Naam van engelen: welke erkent de Kerk en waarom slechts drie?

De namen van engelen die door de Katholieke Kerk voor openbaar aanbidding zijn goedgekeurd, zijn slechts drie: Michiel, Gabriel en Rafael, de enige namen die in de Heilige Schrift worden genoemd. Wat hun betekenissen betreft, betekent Michiel «wie is als God?», Gabriel «kracht van God» en Rafael «God geneest». En om een steeds vaker voorkomende vraag te beantwoorden: Uriel behoort niet tot de Katholieke Kerk: de naam komt uit apocriefen boeken, hij is nooit officieel aanbeden en zijn devotie is uitdrukkelijk verboden door de Richtlijn over het volkseven en de liturgie (2001), die het geven van persoonlijke namen aan engelen, inclusief de engelbewaker, verbiedt. Dit artikel verduidelijkt elk van deze punten met de nodige bronnen.

De drie bijbelse namen en hun betekenissen

Voordat we overgaan tot de persoonlijke namen, is het belangrijk het algemene begrip te begrijpen. In het Hebreeuws wordt engel mal’akh (מלאך) genoemd, wat «boodschapper» betekent, een term die in de Griekse Bijbelvertaling ángelos is geworden. Santo Augustinus, geciteerd in het Catecisme van de Katholieke Kerk, vat het samen: «Angelus […] officii nomen est, non naturae», een engel is een naam van ambt, niet van natuur (CIC 329). De persoonlijke namen van engelen, zoals deze in de Schrift worden genoemd, geven dus niet een fysieke beschrijving, maar de missie die aan hen is toevertrouwd: ze zijn theoforische namen, die spreken over God voordat ze over de engel spreken.

Michiel (Mikha’El) is een naam die verwijst naar een strijd: «wie is als God?». Hij verschijnt in het boek Daniel als de prins die het volk van God verdedigt (Dn 10,13.21 en 12,1), in de brief van Judas tegen de duivel (Jd 9) en in het Apocalyps aan het hoofd van de hemelse legers (Ap 12,7). De Griekse tekst zegt: «Καὶ ἐγένετο πόλεμος ἐν τῷ οὐρανῷ, ὁ Μιχαὴλ καὶ οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ», en er was oorlog in de hemel, Michiel en zijn engelen (Ap 12,7). Over zijn devotie en de gebeden van paus Leo XIII, zie ons artikel over Sint Michiel de Archengel.

Gabriel (Gavri’El) betekent «kracht van God» of «God heeft zich getoond als sterk». Hij interpreteert de visioenen van Daniel (Dn 8,16 en 9,21) en kondigt de geboorte van de Voorvader en van Jezus zelf aan (zie CIC 332). In het Evangelie volgens Lucas wordt hij naar een maagd genaamd Maria gestuurd: «ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ», de engel Gabriel werd gestuurd (Lc 1,26). Het grootste gesprek tussen een engel en een mens – de Anunciaatie – draagt zijn naam.

Rafael (Refa’El) betekent «God geneest». Hij wordt onthuld in het boek Tobias als een van de zeven die voor de glorie van de Heer staan (Tb 12,15), nadat hij de jonge Tobias begeleidde op zijn reis en de blindheid van zijn vader geneesde. Aangezien het boek Tobias een deuterocanonisch boek is, hebben gemeenschappen die het niet erkennen ook de derde arcanjo verloren. Over zijn figuur gaat het verder in het artikel over de arcanjo Rafael.De Romeinse liturgie viert hen op 29 september in één feest en de heiligen beschermengelen op 2 oktober (zie CIC 335). Over het aantal arcanjo’s en de oorsprong van de lijsten van zeven, zie het artikel over angelologie.Wat zegt het Directoire over de populaire devotie en de liturgie?In 2001 publiceerde het Vaticaan het *Directoire over de populaire devotie en de liturgie* door de Congregatie voor het Heilig Misvier en de Sacrale Disiplinen. In het hoofdstuk over de heiligen engelen (nn. 213-217) bevestigt het eerst de leer – het bestaan van engelen is een «waarheid van het geloof» (CIC 328, geciteerd in n. 213) – en corrigeert vervolgens afwijkingen. De beslissende regel staat in n. 217:> «Het is ook onaanvaardbaar om de engelen specifieke namen te geven, behalve Michaël, Gabriël en Rafael, die in de Schrift voorkomen» (Directoire over de populaire devotie en de liturgie, n. 217; onze vertaling).

De regel is eenvoudig en controleerbaar: de Kerk vindt geen namen voor engelen, maar ontleent ze aan de openbaring. Waar de Schrift zwijgt, moet de devotie ook zwijgen. Het gaat niet om minimalisme in devotie – hetzelfde nr. 217 erkent de populaire devotie voor heiligen engelen als legitiem en gezond – maar om het beschermen van het geloof tegen menselijke constructies die als openbaring worden gepresenteerd.

