“Wie ons scheiden van de liefde van Christus”: alle overledenen, Daniel en Maria, poorten naar het rijk der doden

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 23 september 2026

Wie kan ons scheiden van de liefde van Christus? Tegenspoed? of verdriet? of vervolging? of honger? of naaktheid? of gevaar? of het zwaard?
Rom 8,35

De Herdenking van Alle Gedode Getrouwen stelt drie teksten voor over de dood en de opstanding. Daniel voorspelt een tijd van grote nood, maar het volk zal gered worden, en “degenen die slapen in de stof van de aarde zullen opstaan, sommigen tot eeuwig leven, anderen tot schaamte en eeuwige vernedering” (Dan 12). Paulus verklaart dat “niets ons kan scheiden van de liefde van Christus”, noch dood, noch leven, noch machten (Rom 8). Jezus belooft dat iedereen die door de Vader aan Hem wordt gegeven, bij Hem zal komen en dat Hij hen op de laatste dag zal opwekken (Joh 6). Maria, die de dood van haar Zoon heeft geleden en in de opstanding gelooft, is het ultieme voorbeeld van hoop voor alle doden.

I. De eerste lezing: Dan 12,1-3

Daniel voorspelt een ongekende nood, maar belooft redding aan “allen die zijn naam in het boek zijn ingeschreven” (v.1). Deze belofte is zo universeel als het oordeel: “veel van degenen die slapen in de stof van de aarde zullen opstaan, sommigen tot eeuwig leven, anderen tot schaamte en eeuwige vernedering zonder einde” (v.2). Het “ontwaken” van hen die slapen in de stof is de eerste expliciete formulering van individuele opstanding in het Oude Testament.

“De wijzen zullen schijnen als de stralen van de hemel, en zij die velen onderwezen hebben in gerechtigheid, zullen schijnen als sterren voor altijd en eeuwig” (v.3). De opstanding is niet alleen overleven, maar transfiguratie. Degenen die voor God geleefd hebben, staan op als licht. De dood is geen einde van helderheid, maar de voorwaarde ervan: net zoals een ster die pas in het donker van de nacht schijnt, zo schijnt de rechtvaardige die gestorven is in de duisternis van de dood.

II. De tweede lezing: Rom 8,31-35.37-39

Paulus sluit hoofdstuk 8 van zijn brief aan de Romeinen af met een hymne van absolute vertrouwen. “Als God voor ons is, wie zal dan tegen ons zijn?” (v.31)? De logica van Christus’ opstanding keert alle logieken van nederlaag om. De dood van Christus was Zijn overwinning. “Wie kan ons scheiden van de liefde van Christus?” (v.35): de volgende lijst omvat alle mogelijke manieren om te sterven.

“Wij zijn meer dan overwinnaars door Hem die ons liefheeft” (v.37). “Geen dood, geen leven, geen engelen, geen heerschappijen, geen tegenwoordige of toekomstige machten, geen hoogte noch diepte, noch enig ander schepsel kan ons scheiden van de liefde van God in Christus Jezus” (v.38-39). De dood staat op de lijst, maar wordt overwonnen door Gods liefde die geen enkel schepsel kan onderbreken.

III. De beloofde opstanding: Daniel, Paulus en Jezus

De drie teksten beschrijven dezelfde hoop vanuit drie perspectieven. Daniel kondigt de opstanding aan als een toekomstig feit: de slapenden zullen opstaan. Paulus verklaart dat Christus’ liefde al over de dood heeft gewonnen: niets kan de doden scheiden van Zijn liefde die hen geschapen heeft. Jezus belooft dat iedereen die door de Vader aan Hem wordt gegeven, bij Hem zal komen en dat Hij hen op de laatste dag zal opwekken (Joh 6,39-40). De opstanding is tegelijkertijd toekomstig (Daniel), al verzekerd door Christus’ liefde (Paulus) en persoonlijk beloofd door Jezus (Johannes).

De Herinnering aan de Overledenen is geen dag van rouw maar van hoop: we huilen niet als mensen zonder hoop (1 Ts 4,13), maar zoals zij die wachten op het ontwaken van hen die slapen in de aarde. De lijst van Paulus met lijden, honger, zwaard, is de lijst van manieren waarop martelaren stierven, en allen zijn ze “meer dan overwinnaars” (Rom 8,37).

IV. Maria: haven voor de doden en model van hoop

Maria is het meest perfecte model van hoop in de opstanding die de drie genoemde teksten aankondigen. Aan het kruis zag ze het “gloren van de hemel” uit Daniël 12,3 vervagen bij de dood van haar Zoon. Op dat moment werd ze opgeroepen te geloven dat “niets kan scheiden” die gestorven man “van de liefde van God” zoals in Romeinen 8,39 staat. En door te geloven, wachtte ze af op wat Johannes 6,40 belooft: “Wie Mijn Zoon ziet en in Hem gelooft, heeft eeuwig leven, en Ik zal hem op de laatste dag doen opstaan.”

De Opheffing van Maria is de eerste vervulling van die belofte uit Johannes 6,40: “Maria werd door Jezus opgewekt aan het laatste uur van haar aardse bestaan.” De traditie noemt haar “haven voor de doden” (Stella Maris, Porta Coeli) omdat zij naar de haven van de opstanding leidde voor de Zoon die de overgang verzekert. De Herinnering aan de Overledenen nodigt uit om bij Maria te bidden voor hen die slapen in de aarde, vertrouwend op de belofte van Jezus dat “geen enkel van hen verloren zal gaan.”