Om één te zijn: Maria en het gebed voor eenheid
Opdat alle één zijn, zoals gij, Vader, in mij en ik in u, opdat zij ook in ons één zijn.
Jo 17,21
«Opdat alle één zijn, zoals gij, Vader, in mij en ik in u, opdat zij ook in ons één zijn». In deze biddende woorden van Jezus (Jo 17) ligt de kern van het ecumenisme: niet een eenheid gebaseerd op organisatie of juridische structuur, maar een eenheid die haar oorsprong vindt in de intratrinitaire eenheid. De scheuringen binnen het christendom, zoals die tussen Oost en West (1054), en tussen Rome en de Reformatie (16e eeuw), vormen een schande die Jezus in deze gebedscita aan de kaak stelt en wat de roep om ecumenisme nastreeft om te herstellen.
I. «Zoals gij in mij en ik in u»: het trinitarische model van eenheid
Jo 17,21 stelt het model voor de eclesiale eenheid vast op basis van de intratrinitaire eenheid. «Zoals» (kathos), hetzelfde woord dat in het gebed van Jezus over liefde (Jo 13,34) wordt gebruikt, wijst op een echte analogie, niet alleen een metaforische: de eenheid die Jezus voor zijn volgelingen vraagt, is deelnemen aan de eenheid tussen de Vader en de Zoon. Dit is geen oppervlakkige nabootsing, maar innerlijke bewoning: «opdat zij ook in ons één zijn» (hina kai autoi en hêmin ên).
Deze «innerlijke bewoning»», het leven van de gelovigen binnen de trinitaire eenheid, wordt door de theologie van de genade beschreven als «de inboetseering van de Drie-eenheid». Doop introduceert de gelovige in deze bewoning. De Eucharistie verdiept deze ervaring. Het leven in de genade ondersteunt en onderhoudt deze eenheid. De eenheid van de Kerk is niet het resultaat van menselijke inspanningen, maar het vrucht van deze gemeenschappelijke bewoning in de trinitaire levensstroom. Christenen zijn «één» in de mate waarin zij «in» de Vader en de Zoon door de Geest zijn.
De scheuringen binnen het christendom worden, vanuit deze visie, gezien als breuken in deze gemeenschappelijke bewoning. Niet dat de gescheiden kerken «buiten» de trinitaire levensstroom zijn, maar hun bewoning is onvolledig, gefragmenteerd en verzwakt door historische scheuringen. De roep om ecumenisme is de oproep om deze volledige bewoning te herstellen, niet door institutionele fusie (die een vervalsing van eenheid zou zijn), maar door de liefde die de Geest in de harten uitstrooit (Rm 5,5).
De ecumenische theologie van de 20e eeuw, geïllustreerd door bilaterale dialogen tussen Rome, de orthodoxe kerken en de gereformeerde gemeenschappen, streeft ernaar deze trinitaire eenheid als grondslag en oriëntatie te articuleren. Het document van de Commissie Faith and Constitution van het Wereldraad van Kerken (BEM, Baptism, Eucharist and Ministry, 1982) en de Gemeenschappelijke Verklaring tussen de Katholieke Kerk en de Lutherse Kerk over Rechtvaardiging (1999) zijn concrete stappen in deze richting, geïnspireerd door het gebed van Jezus in Jo 17.
