“Nazaret, iets goeds”: Bartlaomeus, Maria en de stad van het ‘Fiat’

Kom en zie. […] Rabbi, gij bent de Zoon van God, gij bent de Koning van Israël.
Joh 1,46.49

De feestdag van Sint Bartelmius, de apostel, verenigt twee lezingen over herkenning en roeping: in Openbaring 21 daalt de nieuwe Jeruzalem uit de hemel neer met de namen van de twaalf op de fundamenten. In Johannes 1 verandert Natanaël, van scepticisme naar geloof, wanneer hij hoort dat Jezus uit Nazareth komt (“Kan er iets goeds uit Nazareth komen?”). Maria staat centraal: de stad die Natanaël afwijzde, is nu de stad van het Fiat dat de verlossing inluidde.

I. De eerste lezing: Openbaring 21,9b-14

Johannes ziet in visioen de nieuwe Jeruzalem als een bruid versierd voor haar echtgenoot. De twaalf fundamenten dragen de namen van de twaalf apostelen (v.14), wat de missie van de apostelen als constitutief element van de stad van God benadrukt. Het getal twaalf is niet alleen eerbetoon, maar onthult dat de apostolische roeping inherent is aan de eeuwige stad.De naam Bartelmius op een van de fundamenten is het escatologische antwoord op Natanaël’s vraag over Nazareth. De apostel die twijfelde, wordt zelf een fundamenteel onderdeel van de bouw. Deze omkering weerspiegelt de logische volgorde van de gelukzaligheden: degenen die aarzelden zijn de eerste fundamenten van de stad die niet zal ondergaan.

II. Het evangelie: Johannes 1,45-51

Filipus nodigt simpelweg uit: “Kom en zie” (v.46). Dit is de meest effectieve apostolische methode, niet een abstracte demonstratie maar een directe ervaring. Natanaël, wiens vraag een oprechte messiaanse verwachting weerspiegelde die Nazareth niet kon vervullen op menselijke grond, ging naar de ontmoeting en ontdekte dat de verachtte stad juist het verblijfplaats was van de Messias.“Voorafgaand aan het moment dat Filipus je uitnodigde, toen je onder een vijgboom zat, zag ik je” (v.48): goddelijke kennis die voorafgaat aan de roeping, onthult dat roeping niet voortkomt uit menselijke verdiensten maar uit Gods blik op elk individu. Natanaël reageert op de enige manier mogelijk: van scepticisme naar volledige bekentenis in één stap.De laatste belofte van Jezus, “Jullie zullen de hemel openzien en de engelen van God opstijgen en neerdalen over de Zoon van de Mens” (v.51), is een christologische interpretatie van Jacob’s ladder (Gen 28,12). Jezus is het contactpunt tussen hemel en aarde. Natanaël, die met intellectuele eerlijkheid had gewacht op de Messias, ontving de hoogste openbaring van dat hoofdstuk: de universele bemiddeling van de Zoon Gods.

III. “Kom en zie”: de apostolische methode en de omvorming van de scepticus

Filipus’ uitnodiging “Kom en zie” is het prototype van alle authentieke evangelisatie, niet een filosofisch bewijs maar getuigenis van degene die Jezus heeft ontmoet en anderen uitnodigt. Natanaël vertegenwoordigt het ware Israël dat met eerlijke intellectuele verwachtingen wacht op de Messias. Zijn vraag over Nazareth was geen afkeer maar trouw aan de Schrift, die geen profetieën over Nazareth bevatte.De ontmoeting met Jezus beantwoordt niet de vraag, maar onthult dat God precies daar werkt waar men het minst verwacht. De verrassing is het teken van Gods soevereine vrijheid boven menselijke categorieën. De omvormde scepticus is altijd de sterkste apostel, want zijn geloof heeft het vuur van de eerlijke vraag doorstaan.

IV. Maria en Nazareth: de stad die het Fiat verheerlijkte

De stad die Natanaël afwees, was de plaats waar Maria het Fiat uitsprak dat de geschiedenis veranderde. Nazareth stond niet in de profetieën omdat God de Messias wilde laten komen uit een onverwachte stad. Hij wilde dat Hij zou komen vanuit de stad van het Ja. Het Fiat van Maria in Nazareth is het definitieve antwoord op Natanaël’s vraag.

Het feest van Sint Bartolomeus nodigt uit om onze verwachtingen over de plaatsen waar God optreedt, te heroverwegen. Maria die “laat het gebeuren” zei in een randwijkstad in Galilea, en Natanaël wiens naam voor altijd gegraveerd zal staan in de fundamenten van de eeuwige Jeruzalem, zijn bewijzen dat God niet kiest volgens menselijke criteria. De verwaarloosde stad en de twijfelende bekeerling vormen de pijlers van de economie van genade.