Uriel en de apocriefen

Uriel is de vierde naam waar veel mensen naar op zoek zijn. Hij verschijnt in niet-kanonische Joodse geschriften, met name in het zogenaamde Vierde Boek van Esdras en het Boek van Henoch (1 Enige), werken die noch het katholieke noch het Joodse canon hebben aangenomen. Daarom is de vraag «Is Uriel deel van de katholieke Kerk?» met een negatief en duidelijk antwoord te beantwoorden: geen enkel document van het Magisteraat beveelt aanbidding van Uriel, geen enkel Romeins liturgisch kalender viert hem en de Richtlijn sluit uitdrukkelijk elke naam buiten de drie bijbelse namen.

Deze kwestie is niet nieuw. Al in 745 veroordeelde een Romeins synode, onder voorzitterschap van paus Zacharias, de prediker Aldebert, die in een gebed een lijst van niet-bijbelse engelnamen, waaronder Uriel, aanroepte en oordeelde dat dergelijke aanroepen geen toegang tot de engelen van God hadden. De huidige discipline van de Richtlijn neemt, in essentie, een beslissing die bijna dertien eeuwen oud is. Het criterium blijft hetzelfde: het canon van de Schrift is de grens tussen de ontvangen openbaring en de religieuze verbeelding.

Waarom geen naam voor de bewaargevelde engel geven?

De Catechismus, met verwijzing naar Sint Basilius de Grote, leert: «Elk gelovige heeft aan zijn zijde een engel als beschermer en herder om hem in het leven te leiden» (CIC 336, spelling van het officiële tekst). Het bestaan van de bewaargevelde engel is een zekere leer. Maar het geven van een naam aan deze engel – een praktijk die wordt gesuggereerd door bepaalde boeken en spirituele cursussen – valt precies binnen de afkeuring van de Richtlijn, die geen uitzondering maakt voor de bewaargevelde engel.

De redenen zijn theologisch, niet bureaucratisch. Ten eerste, in de Bijbel wordt de naam van een engel nooit door de mens ontdekt, maar door God onthuld, en er zijn scènes waarin de engel de vraag afwijst om zijn naam te noemen, zoals bij de vader van Samson, die een andere vraag hoort: Waarom vraag je naar mijn naam? (cf. Jz 13,17-18). Ten tweede, in de bijbelse grammatica is benoemen uitoefenen van gezag over de benomen, zoals Adam over de dieren (cf. Gn 2,19-20). Nu, de bewaargevelde engel is geen dienaar op bevel noch een hemels amulet: het is een persoonlijke vriend die God aan elke persoon geeft als pedagoge van de ziel, om de persoon te begeleiden, niet alleen om zijn lichaam te beschermen. Wie een naam oplegt aan deze bewaargevelde engel keert de relatie om en behandelt wie hem ontvangen heeft als eigendom. Deze vriendschap heeft geen naam nodig die is uitgevonden, maar luisteren en gehoorzaamheid, zoals de weg van Tobit met Rafaël, die met de man meegaat, hem door de beproevingen leidt en verdwijnt voor God.

We verklaren deze leer gedetailleerd in het artikel over de hoederdengel.

Discernment voorwaardelijk aan angelologie esoteriek

De catalogi die elk dag, teken of nood een engel toewijzen – de 72 namen afgeleid van de Kabbala, de planetaire engelen, de angelische therapieën van de New Age-universum – zijn geen legitieme uitbouwen van het geloof, maar een terugval naar vormen van gnose waarmee de Kerk al sinds de eerste eeuwen worstelt. Zelf het Directory waarschuwt in hetzelfde nr. 217 tegen het concept dat de wereld een slagveld is tussen hogere krachten die de mens in beslag nemen en hem zijn verantwoordelijkheid ontnemen, een visie die niet overeenkomt met de echte evangelie-perspectief van de strijd tegen de duivel.Het criterium voor discernment is christologisch. De Catechismus leert dat Christus het centrum is van de engelische wereld en dat de engelen hem toebehoren omdat ze door hem en voor hem zijn geschapen (CIC 331). Paulus schrijft: «εἴτε θρόoni εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴte ἐξουσίαι· τὰ πάντα διʼ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται», of het nu troonen, heersschappen, principaten of macht zijn, alles is door hem en voor hem geschapen (Col 1,16). Een «engel» die de plaats van Christus inneemt, die zich laat manipuleren door technieken en wachtwoorden, die macht of voorspoed belooft, komt niet van God. De ware engel doet het tegenovergestelde: hij weigert aanbidding en verwijst alles naar God, zoals de engel in het Apocalyps voor Johannes (cf. Ap 22,8-9). Zijn schoonheid wijst niet naar zichzelf, hij straalt uit omdat hij zich heeft gegeven.Drie namen lijken misschien weinig tegenover de esoterische catalogi die honderden beloven. Maar ze zijn voldoende: wie als God, de kracht van God, de genezing van God. Alles wat engelen zijn en doen past in deze drie standaarden, en het enorme leger dient God zonder identiteitsbewijs nodig te hebben. Om de namen van de engelen in de context van de leer te plaatsen, bezoek onze pagina over katholieke angelologie.

Veelgestelde vragen