Als Marianische vieringen van de Advent

De mariane vieringen tijdens het Advent: Maria in de liturgische tijd

De gelovigen die het Adventgevoel met de liturgie beleven, en die de onmetelijke liefde waarmee de Moeder van de Heer haar Zoon verwachtten in gedachten houden, worden uitgenodigd om haar als voorbeeld te nemen en zich voor te bereiden op de komst van de redder die komt (cf. Prefatie van het Advent II).

«Wij willen er bovendien op wijzen dat de Adventliturgie, door de messiaanse verwachting te combineren met de verwachting van de glorieuze tweede komst van Christus, samen met de bewonderenswaardige herinnering aan de Moeder, een liturgisch evenwicht biedt dat als norm kan dienen om te voorkomen dat, zoals soms het geval was bij bepaalde vormen van volksdevotie, de aanbidding van de Moeder van de Heer wordt gescheiden van haar onlosmakelijke verband met Christus. Bovendien maakt deze periode, zoals liturgische deskundigen hebben opgemerkt, een bijzondere aanbidding van de Moeder van de Heer tot een passende keuze (…). Wij bevestigen deze aanbeveling en wensen dat zij overal wordt aanvaard en in acht wordt genomen» (Marialis Cultus 4).

Deze eerbetoon aan Maria tijdens het Advent is een oude en constante traditie en wordt zelfs een marian tijd genoemd.

Terwijl de verschillende Mariafeesten in het jaar de mysteries waarin zij betrokken was, in opeenvolgende fasen belichten, vormen de verschillende gebeurtenissen die met haar te maken hebben tijdens het Advent een samenhangend geheel dat als geheel gevierd moet worden: een belangrijke viering.

De Feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis van MariaHier belang ons vooral de feestdag in verband met de toevallige plaatsing in de tijd van de Advent. De populaire devotie viert de Onbevlekte Ontvangenis als een eerbetoon aan de zuiverheid van Maria, in verband met de verschijningen van Lourdes en de dogmatische definitie, dat wil zeggen als een eigen feestdag. In tegendeel moet dit feest in deze wachttijd gezien worden als het mysterie van de in de Kerk gevierde heiliging die in Maria, een maagd zonder vlek of rimpel (cf. Ef 5,27), al plaatsvond voordat het in ons was, zodat een waardige verblijfplaats voor het Woord werd voorbereid (cf. Collecte en Prefatie). Het is geen liturgische oplegging, maar een theologische en pastorale noodzaak om het als mysterie van de Advent te vieren, dat wil zeggen vanuit de perspectief van een geheugen van redding.

Als Mutter Gods vanaf het begin, begint de verwezenlijking: het feit van haar conceptie kondigt de nabijheid van de verlossing aan, omdat haar maagdelijkheid, die deel uitmaakt van de Onbevlekte Ontvangenis, het begin is van het teken van God, beloofd aan het huis van David (2 Sam 2,12; Is 7,14).

Deze feestdag is gevoelig voor de perspectieven van het Oude Testament, die van het Nieuwe Testament en de eschatologische spanning van de Kerk. Maria, het einde van het volk van God in de oude verbond, is ook het begin van het volk van God in de economie van de nieuwe en eeuwige verbond. Onder deze dubbele aspecten verklaart zij, voorfiguurt zij, verwezenlijkt zij op onvergelijkbare wijze in één persoon al de heiligheid die escatologisch door de Kerk zal worden bereikt wanneer deze haar volmaaktheid heeft bereikt.

De feesten van de Grote Serie (17-24 december)

De liturgische boeken bevatten geen specifieke uitdrukking om de dagen van de Kerstadvent te benoemen. Naast de gebruikelijke term feria, kunnen ze secundair ook de mariane dagen van het Kerstadvent genoemd worden vanwege de nadruk op de verwijzingen naar de Moeder Gods, vooral in de evangeliën. We spreken over haar voortdurend en steeds meer omdat, volgens de logica van de dingen, de moeder een overheersende rol speelt bij de geboorte van haar Zoon.

Deze dagen zijn al verlicht, als een voorproefje van het feest, door het licht van het Woord dat in de wereld komt (Jo 1,9). Door hun nabijheid en oriëntatie naar de christologische feesten van de Verenkrachtiging, vormen ze de oudste liturgische pool van de vieringen rond de Maagd. Sinds de laatste decennia van de 4e eeuw, toen de geboorte van de Verlosser onderwerp van aanbidding werd, in de spontane organisatie van de Kerst-Epifanië-vieringen, kreeg de figuur van de Moeder Gods daarin een liturgische plaats, alle vieringen verwijzend naar Christus.

De feria van 20 december: de aankondiging aan Maria

Als erfgename van de 4e feria van de Tijden in december, en nog voor het verdwijnen van de Solenis Dominicae Matris op 18 december, is het meer dan een feria, al is het van een hogere orde. In de Middeleeuwen werd de mis van deze dag Missa aurea beatae Mariae genoemd. In een Toscaans misboek uit de 10e eeuw wordt het salutatio Mariae genoemd (datzelfde manuscript viert ook de Archengel Gabriël op 11 december). Het is de viering van de Anunciação in de tijd van het Advent, daarom twee eeuwen eerder dan de feestdag van 25 maart. Hoewel het niet de kwalificatie van geheugen of feest heeft, vanwege de tijd waarin het valt en zijn geschiedenis, is het van primordiale betekenis.

