuur: de externe druk van een wereld die vervolgt, en de interne genade die het getuigen ondersteunt.

I. De eerste lezing: Jeremia 20,10-13

Jeremias hoort fluisteringen om zich heen: «Vrees van alle kanten! Laat ons hem aanklaagen, laten we hem overleveren!» (Jeremia 20,10). De samenzwering komt van zijn naaste, niet van vreemden: wat het meest pijn doet is niet de vervolging van een verre vijand maar de verraad van bekende mensen. Jeremias’ antwoord is vertrouwen: «Maar de Heer staat aan mijn zijde als een sterke krijger» (v.11). De vervolgers zullen struikelen en niet slagen. «De Heer van het leger test de rechtvaardigen en onderzoekt de nier en het hart» (v.12a). Jeremias eindigt met dankgebed: «Zing lof aan de Heer, loof de Heer, want Hij heeft de ziel van de arme uit de handen van de boosdoeners bevrijd» (v.13). De bevrijding wordt gevierd voordat deze volledig zichtbaar is: Jeremias’ geloof voorspelt wat nog niet volledig vervuld is.

II. De tweede lezing: Romeinen 5,12-15

«Zoals door één man de zonde in de wereld kwam en door de zonde de dood, zo heeft de dood zich verspreid over alle mensen omdat allen zonden hebben begaan» (Romeinen 5,12). Paulus keert terug naar het thema van Adam en Christus dat hij al eerder had behandeld, maar benadrukt nu de asymmetrie: «De gratis gave is niet als de zonde. Want als door één man de zonde in de wereld kwam en door de zonde de dood, zo heeft de dood zich verspreid over vele vanwege de ene zonde» (v.15). De logica is van overvloed: waar de zonde schade aanrichtte, bracht de genade meer goed. Waar de dood binnenkwam, overstroomde het leven. Deze asymmetrie vormt de basis van de christelijke hoop: het goede is sterker dan het kwade, niet door optimisme maar door openbaring. De Opgestane is het bewijs dat de genade de zonde overwint.

III. Het evangelie: Matteüs 10,26-33

Jezus vervolgt zijn instructies aan de apostelen: «Vrees niet voor mensen. Er is niets verborgen dat niet zal worden onthuld, en niets verborgen dat niet bekend zal worden gemaakt» (Mt 10,26). Wat Jezus in het donker zegt, zullen zijn leerlingen aan het licht brengen. De moed van het getuigenis berust op de eschatologie: de waarheid zal aan het eind onthuld worden, dus wat tijdens de vervolgingen wordt gezegd, is niet tevergeefs. «Vrees niet voor hen die het lichaam doden, maar kunnen het leven niet vernietigen» (v.28). De grondslag van het niet-vreesden ligt niet in menselijke moed, maar in een juist perspectief: wat de wereld kan doen, is beperkt, wat God kan doen, is absoluut. «Zijn twee sparrenden niet voor een kwartje te koop? En valt er geen enkel haar van jullie hoofd zonder dat de Vader het weet» (v.29). Gods zorg is universeel en gedetailleerd. «Zelfs al zijn jullie haren geteld» (v.30). Hij sluit af met: «Wie mij voor mensen erkent, zal ik ook erkennen voor mijn Vader in de hemelen» (v.32).

IV. Maria en het niet-vreesden

In Jer 20 beschrijft Jeremiah hoe hij de samenzwering van zijn naaste mensen hoort, die hem willen laten vallen, maar hij vertrouwt erop dat de Heer aan zijn zijde staat als een sterke krijger: Maria heeft vanaf het begin een soortgelijke ervaring gehad, vervolgd door Herodes die haar zoon wilde doden, gevolgd door haar zoon die door schriftgeleerden en farizeeën werd achtervolgd. Net als Jeremiah bleef Maria staan, wetende dat de Heer sterker is dan zij die haar achtervolgen. Mt 10 spreekt over Gods vingerwijzen naar ieders haar: de traditie beschouwt Maria als het meest «geteld» en door God gekend wezen, voorbestemd sinds alle eeuwen, waarvan God de naam kende voordat ze geboren werd. De belofte in Mt 10,32 «wie mij voor mensen erkent, zal ik ook erkennen voor mijn Vader» is op Maria van toepassing: zij herkende Jezus als eerste, op het moment van de Annoucatie, toen de engel zei: «Je zult zwanger worden en een zoon baren» en zij antwoordde: «Ik ben de dienaar van de Heer». De Vader zal haar herkennen voor de hele schepping als degene die als eerste ja zei tegen de Zoon.