“Maria heeft de beste keuze gemaakt”: St. Theresa, contemplatie en Maria

Maria heeft de beste keuze gemaakt, waarvan ze nooit zal afzien.
Lc 10,42b

De herinnering aan heilige Teresa van Ávila (15 oktober, Dokter van de Kerk) verbindt 1Kor 2, waar Paulus bekent dat hij naar Korinthe kwam zonder menselijke retoriek, maar alleen met «Jezus Christus en zijn kruis`, en beschrijft de verborgen wijsheid van God die de Geest aan hen onthult die Hem liefhebben, met Lc 10, waarin Jezus Maria van Betanië verdedigt die «de beste plaats koos` om bij Hem te zitten terwijl Marta zich afleidde. Beide teksten beschrijven het hart van Teresa’s spiritualiteit: de contemplatie van het gekruisigde Christus als het middelpunt van elk innerlijk leven. Maria van Nazareth, die «alles in haar hart bewaarde`, is het model dat Teresa identificeerde als de weg naar elke authentieke gebed.

I. De eerste lezing: 1Kor 2,1-10a

Paulus geeft toe aan zijn zwakte als prediker: «Ik ben niet gekomen met woorden van wijsheid of met kennis uit deze wereld» (v.1). Zijn enige wijsheid was «Jezus Christus en zijn kruis` (v.2). Deze focus op het gekruisigde Christus is het hart van Teresa’s spiritualiteit: in haar Pad naar Volmaaktheid en in haar Binnenste Kasteel benadrukt zij dat elk gebed leven moet centreren rond Jezus Christus, met name het mysterie van het Kruis.

«Maar wij spreken over een wijsheid die niet van deze wereld is… maar goddelijke wijsheid, verborgen en door God voorbestemd voor onze eer» (v.6-7). De wijsheid die Teresa bereikte in haar verheven contemplaties is geen esoterische kennis maar het kennis van Christus dat Paulus aankondigt: «wat het oog niet gezien, noch het oor gehoord heeft, noch in iemands hart is gekomen` (v.9). Echte contemplatie is altijd Gods kennis die Hij geeft, niet menselijke prestatie.

II. Het evangelie: Lc 10,38-42

De scène van Maria en Marta verlicht direct Teresa’s roeping. Maria van Betanië die «bij Hem zat en Zijn woorden luisterde` (v.39) is het symbool van contemplatie: de houding van degene die stopt, zich zet en luistert. Martha die zich «afleidde` (v.40) wordt niet bekritiseerd om haar activiteit maar omdat deze haar ervan weerhield bij Jezus te zitten.

«Maria koos de beste plaats, waarvan ze nooit zal afzien` (v.42): contemplatie wordt «de beste plaats` genoemd niet omdat actie slecht is, maar omdat contemplatie blijft bestaan, «waarvan ze nooit zal afzien`. De christelijke spirituele traditie, van de woestijnvaders tot Teresa van Ávila, ziet in dit vers de rechtvaardiging van het contemplatief leven: de kennis van God die in contemplatie verkregen wordt is de enige die na de dood blijft bestaan.

III. Teresa: de wijsheid van het kruis in contemplatie

Teresa van Ávila is Dokter van de Kerk omdat haar leer over gebed de twee lezingen van vandaag samenbrengt. Net als Paulus kent Teresa «Jezus Christus en zijn kruis` als het middelpunt van alle gebed: het Binnenste Kasteel heeft als bewoner het gekruisigde en opgestane Christus, niet een abstract ideaal. Net als Maria van Betanië koos Teresa de beste plaats: ze gaf op wat kon worden afgenomen om te verkrijgen wat blijft bestaan.

De door Teresa van Avila geïnitieerde Carmelietische hervorming is de institutionele verwezenlijking van Lc 10,42: ruimtes creëren waar «de beste deel» mogelijk is, waar de lampen branden en de blikken gericht zijn op Christus. De wijsheid die Paulus beschrijft als «verborgen, mysterieus» en die «door de Geest zou worden onthuld», is de wijsheid die Teresa in haar werken beschreef: de kennis van God die alleen door God kan worden bereikt.

IV. Maria van Nazareth: het model van Teresa

Teresa identificeerde Maria van Nazareth als het ultieme voorbeeld van een contemplatief leven. In Het Boek van het Leven en De Weg naar Volmaaktheid beschrijft Teresa Maria als degene die «alle deze dingen in haar hart bewaarde» (Lc 2,51), de contemplatieve die geen woorden nodig had omdat het Woord in haar leefde. De Maria van Betanië uit Lc 10 vindt haar meest perfecte model in Maria van Nazareth: beide zaten aan de voeten van Jezus en luisterden.

De herinnering aan Teresa van Avila nodigt uit om in Maria te herkennen het pad naar «de beste deel». Maria die het Woord ontving bij de Verkondiging (Lc 1,28) die «in haar hart bewaarde» wat zij niet begreep (Lc 2,19.51), die stil bleef aan het kruis terwijl het mysterie zich voltooide, deze Maria is het model van Teresa en het model voor alle christelijke contemplatie: de schepsel die stilstond, zat en koos voor het deel dat haar nooit zal worden afgenomen.