De bijbelperikopen, met uitzondering van de lezing uit het Nieuwe Testament, zijn dezelfde als die van de Mis van de Anunciatie (25 maart). Het orakel van Isaä (7,10-14) is verplicht omdat de evangeliële perikop het samen met de beloften en zegenen die eerst aan Abraham, daarna aan David en zijn nageslacht werden gegeven (Lc 1,27-33) herinnert.

Als de profetie zelf een mysterie blijft, ontvangt zij haar interpretatie uit de woorden van de engel, dat wil zeggen, in het licht van de volledige evangelische verlichting. Acaz kon dit ook niet begrijpen, omdat hij met andere zorgen bezig was. De profetie van Emanuel wijst duidelijk, samen met de Messias, ook de Maagd aan.

In het midden van de Liturgie van het Woord, van cruciaal belang voor de Advent, hebben we het verhaal van de aankondiging (Lc 1,26-38). In al die tijd verschijnt Maria vooral in het eerste hoofdstuk van Lucas, waarvan de passage over de aankondiging het basistekstje is. Door verwijzingen naar profetische passages, waarvan de woorden van de engel zo rijk zijn, wordt de Maagd gezien in verband met de gebeurtenissen uit het Oude Testament die de komst van het Woord voorbereidden.

De Moeder wordt in relatie tot de Zoon geplaatst, wiens mysterie van de incarnatie zij vormt tot een levende uitleg. Haar antwoord, volgens de uitdrukking uit Salmo 39, overgenomen in de brief aan de Hebreeën (Hebr 10,5-9: «Wanneer Hij in de wereld kwam, zei Christus niet: Hier ben Ik om offer en slachting te brengen, maar: Ik ben gekomen om Uw wil te doen, zoals geschreven staat in het boek»), moet in overeenstemming zijn met de fundamentele houding van gehoorzaamheid die het leven van Christus bepaalde.

De Vaders van de Kerk, in hun spirituele commentaren, vergelijken vaak de uitleg van de engel (Lc 1,35) met Is 45,8: «Laat de hemel zijn regens van gerechtigheid neerdalen, en de wolken laten hun redding regenen; laat de aarde openbaren de vrucht van de redding, en laat gerechtigheid bloeien. Ik, de Heer, heb dit allemaal gecreëerd». De aarde is Maria, die zich, door de epiclesis van de Geest, in de schaduw van de shekinah, de glorieuze manifestatie van de goddelijke aanwezigheid, van de Allerhoogste, «zonder menselijk kennis» opent, een vruchtbare moeder wordt van de Verlosser. Dit is de grootste zegen die ooit een menselijk wezen heeft ontvangen. Het ontmoetingspunt tussen hemel en aarde was een ontmoeting tussen het beste dat de goddelijke geschiedenis onder de mensen heeft bereikt en de meest buitengewone tussenkomst die God in een vrouw heeft verricht die ons allen voorstelt.

Deze zegen wordt aangeduid in het responsoriaal psalm, dat de kenmerken van de Adventen (psalm 23) beschrijft, en laat Maria zien in haar oorspronkelijke staat, zoals God de mens in Christus heeft gecreëerd, voor wie de hernieuwde schepping als een hernieuwde paradijselijke tuin werkt, waarvan de voorwaarden hoop bieden aan de gehele mensheid.

Twee opmerkelijke beelden openen de viering (antifoon voor de ingang). De hemel laat de verfrissende dauw vallen op het doek van Gideon (cf. Jz 7,36-40) en de aarde laat de bloemen van het veld ontkiemen in de mystieke kiem van Jesse (Is 11,1, Lc 3,8). Het orakel is christologisch, maar de liturgische viering voelt ook de verwijzing naar Maria. Voor de offerande-procesie presenteert het Graduale Romanum de beroemde antifoon van de Ave Maria, nu in de vierde zondag van de Advent. De communie-antifoon neemt centraal de plaats in van het Gabriel-bericht (Lc 1,31): ‘conceptie’, ‘geboorte’ en ‘naam’ (Jezus = Verlosser) worden voorgesteld als een manier om de communie-deelnemers in de eucharistische realiteit na te bootsen, net als Maria. Hier wordt Maria ook gezien in samenhang met de Verlosser.

De collecta, de meest mariale van de hele Advent-periode, stelt een anamnese voor die samenvattend de werk van de drie Personen in het mysterie van de Verenking uitdrukt. Bovendien biedt het ruimte voor de thema’s van het aankondiging en het woord, de wil van God en de overgave eraan. Ook de thema’s van het nieuw verbond en het tempel komen naar voren.

Gebed, Liturgie van de Uren

O Moeder van de Verlosser,
Van de hemel, o deur,
Help en moedig het volk dat is gevallen.
Want het zoekt op te staan, o zuivere Maagd,
Waaruit de Schepper van de schepping geboren wordt.
Wees barmhartig voor ons, en hoor, zachtmoedig,
De groet van de engel met zijn Ave!

V. De engel van de Heer kondigde Maria.
R. En zij conceptieerde door de Heilige Geest.

Laten wij bidden:

God, breng je genade over onze zielen, opdat, door het bericht van de engel de incarnatie van je Zoon Jezus Christus te hebben begrepen, we door zijn passie en kruis naar de glorie van de opstanding kunnen komen. Door hem, onze Heer.

R. Amen.

Om de mariane vieringen in de Adventie te verdiepen, raadpleeg de apostolische exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI over de Mariafeesten in het liturgische jaar.

Verken verder: ga dieper in op Mariologie, theologie mariana, mariane verschijningen en volg een postgraduaat in Mariologie.