Pius XII – de pelgrimstocht naar Lourdes (1957): honderdjarig van de verschijningen en de theologie van de pelgrimstochten

De encycliek Le Pèlerinage de Lourdes (2 juli 1957), in het Frans gepubliceerd, de taal van de verschijningen, was de laatste grote encycliek van het pontificaat van Pius XII (1939-1958). Gewijd aan de eerste eeuwste van de verschijningen van Lourdes (1858-1958), is dit het meest uitgebreide pauselijke document over de Maria-theologie rond de verschijningen en hun pastorale waarde.

Het marianisme van Pius XII

Voordat we de encycliek analyseren, is het essentieel om te herinneren dat Pius XII de paus was die het meest dogmatisch de mariologie heeft uitgebreid in de 20e eeuw. Zijn grote mariale acties waren:

• 1942: Consecratie van de wereld aan het Onbevlekte Hart van Maria (reactie op Fátima)
• 1950: Dogmatische definitie van de Opheffing in Munificentissimus Deus
• 1952: Consecratie van Rusland aan het Onbevlekte Hart
• 1954: Marijaar (centenair van de Onbevlekte Ontvangenis)
• 1954: Definitie van het Koningschap van Maria in Ad Caeli Reginam
• 1957: Le Pèlerinage de Lourdes (centenair van Lourdes)

Le Pèlerinage de Lourdes vormt het hoogtepunt van deze mariale reis, een soort mariaan testament van Pius XII.

Structuur van de encycliek

De encycliek is in vier hoofdstukken onderverdeeld:

I. De verschijningen van Lourdes

Pius XII beschrijft de achttien verschijningen aan Bernadette Soubirous (11 februari, 16 juli 1858) en de identificatie van de Maagd als «de Onbevlekte Ontvangenisvan boven» van de dogmatische definitie van 1854.

II. Lourdes als teken van onze tijd

«Lourdes est unum ex signis temporum nostrum: Mater Dei, ad terrae loca humilia descendens, sicut nuntius Domini in pauper trium iuvenculae, doceat homines moderni temporis quod fundamentum vitae humanae aedificetur in fide simplicem et confidentia mater»

Lourdes is een van de tekens van onze tijd: de Moeder Gods, die naar plaatsen op aarde afdaalt, als boodschapper van de Heer tot een arme jongedame, leert de mensen van deze tijd dat het fundament van het menselijk leven gebouwd moet worden op eenvoudige en vertrouwelijke geloof.

III. De wonderbaarlijke genezingen

Pius XII bevestigt de waarde van de wonderbaarlijke genezingen in Lourdes als «tekens» van goddelijke activiteit, maar waarschuwt tegen twee extremen: rationeel scepticisme dat elk wonder ontkent, en volkscreduliteit die elke genezing als wonderbaarlijk beschouwt. De Kerk onderwerpt elk geval aan de strenge controle van de geneeskunde en theologie.

IV. Lourdes en de pastorale zorg voor zieken

Het meest originele deel van de encycliek: Lourdes is niet alleen een heiligdom van genezingen, maar ook een heiligdom van betekenis van christelijk lijden. Zij die niet fysiek genezen zijn, worden spiritueel genezen door het christelijke gevoel voor pijn.

«Lourdes leert ons dat menselijke pijn, in eenheid met de pijn van Christus, een heilzaam werk is en kostbare vruchten oplevert voor de gemeenschap der gelovigen. Maria, aan het kruis naast Hem, is de Moeder van de lijdende mensen; ze geneest hen niet altijd van hun lijden, maar geeft hen betekenis en doel in haar lijden»

Lourdes leert ons dat menselijke pijn, in verbinding met de pijn van Christus, een verlossend werk is en waardevolle vruchten oplevert voor de gemeenschap der gelovigen. Maria, aan het kruis naast Hem, is de Moeder van de lijdende mensen; ze verlicht hun lijden niet altijd, maar geeft hen betekenis en doel in haar eigen lijden.

Lourdes en de Mariologie na het Concilie

De theologie van Pius XII in Le Pèlerinage de Lourdes wordt verder ontwikkeld door:

• Paulus VI met zijn encycliek Salvifici Doloris (1984): Maria aan het kruis als model voor het christelijke lijden
• Paulus VI in 1992: instelling van de Werelddag van de Ziekte op 11 februari, de feestdag van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes
• Benedictus XVI in 2008: bezoek aan Lourdes voor het 150-jarig jubileum, met een toespraak over de Mariologie van pelgrimsoorden.

Betekenis voor de volksdevotie

De encycliek van Pius XII was cruciaal om de theologische legitimiteit van de volksdevotie tot Lourdes, en in bredere zin alle devoties aan Maria in pelgrimsoorden, te bevestigen. In een tijd dat sommige intellectuele stromingen pleitten voor een rationele zuivering van het volkseind, onderstreepte Pius XII de theologische waarde van pelgrimstochten, genezingen en volksdevoties aan Maria, zolang ze geworteld zijn in de geloofsbelijdenis over Christus’ verlossende incarnatie.

Aanvullend lezen

Mariologie | Munificentissimus Deus | Ad Caeli Reginam | Aparițiieën van Maria | Salvifici Doloris

Bekijk de volledige lijst van door de Kerk erkende Marianen-apparities.