Maria, Moeder van de Verzoening: de mis, de priesters en het Leergezag.

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op
Non enim est reconciliatio, nisi quam tu casta concepisti.«Er is geen verzoening dan die welke u, zuivere, hebt ontvangen» (Sint Anselmus, Oratio LII).
“Moeder van de verzoening” is de titel van één van de misvieringen van Onze-Lieve-Vrouw die de Kerk voorstelt voor de tijd van de Veertigdagen. In de Collectio Missarum de Beata Maria Virgine, uitgegeven door de Congregatie voor de Liturgie in 1987, heet de formulering nr. 14.Beata Maria Virgo, Mater reconciliationis, en is de laatste van de vijf gebeden voor de veertigdagen in de collectie (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. XV, 54). De Collectio zelf vermeldt dat, met uitzondering van het voorbede, bijna alle teksten afkomstig zijn van de eigen mis.Beata Maria Virgo Reconciliatrix peccatorum, gepubliceerd in 1978, namelijk de mis van Onze-Lieve-Vrouw van La Salette (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. 54, AVITABILE en ROGGIO, 1996, p. 117). Kort na de verschijning van 1846 noemden de eerste pelgrims die de berg beklommen Maria al als “verzoener van de zondaars” (AVITABILE en ROGGIO, 1996, p. 133).
De teksten van deze mis zijn in overeenstemming met het boetvaardige karakter van de Veertigdagen, en tegelijkertijd laten ze de zeer nauwe band zien tussen Christus, die de wereld met de Vader verzoende door zijn bloed, en Maria, die wordt aangeroepen als verzoener en toevluchtsoord voor de zondaars (SODI, 1990, blz. 104). De liturgiewetenschapper Manlio Sodi interpreteert, in zijn commentaar op deze liturgie, de gehele mis als een weg van verzoening die culmineert in de Eucharistie (SODI, 1990, blz. 104-106).
Wat wordt er in de mis voorgelezen?
De collecte is gericht aan de Vader:Deus, qui, pretioso sanguine Filii tui, mundum tibi reconciliasti eiusque Matrem, iuxta crucem, peccatorum Reconciliatricem constituere dignatus es, tribue, quaesumus, ut, eiusdem beatae Virginis Mariae intercessione, nostrorum delictorum veniam consequamur“O God, die door het kostbare bloed van uw Zoon de wereld met U verzoende en Uw Moeder, bij de kruisvoet, tot Verzoeneres van de zondaars maakte, verleen ons, door het aangeboden gebed van dezelfde zaligsprekende Maagd Maria, de vergeving van onze zonden” (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. 55). De titel wordt door God gegeven, en wordt gegeven iuxta crucem, bij de kruis. En wat er om Maria’s tussenkomst wordt gevraagd, is de vergeving die alleen God kan schenken.
De gebeden over de gaven noemen Maria peccatorum refugium, een toevluchtsoord voor de zondaars, en vragen de Heer, door haar intercessie, om de zonden te vergeven en de wankelende harten te leiden, nutantia corda (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. 55). De prefatie, die de titel draagt:Beata Virgo refugium peccatorum et reconciliationis mater, prijst de Vader, omdat Hij degenen die zich afkeren niet verlaat, en hen op vele manieren roept tot Zijn liefde:tu enim beatae Virgini, ignarae peccati, cor miserans erga peccatores dedisti“Want U gaf aan de zalige Maagd, die vrij was van zonde, een barmhartig hart voor de zondaars.” En Hij beschrijft wat er met hen gebeurt:qui eius maternam caritatem intuentes, ad eam confugiunt tuam veniam implorantes, eius spiritalem pulchritudinem contemplantes, a peccati foeditate abstinere nituntur, eius autem verba et exempla meditantes, ad Filii tui praecepta servanda commonentur“In de genade van haar moederlijke liefde zoeken zij toevlucht bij haar, smekend om uw vergeving; door het aanschouwen van haar geestelijke schoonheid, streven zij ernaar zich te distantiëren van de lelijkheid van de zonde; en door het mediteren over haar woorden en voorbeelden, worden zij aangemoedigd de geboden van uw Zoon te bewaren” (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. 56).
