“Alles heeft zijn tijd”: de tijd van alles, de vraag van Caesarea en het uur van Kana.
Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op
_Alles heeft zijn tijd, en alles onder de hemel heeft zijn grenzen._ […]. _Maar jullie, wie zeggen jullie dat ik ben?_
Prediker 3,1 en Lucas 9,20
De vrijdag van de 25e week door het gewoonlijk jaar brengt het bekendste gedicht van Prediker en de beslissende vraag uit het evangelie van Lucas samen. Qohelet somt veertien paren van tegenovergestelde tijden op en concludeert dat God de mens een gevoel voor de opeenvolging van de eeuwen heeft gegeven, zonder hem de sleutel te geven om dit te begrijpen. Jezus, na alleen gebeden te hebben, vraagt de discipelen wie zij denken dat Hij is, ontvangt het juiste antwoord van Petrus en corrigeert dit onmiddellijk met de aankondiging van het Lijden. De ene tekst zegt dat er een tijd is voor alles. De andere laat zien dat het erkennen van de Messias niet hetzelfde is als het accepteren van Zijn tijd.
I. De eerste lezing: Pred. 3,1-11
Het gedicht is opgebouwd met een meedogenloze symmetrie. “Alles heeft zijn tijd, alles heeft zijn uur onder de hemel” (v.1), en volgen de paren: geboren en sterven, planten en uitroeien, doden en genezen, slopen en bouwen, huilen en lachen, rouwen en dansen, zwijgen en spreken, liefhebben en haten, oorlog en vrede. Er is hier geen morele voorkeur. De wijze zegt niet dat het beter is om te lachen dan om te huilen, maar dat beide hun tijd hebben en dat die tijd niet door ons wordt gekozen.
Het ware centrum van het fragment komt aan het einde en is een van de dichtste zinnen in het Oude Testament: God “heeft alles geschikt voor zijn tijd gemaakt en heeft in het hart van de mens de opeenvolging van de eeuwen geplaatst, zodat hij het begin en het einde van het werk van God niet kan begrijpen” (v.11). Het Hebreeuwse woord dat wordt vertaald als “opeenvolging van de eeuwen” is olam, wat ook eeuwigheid of een tijd zonder einde betekent. God heeft de mens een gevoel voor het geheel gegeven en hem het zicht op het geheel ontzegd. Hieruit ontstaat de menselijke onrust, die geen defect is dat gecorrigeerd moet worden, maar het kenmerk van een schepsel dat gemaakt is voor meer dan wat het bereikt.
II. Het evangelie: Lc 9,18-22
Lucas leidt de scène in met een opmerking die alleen hij geeft: “Op een dag was Jezus alleen aan het bidden, en alleen de discipelen waren bij Hem” (v.18). De grote vragen ontstaan in dit evangelie altijd uit het gebed. En de vraag komt in twee stappen: eerst “wie zeggen de menigten dat Ik ben?”, en daarna, zonder overgang, “en jullie, wie zeggen jullie dat Ik ben?” (v.20).
De antwoorden van de menigten zijn dezelfde als die Herodes een paar verzen eerder had gehoord: Johannes de Doper, Elisa, een van de oude profeten. Petrus breekt de reeks: “U bent de Messias van God”. En dan gebeurt er iets onverwachts. Jezus verbiedt streng dat dit aan wie dan ook wordt verteld, en legt uit waarom, door de eerste aankondiging van het Lijden toe te voegen: “De Zoon des mensen moet veel lijden, veracht worden door de oudsten, de hogepriesters en de schriftgeleerden, gedood worden en op de derde dag opstaan” (v.22).
Het bevel tot stilte beschermt geen geheim, maar de betekenis. Het woord Messias, uitgesproken op dat moment en in die omgeving, zou een politieke bevrijder oproepen. Voordat het publiekelijk uitgesproken kon worden, moest het gecorrigeerd worden door het kruis. Petrus had de titel correct genoemd, maar begreep nog niet wat het inhield.
III.De tijd die niet kan worden voorspeld.
De twee lezingen zeggen, op verschillende manieren, dat de mens niet de macht heeft over Gods tijdplan. Qohelet constateert dit vanuit het perspectief van wijsheid, en kijkt naar de cycli van het leven. Jezus legt dit op vanuit het perspectief van de openbaring, en stelt de aankondiging uit totdat deze begrepen kan worden zonder misverstanden.
Dit heeft een spirituele toepassing die men langzaam leert. Er zijn waarheden die men bezit voordat men ze begrijpt, en deze te vroeg aankondigen, vervormt ze. Er zijn lijden die men op het moment zelf niet kan verklaren. En er zijn troostingen die pas komen nadat de tijd is verstreken. Zoals Qohelet zegt, heeft God in het hart van de mens gelegd: het gevoel van de totaliteit zonder de kaart ervan, en het leven van geloof bestaat grotendeels in het verdragen van deze disproportie zonder deze kunstmatig op te lossen.
IV. Maria, die de tijden bewaarde zonder ze te forceren
Als er iemand is in de Schrift die alle paren van Qohelet heeft ervaren zonder er een van te anticiperen, dan is dat de moeder van Jezus. Ze had tijd om te dansen, toen Elisabeth haar zegende en ze antwoordde met het Magnificat (Lc 1,46-55). Ze had tijd om stil te zijn, tijdens de dertig jaar in Nazareth die de evangelies samenvatten in één regel. Ze had tijd om te huilen, staand bij het kruis (Jo 19,25). Ze verwarde de uren niet, en dat is wat het geloof onderscheidt van religieuze ongeduld.
Het evangelie van Johannes toont deze scène het duidelijkst. In Kana merkt Maria het gebrek op en presenteert het: «er is geen wijn» (Jo 2,3). Het antwoord van de Zoon lijkt een terughoudendheid: «mijn uur is nog niet gekomen» (Jo 2,4). Ze dringt niet aan en discussieert niet. Ze zegt tegen de dienaars: «doe alles wat Hij u zegt» (Jo 2,5) en verdwijnt. Ze presenteerde de noodzaak en gaf de tijd. Dit is de exacte definitie van christelijke intercessie, en het is het tegenovergestelde van het gebed dat een termijn eist.
Wat betreft de vraag «wie zeggen jullie dat Ik ben?», antwoordde Maria Hem daarop voordat ze werd gemaakt en zonder titels te gebruiken. Ze antwoordde met «het zij mij naar uw woord» (Lc 1,38), wat een bekering van geloof is in de vorm van beschikbaarheid. Het Concilie herinnert eraan dat ze trouw verbonden bleef met de Zoon tot aan het kruis (LG 58), wat betekent dat haar antwoord al bevatte wat Petrus nog niet kon horen. Ze zei ja tegen de Messias voordat ze de prijs kende, en bleef ja zeggen nadat ze deze had leren kennen.
De vrijdag van de 25e week van het jaar laat daarom een taak achter die niet intellectueel is. Het gaat er niet om Gods plan te ontdekken voordat de tijd daar is. Het gaat erom de tijd te herkennen die verloopt en deze niet te verruilen voor een andere.
Postdoctorale opleiding in Mariologie
Wilt u uw opleiding in Mariologie verdiepen? Maak kennis met de postdoctorale opleiding in Mariologie van Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische nauwkeurigheid, spiritueel leven en de levende traditie van de Kerk combineert.
Reacties