Zes redenen om Maria niet te vergeten, volgens Joseph Ratzinger
Zes redenen om Maria niet te vergeten volgens Ratzinger
De redenen om Maria niet te vergeten, zoals voorgesteld door Joseph Ratzinger, blijven een invloed uitoefenen op de hedendaagse mariologie. Deze argumenten benadrukken dat devotie aan Maria een teken is van een volledig katholieke en kerkelijke geloof.
Maria en het christendom
Met het oog op het Internationale Mariologische Congres dat in Loreto (22-25 maart 1995) plaatsvond, stemde kardinaal Ratzinger ermee in een lezing te geven over het artikel van het Geloof: “Et incarnatus est de Spiritu sancto ex Maria Virgine“. In deze magistrale conferentie stelt hij dat:
«Door Maria, de inbreng van God in de geschiedenis bereikt zijn hoogtepunt. Wat in de geloofsbekentenis centraal staat, wordt bereikt: dat God een God met ons is, en niet alleen een God voor zichzelf en in zichzelf. Zo wordt de vrouw die zichzelf als bescheiden beschreef (Lc 1,48) geplaatst in het hart van de geloofsbekentenis over de levende God, die niet kan worden gedacht zonder haar».In duidelijke termen wordt Maria in het essentiële van het geloof en de geschiedenis geplaatst, als de vrouw die God in de unieke situatie van de incarnatie introduceert. Door haar onthult God zich niet als een God opgesloten in de hemel, maar werkelijk als Emanuel, God met ons. Een noodzakelijke theologische consequentie: Maria komt in het concept van de levende en werkende God in de geschiedenis, zo dat men haar niet kan noemen zonder haar actieve moederlijke samenwerking te vermelden.Na de interpretatie van de zin uit het Apostolisch Symbool als samenvatting van de drie grote bijbelse getuigenissen over de incarnatie van de Zoon: Mt 1,18-25. Lc 1,26-38. Jo 1,13ss, besprak de kardinaal de verblijfplaats van God als gevolg en doel van de incarnatie en stelde dat Jezus de ware Shekinah is, door wie God tussen ons is, wanneer we bijeenkomen in zijn eerste naam. Hoewel heilige plaatsen de permanente garantie zijn van Gods inbreng in de wereld, is de belangrijkste realiteit het ‘ja’ van Maria, dat de ruimte opent waar het Woord zijn tent kan opzetten, omdat ‘God niet aan stenen gebonden is, maar aan levende mensen’.Maria als iconisch beeld van God betrokken in de dynamiek van de incarnatie, blijft verankerd in de geschiedenis van haar volk. Dit benadrukte de kardinaal opnieuw op 7 maart 1988 in Loreto tijdens de conferentie «Tu es plena gratia. Elementen voor een marian devotie op basis van de Bijbel», gehouden tijdens het regionale bijscholingscongres voor pastorale vernieuwing. Hij presenteert Maria als paradigmale figuur voor de christen en de mens, volgens de ware antropologie, omdat ze niet geïsoleerd is van haar volk en tegelijkertijd openstaat voor de redding van de hele mensheid:> «Maria is Sión in persoon, wat betekent dat ze alles wat men met ‘Sión’ bedoelt, leeft. Ze vormt geen afgesloten individualiteit die afhangt van de originaliteit van het ego. Ze wil niet alleen dit menselijke wezen zijn dat zijn ego verdedigt en beschermt… Ze leeft op een manier die ‘bewonbaar’ is voor God, ze leeft op een manier die een plaats biedt aan God».Voor Ratzinger is Maria een persoon «in levende verbinding met God», en deze gratievulligheid wordt beschreven door het woord ‘vol van genade’. «Tu es plena gratia» betekent dat Maria volledig openstaat, zich volledig heeft gegeven en zonder angst voor haar lot, in de handen van God heeft geleverd.Aangezien deze openheid in de Schrift wordt aangeduid met het woord ‘geloof’, volgt dat, net zoals in de oude Verbond Abraham de vader is van de gelovigen, in het nieuwe volk Maria de moeder is van de gelovigen.De ‘zuivere en verheven figuur’ van Maria is specifiek voor Ratzinger in een innerlijk werk waarvan Lucas getuigt wanneer hij schrijft dat Maria alle deze dingen bewaarde en in haar hart mediteerde (Lc 2,19). Ondanks de transcendentie van het mysterie, gaat het erom ‘een geheel’ te vormen, en tegelijkertijd het bijzondere te bewaren en trouw te houden aan de loop van het leven, zelfs wanneer het zwaard haar treft in het moment van lijden.Dus, na