II. Maria als figuur van de eclesiale eenheid
Maria in de ecumenische roeping van de Kerk
Maria inneemt een unieke plaats in de ecumenische roeping van de Kerk. Aan de ene kant wordt zij, met verschillende graden en vormen, vereerd door de belangrijkste christelijke tradities: het katholicisme (met zijn mariale dogmen en rijke devotie-traditie), de orthodoxie (met haar iconen van de *Theotokos* en mariale hymnen) en, hoewel met meer terughoudendheid, door de hervormingsstromingen die de Mariafiguur nooit volledig hebben verlaten (de Confessie van Augsburg en de Artikelen van Smalcald bewaren haar waardigheid), en die in de 20e eeuw een significante herontdekking kenden bij auteurs als H. Asmussen, W. Stählin en W. Pannenberg, vooral binnen het lutheranisme, en bij de werken van de Internationale Anglicaanse-Romeinse Commissie (ARCIC, *Mary: Grace and Hope in Christ*, Seattle, 2004), aan de anglicanische kant. Deze gedeelde verering, hoewel gekenmerkt door echte verschillen, wijst op een gemeenschappelijk fundament.Het document van het Groupe des Dombes (*Marie dans le dessein de Dieu et la communion des saints*, 1998), het resultaat van decennia dialoog tussen katholieke en protestantse theologen uit het Franstalige gebied, identificeerde Maria als een mogelijk “punt van convergentie” in ecumenische zin. De sleutel ligt in het onderscheid tussen een cristocentrische mariologie (die Maria presenteert als figuur van Christus en de Kerk) en een mariologie die Maria zelf verheft. Een christocentrische mariologie is binnen alle tradities gedeeld. Een losgekoppelde mariologie, afzonderlijk van de cristologie, is een bron van verdeeldheid.De rozenkransgebeden, die in hun vorm onmiskenbaar “catoliek” lijken, werden recentelijk door theologen uit andere tradities erkend als een vorm van meditatie over de mysteries van Christus met ecumenisch waarde: mediteren over de Annouciatie, de Visitation, de Geboorte, het Leed, en de Opstanding met Maria, is niet “mariocentrisch”, maar cristocentrisch vanuit het perspectief van de Moeder. De rozenkrans kan een ecumenisch gebed zijn omdat hij in essentie over Christus’ mysteries gaat.Johannes Paulus II, die een van de meest mariale devotie-gedreven pausen had van de 20e eeuw, was ook de paus die de grootste ecumenische vooruitgang in de geschiedenis bewerkstelligde: zijn bezoek aan het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel (1979), de Gemeenschappelijke Verklaring met Patriarch Bartolomeu I (Rome, 29 juni 1995), historische bezoeken aan Roemenië en gezamenlijke verklaringen met Patriarch Teoctist (1999), evenals belangrijke ecumenische documenten zoals de encycliek *Ut Unum Sint* (1995). Zijn mariale spiritualiteit was geen obstakel voor het ecumenisme, maar een van zijn drijvende krachten, omdat hij Maria zag als figuur van de eenheid die Christus in Johannes 17 had gevraagd.III. “Opdat de wereld geloven zou”: eenheid en missie
IV. «Wij zijn één in U en U in ons»: de volmaaktheid van de eenheid
Jo 17,23: «Wij zijn één in U en U in ons, opdat zij volledig één zouden zijn.» De volmaaktheid van de eenheid (teteleitai eis hen) is het eschatologische doel: het zal niet volledig gerealiseerd worden in de geschiedenis, maar vormt de oriëntatie voor het gehele historische proces. Elke concrete stap in richting ekumene is een vooruitwijzing naar deze volmaaktheid. Elke aanhoudende scheuring is een afwijzing van de roep die Christus in zijn meest solemne gebed uitsprak.De tekst vervolgt met:– De verbinding tussen eenheid en missie: De wereld gelooft wanneer zij de eenheid onder christenen ziet, wat een obstakel vormt voor de missie. – Maria’s rol: Maria, als *Mater Ecclesiae*, staat centraal zowel in de eenheid als in de missie. Haar gebed met de apostelen in het Hemelvaartgebed bereidt de missie voor. De Geest die op Pentekost komt, brengt zowel