De misse eindigt bij de Eucharistie. Het gebed na de communie zegt:Sumpsimus, Domine, sacramenta reconciliationis nostrae, corpus et sanguinem Filii tui“Wij ontvangen, Heer, de sacramenten van onze verzoening, het lichaam en het bloed van uw Zoon,” en wij vragen dat zij ons de genade van de goddelijke barmhartigheid brengen en praemium redemptionis aeternae, de beloning van de eeuwige verlossing (COLLECTIO MISSARUM, 1987, blz. 57). De “sacramenten van de verzoening” zijn hier het lichaam en het bloed van Christus. De eerste lezing is die van de heilige Paulus: Obsecramus pro Christo: reconciliamini Deo, “In de naam van Christus smeken wij u: verzoen u met God” (2Kor 5,17-20), en Sodi geeft aan dat, in het Italiaanse liturgieboek, het evangelie de scène van Maria bij het kruis is (Joh 19,25-27), en dat dit wordt gelezen in de context van de overdracht van de discipelen aan Maria (SODI, 1990, blz. 105). De Collectio maakt het ook mogelijk om deze mis buiten de vasten te gebruiken, wanneer de Eucharistie wordt gevierd om gevoelens van verzoening en harmonie op te wekken (COLLECTIO MISSARUM, 1987, blz. XVI).
Waarom Maria en de verzoening?
De inleiding van de Collectio herinnert eraan dat de Vaderen, bij het behandelen van het mysterie van de Incarnatie, niet zelden stelden dat de maagdelijke schoot van de Moeder van de Heer de plaats was waar vrede werd gesticht tussen God en de mensen (COLLECTIO MISSARUM, 1987, p. 54). De Collectio noemt deze Vaderen niet bij naam, maar drie Griekse Vaderen uit de 8e eeuw verbinden Maria duidelijk met de verzoening. Sint Germanus van Constantinopel schrijft aan Maria:Τοὺς γὰρ ἀπωσμένους, τοὺς ἐκδεδιωγμένους, τοὺς ἐκπεπολεμωμένους, τῷ σῷ τόκῳ κατήλλαξας καὶ ᾠκείωσας“Zij die verstoten, verbannen en als vijanden werden beschouwd, die hebt U door Uw verlossing verzoend en tot familie gemaakt” (GERMANO VAN CONSTANTINOPEL, In S. Mariae Zonam, PG 98, 381). Johannes van Damascus zegt over haar:Διὰ ταύτης ἡμῖν ὁ πρὸς τὸν Κτίστην πολυχρόνιος καταλέλυται πόλεμος“door haar is de lange oorlog tegen de Schepper beëindigd”, en door haar is onze verzoening met Hem bezegeld, en ons is vrede en genade geschonken (JOANNES VAN DAMASSCUS, Homilia II in dormitionem, PG 96, 743-744). Sint-Andreas van Kreta prijst haar als…τὸ θεῖον πρὸς ἀνθρώπους διαλλακτήριον, «het goddelijke middel tot verzoening met de mensen» (ANDRÉ DE CRETA, Oratio V in Annuntiationem, PG 97, 896).
In het Westen, onder de middeleeuwse schrijvers die de Collectio noemt, gaf Sint-Anselmus van Canterbury aan deze leer een zeer dichte vorm. In een van zijn gebeden noemt hij Maria via reconciliationis en causa generalis reconciliationis, “weg van verzoening” en “algemene oorzaak van verzoening” (ANSELMUS VAN KANTOOR, Oratio LII, PL 158, 954). En hij legt de reden uit:Filius tuus est reconciliatio peccatorum. Non enim est reconciliatio, nisi quam tu casta concepisti“Uw Zoon is de verzoening van de zondaars. Er is geen verzoening dan die welke U, zuivere, hebt verwekt,” en daarom, genitrix es reconciliationis et reconciliatorum, “bent U moeder van de verzoening en van de verzoende” (ANSELMO VAN CANTUAR, Oratio LII, PL 158, 956-957). De Collectio citeert dit vers met de vorm genuisti, maar de tekst van Anselmus, in Migne en in de editie van Henri Barré, zegt concepisti (BARRÉ, 1963, blz. 305). Maria is moeder van de verzoening omdat zij moeder is van Christus, die de verzoening is.
De leer van de Kerk
Johannes Paulus II formuleerde de leerstelling in de exhortatie Reconciliatio et paenitentia, die de Collectio citeert:Maria Dei facta est socia ob maternitatem suam divinam in opere ipso reconciliationis“Maria werd medewerkster van God, door haar goddelijke moederschap, in het werk van de verzoening zelf” (RP 35). De reden hiervoor wordt genoemd: het goddelijke moederschap. En Paus Paulus VI, bij het presenteren van Maria als Virgo offerens, herinnerde, als getuigenis van het gevoel van de Kerk, aan de tedere aanroeping van Sint-Bernardus tot de Maagd, dulcis compellatio: Offer ad nostram omnium reconciliationem hostiam sanctam, Deo placentem, “Bied, voor de verzoening van ons allen, het heilige offer aan, dat aan God welgevallen” (MC 20).