het internaliseren van het Woord, «is ze een profeet». Het Magnificat is een ‘profeetische gebed’ geweven met draden uit het Oude Testament, dat ons uitnodigt om de Heer te verheffen, dat wil zeggen, hem meer ruimte te geven in de wereld.Zes redenen om Maria niet te vergetenMet een synthetisch overzicht, in een interview met journalist Vittorio Messori in 1985, noemt de toenmalige kardinaal Joseph Ratzinger zes redenen om Maria niet te vergeten, die op hun beurt een essentiële eenheids- en gemeenschapsfunctie van de Maagd ten opzichte van de mysteries van het geloof, de Bijbel en de Traditie, van het Oude en Nieuwe Testament, van rede en hart, van man en vrouw, onderstellen.Eerste punt. Het erkennen van de plaats die het dogma en de Traditie aan Maria toekennen, betekent diep geworteld te zijn in de authentieke cristologie.Het Vaticaan II-Concilie verklaart: «De Kerk, bij het diepgaand nadenken over de Maagd en het haar in het licht van het mens geworden Woord beschouwend, doordringt zij dieper, in eerbied gevuld, het onmetelijke mysterie van de Verlossing en wordt zij meer en meer in overeenstemming met haar Bruid» (Lumen Gentium n. 65).Bovendien heeft de Kerk de haar mariaanse dogmen – eerst de eeuwige maagdelijkheid en de goddelijke moederschap, en later, na een langdurige rijping en reflectie, de onbevlekte ontvangenis en de hemelopneming – rechtstreeks ten dienste van het geloof in Christus, dus niet voornamelijk vanwege devotie aan de Moeder.Deze dogmen beschermen het authentieke geloof in Christus als ware God en ware mens: twee natuur in één persoon. Ze omvatten ook de onmiskenbare eschatologische spanning, door de hemelopneming van Maria te wijzen op het onsterfelijke lot dat ons allen te wachten staat. Ze beschermen ook het geloof, dat tegenwoordig bedreigd wordt, in de scheppende God die (onder andere dingen) ook de betekenis van de waarheid over de eeuwige maagdelijkheid van Maria vandaag meer dan ooit heeft verworven. Kortom, zoals het Concilie ook herinnert: «Maria, door haar intieme deelname aan de geschiedenis van de redding, verzamelt en weerspiegelt zij, zo te spreken, de grootste gegevens van het geloof» (Lumen Gentium).
65.
Ratzinger behandelt hier eerst een essentieel christologisch punt, dat Maria in verband brengt met de authentieke geloof in Christus, de ware mens en ware God, waardoor zij de toetssteen van de orthodoxie wordt. Een tweede punt volgt, waarin hij de Verordening van God en de kerkelijke Traditie samenvoegt. De figuur van de Moeder Gods, door de eeuwen heen verdiept, verenigt de bijbelse gegevens en de vooruitgang in het begrip van het mysterie binnen de Kerk.
Tweede punt. De Mariologie van de Kerk veronderstelt een rechtvaardige relatie en een noodzakelijke integratie tussen de Bijbel en de Traditie.
De vier Maria-dogma’s hebben hun onmiskenbare basis in de Schrift. Er bestaat echter ook een zaden die groeit en vruchten draagt in het warme leven van de Traditie, zoals die zich uitdrukt in de liturgie, de intuïtie van het gelovige volk en de theologische reflectie onder leiding van het Leergezag.
Het derde punt betreft de bemiddelende positie van de Maagd van Nazareth, die historisch op het hoogtepunt staat waar de opwaartse beweging van het volk van Israël en de opkomst van het christendom samenkomen. Vanuit Nazareth uitgaat de christelijke beweging die zich over de hele wereld verspreidt door het evangelisatiewerk van de Kerk.
Derde punt. In haar persoon als jonge Joodse moeder van de Messias, verbindt Maria op een vitale en onlosmakelijke manier het oude en het nieuwe volk van God, Israël en het christendom, de synagoge en de Kerk.
Maria is het knooppunt waar de geloof (zoals vandaag het geval is) het risico loopt evenwicht te verliezen, of in het Oude Testament of alleen in het Nieuwe. In de Maagd kunnen we de synthese van de hele Schrift ervaren. Haar bemiddelende functie wordt zichtbaar in de devotie van het volk van God voor haar: zij verenigt rede en gevoel, rationaliteit en affectie, en bewaart of bevrijdt het christendom van de valkuilen van intellectualisme en sentimentalisme, beide vruchteloos.
