Het is noodzakelijk om Maria te verheffen: Maria en de Verlosser verheven.

Oportet exaltari Filium hominis

Het is noodzakelijk dat de Zoon van de Mens wordt verheven, net zoals Mozes de slang in de woestijn verhief.

Jo 3:14, Evangelie van de dinsdag na de tweede Pasen

Mariologische meditatie gebaseerd op de teksten van de dinsdag na de tweede Pasen (Jo 3:7-15)

“En net zoals Mozes de slang in de woestijn verhief, zo moet ook de Zoon van de Mens worden verheven, zodat iedereen die in Hem gelooft, eeuwig leven heeft.” (Jo 3:14-15)

Deze passage uit het gesprek met Nicodiem brengt ons van het thema van de goddelijke geboorte van gisteren naar de fundering ervan: de Kruisverheffing als exalting van de Zoon van de Mens. Hier vindt de mariologie haar meest dramatische kern: Maria aan het kruis is de moeder van hen die naar de verheven Zoon kijken en genezing vinden.

De bijbelse typologie is rijk: in Num 21:4-9, werden de Israëlieten gebeten door dodelijke slangen. God beval Mozes een slang van brons te maken en deze op een paal te plaatsen. Wie naar deze slang keek, werd genezen. De verheven slang voorspelt de gekruisigde Christus. En in dit typologische kader is er plaats voor een vrouw die niet als versiering aan het kruis stond, maar als mede-aanbieder.

I. De typologie van het verheffen

De joanische exegese legt met nauwkeurigheid de verbinding vast tussen Jo 3:14 en Jo 12:32-34: “En Ik, wanneer Ik verheven zal zijn van de aarde, zal allen tot Mij trekken.”. Het ‘verheffen’ (hypsōthēnai) betekent zowel de fysieke verheffing op het kruis als de glorieuze verheerlijking in de hemel. Joanes verbindt beide betekenissen: het kruis is al glorie.

In Num 21, voorspelt de paal met de slang van brons de redding door de kruisiging van Christus. Wie naar de gekruisigde kijkt, krijgt eeuwig leven. Maria staat aan het voetstuk van deze paal. Jo 19:25: “Aan het kruis van Jezus stonden Zijn moeder, Maria van Clopas en Maria Magdalena.”. De Moeder is de eerste die naar de Zoon kijkt, met geloof dat niet schandaliseert.

Het Directoire over de Volksdevotie (2002, nr. 153) stelt dat de “associatie van de Moeder met de aan het kruis genodigde Zoon” het model is voor elke christelijke deelname aan het kruis.

II. Het Stabat Mater en de contemplatie van de gekruisigde

“Stabat Mater” dolorosa / iuxta Crucem lacrimosa / dum pendebat Filius. Deze beroemde reeks van Jacopone da Todi (13e eeuw) wordt gezongen tijdens de liturgische viering van Onze-Lieve-Vrouw van Pijn (15 september) en op Goede Vrijdag, en beschrijft Maria’s houding aan het kruis: stabat, “zij stond”. Niet gevallen, niet wegvluchtend, maar staande, in actieve contemplatie van de verheven Zoon.

In de pascalie mariologie wordt Maria’s stabat geïnterpreteerd als een “liturgische houding”, niet enkel een historisch feit maar een theologische houding: het stabat van Maria is, volgens Johannes’ theologische grammatica, een liturgische houding. Maria staat aan het kruis alsof zij de definitieve Liturgie viert: zij biedt de Zoon aan de Vader op, verenigt zijn lijden met het verlossende lijden, en ontvangt in ruil daarvoor de universele spirituele moederschap (“Vrouw, hier is je Zoon”, Jo 19:26).

Maria’s compassio is mededogen, niet als een moederlijk sentiment maar als theologische deelname aan Christus’ offer: Maria is niet alleen de moeder die lijdt bij het zien van haar Zoon sterven, zij is mede-aanbieder die haar wil verbindt met die van de Zoon die zich overlevert aan de Vader. Deze onderscheid is cruciaal: mariologie stelt geen formele co-redding voor, maar een vrijwillige associatie met Christus’ offer (LG 58).

III. «Dat iedereen die in Hem gelooft het eeuwige leven heeft»

“Dat iedereen die in Hem gelooft het eeuwige leven heeft” (Jo 3:15). Het zicht van de verheven Zoon wekt geloof. Geloof wekt het eeuwige leven. Maria, die de Zoon verheven met onwankelbaar geloof aanschouwde, is de eerste die dit vruchtbare resultaat oogst. Haar Assensie, officieel gedefinieerd door Pius XII in Munificentissimus Deus (1950), is precies dit resultaat: zij die zonder afwijken naar de Zoon verheven keek, ontving het eeuwige leven in haar geheel, zonder op een latere tijd te wachten.

De band tussen kruis en opstanding wordt in Maria samengevat: zij heeft meegemaakt wat de Zoon moest doen en ontving het vruchtbare resultaat voordat iedereen anders. Haar Assensie is Gods antwoord op Maria’s stabat, “zij stond aan het kruis. Ik zal haar met mij verheffen!”

Volgens LG 58 heeft Maria “de pelgrimsreis van het geloof voortgezet en trouw haar vereniging met de Zoon gehandhaafd tot aan het kruis”. Deze trouw van de peregrinatio fidei bereikt zijn hoogtepunt en zijn diepste moment aan het kruis. En uit precies deze trouw ontstaat de Assensie.

IV. “Zoals Mozes” – de typologische plaats die Maria inneemt

De bijbelse typologie die Jezus aan Nicodemos voorlegt, heeft in de patristische traditie een mariologische interpretatie. Ireneus van Lyon (2e eeuw) formuleerde de typologie Eva/Maria: net zoals Eva deelnam aan de val bij de boom van het paradijs, zo nam Maria deel aan de verlossing bij de kruisboom. De ‘staf’ van Mozes, de ‘boom’ van het paradijs en de ‘kruis’ van Christus vormen een typologische keten waarin de vrouw altijd een centrale rol speelt.

Maria is niet de slangensteen, maar degene die met perfecte geloofskracht naar haar kijkt en zo mogelijk maakt dat allen naar de opgestane Zoon kunnen kijken. Ze wordt, in de taal van het ‘Sub tuum praesidium’ (3e eeuw), de Theotókos genoemd, die onder haar mantel degenen beschermt die naar de opgestane Zoon kijken en genezing nodig hebben.

We nodigen jullie uit om deze week van de Pascaatijd te besteden aan het contempleren van Maria aan de voet van de opgestane Zoon: niet Maria in haar passieve lijden, maar Maria in haar actieve ‘stabat’, die naar de opgestane Zoon keek en haar blik nooit afwende. Laat onze pascalie worden gevormd door deze stille en onwrikbare contemplatie.

Prof. Daniel Afonso

Rome, 14 april 2026