eenheid (eenzelfde Geest in allen) als missie (de Geest stuurt iedereen). – De Wereldjongerdagen: Dit evenement, opgericht door Johannes Paulus II, is een zichtbaar teken van deze eenheid ten dienste van de missie. De aanwezigheid van Maria, afgebeeld in *Salus Populi Romani*, die met de JMJ-kruis meereist en aan jonge mensen wordt toevertrouwd, symboliseert dat de eenheid van christelijke jongeren wereldwijd een marian karakter heeft: Maria, die de spirituele kinderen van Christus bij elkaar brengt, is het beeld van de eenheid die nodig is voor de missie. – Mariologie en missie: De mariologie van Sint Louis Marie de Montfort voorspelt dat in de “laatste tijden” (niet per se in een apocalyptische zin, maar als verwijzing naar de laatste fase van de kerkgeschiedenis) een hernieuwde devotie tot Maria zal plaatsvinden, die als krachtig instrument voor evangelisatie dient. Dit is bevestigd door historische gebeurtenissen zoals de verschijningen van Fatima en Medjugorje (waar het Vaticaan in 2024 positieve spirituele vruchten erkent zonder zich uit te spreken over de bovennatuurlijkheid), en andere goedgekeurde verschijningen wereldwijd, die samenvielen met een vernieuwing van missie en eenheid in veel lokale kerken. De band tussen Maria en de missie-gerelateerde echtsheidszin binnen de kerk is een aspect van de theologische reflectie op deze historische gebeurtenissen.Maria in de glorieusheid van de Assentie
Maria, in haar verheerlijkt zijn na de Assentie, bevindt zich al in deze “volmaakte eenheid” met de Vader, Zoon en Heilige Geest. Zij is “één” met de Drie-eenheid op de meest volledige manier mogelijk voor een schepsel, en vormt zo het beeld en de garantie van de “volmaakte eenheid” waarvoor Christus bidt. Het contempleren van Maria in haar glorie betekent het aanschouwen van de horizon van eenheid die we verwachten. Het aanroepen van haar is het vragen om haar bemiddeling voor het verwezenlijken van de gebed dat de Zoon aan de Vader opdroeg in de nacht van zijn overlevering.De ecumenische traditie erkent geleidelijk dat eenheid niet puur institutioneel of juridisch kan zijn; het moet spiritueel, van bekering en gebed zijn. De “Week van Gebed voor de Eenheid van de Christ
enen” (18-25 januari) en de “Ecumenische Wandeling” die vele bisdommen promoten, zijn expressies van deze overtuiging: eenheid begint met gebed, net zoals Jezus deed in Johannes 17. Maria, die “onvermoeibaar in gebed was op het Cenakel”, vormt het voorbeeld van deze onvermoeibare gebedsgezindheid in afwachting van de Geest die “alle waarheid leidt”, inclusief de waarheid van eenheid die Christus vroeg.Maria, als beeld van de verenigde Kerk die in gebed is op het Cenakel, is het hart van de ecumenische roeping zoals vastgelegd in Johannes 17,21: de eenheid die de goddelijke Drie-eenheid weerspiegelt
en de wereld in staat stelt om te geloven.Referenties
– Paus Johannes Paulus II, *Ut Unum Sint*, nn. 21-27 en 79 (1995). – Groep van Dombes, *Marie dans le dessein de Dieu* (1998). – Tweede Vaticaans Concilie, *Unitatis Redintegratio* (1964). – Sint Louis Maria van Montfort, *Tratado da Verdadeira Devoção*, n. 49-54. – H. U. von Balthasar, *Het ambt van Petrus en de structuur van de Kerk* (1986).Postgraduaat in Mariologie
Diepgaand je kennis van Mariologie willen vergroten? Ontdek dan het *Postgraduaat in Mariologie* van Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische strengheid combineert met spirituele levensvorm en levende traditie van de Kerk.Bezoek onze website voor meer informatie of schrijf je nu in via [link naar inschrijfformulier].Wilt u mariologie serieus studeren?
Dit artikel komt voort uit de werken van de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postgraduate opleiding in mariologie brengt u met academische begeleiding naar dezelfde bronnen: Schrift, Kerkvaders en Leergezag.
Responses