Vierde punt. De juiste devotie naar Maria garandeert aan de geloof de samenleving van de onmiskenbare «rede» met de even onmiskenbare «redenen van het hart», zoals Blaise Pascal zou zeggen.
Voor de Kerk is de mens niet alleen rede of alleen gevoel; het is de vereniging van deze twee dimensies. Het hoofd moet helder denken, maar het hart moet opgewarmd worden: de devotie naar Maria, «vrij van elk onjuist overdrevenheid, maar ook van een armoede die de unieke waardigheid van de Moeder van God niet erkent».», zoals aanbevolen door het Concilie, geeft de geloof zijn volledige menselijke dimensie.
Ratzinger voegt ook een vijfde, bijzonder actuele reden toe, bijna een echo van een soortgelijk denken van zijn collega Hans Urs von Balthasar. Maria draagt effectief bij aan de humanisering van de Kerk met haar vrouwelijkheid en materniteit, waardoor deze niet in een bureaucratie, abstract formalisme en letterlijk legalisme verdwijnt dat de Geest doodt.
Vijfde punt. Volgens de eigen uitdrukkingen van het Vaticaan II, is Maria de ‘figuur’, de ‘afbeelding’ en het ‘model’ van de Kerk.
Door naar haar te kijken, is de Kerk beschermd tegen een machistisch model dat de Kerk ziet als een instrument van een sociaal-politiek programma. In Maria, haar figuur en model, vindt de Kerk haar gezicht als Moeder, en kan ze niet degenereren tot een terugval in een partij, organisatie of drukgroep die dient aan menselijke belangen, hoe nobel ook. Als Maria geen rol meer speelt in bepaalde theologieën en kerkelijkheden, is de reden eenvoudig: ze hebben de geloof gereduceerd tot een abstractie. En een abstractie heeft geen Moeder nodig.
De zesde en laatste reden om Maria in onze tijd niet te vergeten is haar voorbeeld voor iedereen, vooral voor vrouwen. Ze verlicht haar pad door te verwijzen naar de roeping en het mysterie dat van God afkomstig zijn, en biedt tegelijkertijd het voorbeeld van een synthese tussen innerlijkheid en evangelie-aankondiging, wijding en missie, moed en beschikbaarheid.
Zesde punt. Maria, met haar roeping als Maagd en Moeder, blijft de schepper verlichten wat voor de vrouw van alle tijden bedoeld was, inclusief onze tijd.
Inderdaad, wellicht vooral in onze tijd, waarin, zoals we weten, de essentie van vrouwelijkheid bedreigd wordt. De maagdelijkheid en moederschap van Maria verankeren het mysterie van de vrouw in een uiterst hoog bestemming waarvan zij niet losgemaakt kan worden. Maria is de dappere voorbode van het Magnificat. Maar zij is ook degene die vruchtbaar maakt de stilte en het verborgen houden. Zij heeft geen angst om onder het kruis te staan, zij is aanwezig bij de geboorte van de Kerk. Maar zij is ook degene die, zoals verschillende keren in het evangelie benadrukt, «het in haar hart bewaart en overdenkt wat er om haar heen gebeurt». Een schepping van moed en gehoorzaamheid is (weer en altijd) een voorbeeld waar elke christen, man of vrouw, naar kan kijken.Maria uit het geheugen verdrijven is geen verrijking, maar een spirituele armoede, een ontbering van een vrouw die een positieve en juiste richting gaf aan de menselijke weg, en zo een onvervangbaar paradigma werd voor de openbaring van God en voor de volwassenheid van de volgelingen van Christus.Om de theologische redenen te verkennen om Maria niet te vergeten, raadpleeg de encycliek Redemptoris Mater van paus Johannes Paulus II over de moederlijke aanwezigheid van Maria in het leven van de Kerk.Dieper ingaan op mariologie, mariale theologie, mariale verschijningen en de Postgraduaat in Mariologie.Kortom, de redenen om Maria niet te vergeten, zoals verzameld door Ratzinger, helpen de gelovige om de Maagd opnieuw te ontdekken als moeder en voorbeeld. Lees meer over Maria in de geloofsbelijdenis van de Kerk in de encycliek Redemptoris Mater (https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/pt/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_25031987_redemptoris-mater.html).Postgraduaat in Mariologie
Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie van Locus Mariologicus, een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.
Wil je dieper ingaan op de Josefologie?
Locus Mariologicus bereidt een cursus Josefologie voor – de wetenschappelijke studie van Sint-Jozef in de Schrift, de Traditie en het Leergezag. Schrijf je in voor de wachtlijst en ontvang een melding wanneer de inschrijvingen open gaan.
Responses