De plaats van deze vereniging is het kruis. Het Concilie leert dat Maria daar “vehementer cum Unigenito suo condoluit et sacrificio Eius se materno animo sociavit“, “diep medeleefde met haar Eniggeboren Zoon en zich met een moederlijke geest verbond aan zijn offerande”, en dat ze als moeder werd gegeven aan de discipel met de woorden:Mulier, ecce filius tuus(LG 58, Joh 19,26-27). Johannes Paulus II zag in dit moment de geboorte van een nieuwe moederlijkheid, maternitas spiritualis, exorta e profundo mysterii paschalis Redemptoris mundi, “een spirituele moederlijkheid, geboren uit de diepte van het paschalische mysterie van de Verlosser van de wereld”, en maternitas in ordine gratiae, “een moederlijkheid in de orde van de genade” (RM 44). En hij voegde eraan toe dat de Verlosser zijn Moeder aan Johannes toevertrouwt, omdat hij Johannes aan Maria toevertrouwt (RM 45).
Het Concilie heeft ook een grenspunt gesteld. Maria wordt aanbeden als Vrouwe van Barmhartigheid, Hulpster, Troostster en Middelares van alle genaden.quod tamen ita intelligitur, ut dignitati et efficacitati Christi unius Mediatoris nihil deroget, nihil superaddat«Wat hier wordt bedoeld, is dat er niets aan de waardigheid en de werking van Christus mag worden aangetast, de enige Middelaar» (LG 62). De verzoening is een werk van God, die reconciliavit nos sibi per Christum, «ons met Zichzelf heeft verzoend door Christus» (2Kor 5,18). Maria verzoent niet door haar eigen kracht. Zij baarde de Verzoener, was verbonden aan zijn offer aan het kruis en intercèdeert voor de zondaars, die, door naar haar moederlijke liefde te kijken, zich tot haar wenden en terugkeren naar de Vader.
Referenties
“`htmlANDRÉ VAN CRETA. Oratie V, Over de heilige Aankondiging van de Allerheiligste Maagd. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologia Graeca. deel 97. Parijs: Migne, 1865. blz. 895-896.
“`ANSELMO VAN CANTERBURY. Orationes. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologia Latina. dl. 158. Parijs: Migne, 1853. blz. 949-958.
AVITABILE, Angelo e ROGGIO, Gian Matteo. La Salette: betekenis en actualiteit. Cinisello Balsamo: San Paolo, 1996. blz. 117-119, 133.
“`htmlBARRÉ, Henri. Prières anciennes de l’Occident à la Mère du Sauveur: des origines à saint Anselme. Parijs: P. Lethielleux, 1963. blz. 299-306.
“`“`htmlVERZAMELING MISSHOUDLIJKE GEBEDEN TOT DE ZALIGE MAAGDEL MARIA. Typische editie. Vaticaanstad: Libreria Editrice Vaticana, 1987. Deel 1. blz. XV-XVI, 54-57.
“`“`htmlKerkvergadering van Vaticanum II. Dogmatische constitutie Lumen gentium, nr. 58, 62. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, vol. 57, blz. 61-63, 1965.
“`GERMANUS VAN CONSTANTINOPEL. In S. Mariae Zonam. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologia Graeca. deel 98. Parijs: Migne, 1865. blz. 381-382.
JOANNES VAN DAMASCUS. Homilie II over de Dood van de Heilige Maagd Maria. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologia Graeca. deel 96. Parijs: Migne, 1860. blz. 743-744.
PAUS JOHANNES PAULUS II. Apostolische exhortatie na de synode Reconciliatio et paenitentia, nr. 35. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, v. 77, blz. 273-275, 1985.
PAUS JOHANNES PAULUS II. Encyclieke brieven, Redemptoris Mater, nr. 44-45. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, v. 79, blz. 421-423, 1987.
PAULUS VI. Apostolische exhortatie Marialis cultus, nr. 20. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, vol. 66, blz. 131-132, 1974.
SODI, Manlio. Con Maria verso Cristo: Mis van de heilige Maagd Maria. Cinisello Balsamo: Edizioni Paoline, 1990. blz. 104-106.
Verdiep uw studie: verken Mariologie, Mariane theologie, Mariabevindingen en de Postdoctorale opleiding in Mariologie.
Om de reflectie over de rol van Maria als bemiddelaar in de verzoening van de mensheid met God te verdiepen, raadpleeg de encycliek Redemptoris Mater van Paus Johannes Paulus II.
Postdoctorale opleiding in Mariologie
Wilt u uw vorming in de Mariologie verdiepen? Maak kennis met de Postdoctorale opleiding in Mariologie van Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische nauwkeurigheid, spiritueel leven en de levende traditie van de Kerk combineert.
Wilt u de mariologie serieus bestuderen?
Dit artikel is gebaseerd op werken uit de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postdoctorale opleiding in Mariologie leidt u naar dezelfde bron, met academische begeleiding: Schrift, Vaderen van de Kerk en het Leergezag, van het eerste dogma tot de hedendaagse vraagstukken.
Reacties