Đức Mẹ Czestochowa

Ảnh thánh Đức Mẹ Czestochowa được tôn kính tại Jasna Góra, ở Ba Lan, từ thế kỷ XIV. Ảnh thuộc loại hình tượng học Hodegetria, Đức Trinh Nữ chỉ đường, và những vết sẹo thấy được trên khuôn mặt Đức Maria là hậu quả của cuộc tấn công của phái Hus năm 1430, được cố ý giữ lại như một chứng tích lịch sử. Bài viết này khảo sát nguồn gốc của ảnh thánh, chương trình hình tượng học của ảnh và vị trí độc đáo mà Czestochowa chiếm giữ trong linh đạo Thánh Mẫu của Đức Gioan Phaolô II.

Czestochowa và căn tính Công giáo Ba Lan: Đức Gioan Phaolô II và đền thánh Jasna Góra

Từ nước Ba Lan xa xôi, trong vùng Jasna Góra, Núi Sáng, thuộc Czestochowa, chúng ta gặp thấy đền thánh Đức Mẹ lớn nhất của đất nước đã chứng kiến Thánh Gioan Phaolô II sinh ra và đã hun đúc lòng đạo đức Thánh Mẫu của ngài. Cho đến hôm nay đền thánh này vẫn là trung tâm của sức sống thiêng liêng của dân tộc Ba Lan, thậm chí đạt tới con số trung bình bốn triệu khách hành hương mỗi năm.

Các đại lễ diễn ra vào ngày 3 tháng 5, lễ Đức Mẹ Nữ Vương nước Ba Lan, ngày 15 tháng 8, lễ Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời, ngày 26 tháng 8, lễ kính Đức Mẹ Jasna Góra, và sau cùng vào ngày 8 tháng 9, lễ Sinh Nhật Đức Mẹ, những lễ quy tụ trung bình hai triệu rưỡi người.

Đời sống của Đền thánh được nhịp theo một lịch hằng năm không thay đổi: việc trưng bày ảnh thánh làm phép lạ từ 6 giờ sáng cho đến giờ Khẩn Nguyện Jasna Góra lúc 21 giờ. Trong số các sáng kiến mục vụ khác nhau, chúng tôi nhấn mạnh Gia đình Kinh Mân Côi của Jasna Góra.

Nguồn gốc lịch sử của Đền thánh ngược về Dòng Thánh Phaolô, Ẩn sĩ Ai Cập, xuất hiện tại Hungary vào thế kỷ XIII và vào năm 1382, dưới sự bảo trợ của vua Ludovico d’Angiò, vua nước Ba Lan và Hungary, đã lập một đan viện trên đồi Jasna Góra. Chính vào thời điểm này mà chúng ta có ghi nhận về sự hiện diện của ảnh Đức Mẹ, ảnh đã trở thành đích điểm hành hương trong và ngoài nước Ba Lan.

Lượng khách hành hương không ngừng gia tăng, đến mức người ta bắt đầu xây dựng công trình chồng lên công trình với những phong cách kiến trúc khác nhau để mở rộng không gian đón tiếp khách hành hương.

Một biến cố đặc biệt của đền thánh này là cuộc kháng cự năm 1655 trước cuộc xâm lăng mà Thụy Điển thực hiện tại Ba Lan, cuộc kháng cự diễn ra ngay tại Đền thánh, vốn đã được củng cố qua các thế kỷ để bảo vệ những lễ vật khác nhau của khách hành hương khỏi bị trộm cắp. Nhờ cuộc kháng cự này, cùng với lòng sùng kính của vua Gioan Casimiro, vào ngày 1 tháng 4 năm 1656, Đức Maria đã được tuyên phong là Nữ Vương nước Ba Lan. Việc đội triều thiên cho ảnh thánh diễn ra ngày 8 tháng 9 năm 1717, và trong Hiến pháp năm 1746 của Ba Lan có ghi rằng “dân tộc sùng kính Nữ Vương Chí Thánh này của mình, Đức Trinh Nữ Maria trong bức ảnh Czestochowa, nổi danh vì các phép lạ của Người, Đấng ban ơn che chở trong những lúc túng thiếu”. Trong thời kỳ chiếm đóng của Thế Chiến II, những người lãnh đạo các lực lượng khác nhau chống lại quân xâm lược đã gặp nhau tại đền thánh, vì thế Jasna Góra là biểu tượng của hy vọng, chiến thắng và tự do, trở thành thủ đô thiêng liêng của Ba Lan.

Ảnh thánh làm phép lạ là biểu tượng của người Ba Lan trên thế giới, vì sáu thế kỷ lịch sử chính trị, văn hóa và thiêng liêng được cô đọng chung quanh Đức Trinh Nữ Maria. Hiểu nước Ba Lan có nghĩa là ý thức về việc xây dựng căn tính của Jasna Góra.

Các phép lạ gắn liền với ảnh thánh này, theo văn khố của Đền thánh, ngược về năm 1517, dù có thể tin rằng còn có những phép lạ khác ngay cả trước đó. Văn hóa tôn giáo Ba Lan, khi gặp gỡ ảnh thánh Đức Mẹ, thường không nói, chỉ nhìn. Điều này chứng tỏ giao ước với các tín hữu Ba Lan và sự kết hợp giữa lòng đạo đức Thánh Mẫu với tinh thần dân tộc Ba Lan. Là Đấng bảo vệ sự toàn vẹn của đức tin, của các giá trị nhân bản, Kitô giáo và dân tộc, hiệu năng lời chuyển cầu của Người được thấy nơi hàng ngàn ex voto hiện diện tại đó, thuộc mọi tầng lớp xã hội và mọi thời đại.

Năm 1946, Đức hồng y A. Hlond, theo cảm hứng của Đức Giáo hoàng Piô XII, đã thánh hiến dân tộc cho Trái Tim Vô Nhiễm Đức Maria. Năm 1956, ngày 26 tháng 8, hàng giám mục Ba Lan cùng với khách hành hương từ khắp thế giới đã tuyên khấn, nhân dịp 300 năm việc tuyên phong Đức Maria Nữ Vương nước Ba Lan, với bản văn do Đức hồng y Giáo chủ Stefan Wyszynski soạn khi còn trong tù ở Kománcza. Hành động này khơi lên một loạt các biến cố gọi là “tuần cửu nhật lớn” đã lên tới đỉnh điểm với sự sụp đổ của bức tường Berlin.

Vậy chúng ta có thể kết luận rằng Đức Mẹ Czestochowa được tôn kính như Mẹ Hội Thánh. Điều được củng cố là sự gần gũi, sự nhạy cảm với các vấn đề và sự thức tỉnh lương tâm đối với trách nhiệm về Hội Thánh cùng với việc kiện cường lòng trung thành với Đức Maria.

Trong đền thánh của Người, Hội Thánh địa phương hiệp nhất với Hội Thánh hoàn vũ. Từ hành vi phó thác cho Đức Maria do Thánh Gioan Phaolô II thực hiện ngày 4 tháng 6 năm 1979, ảnh thánh làm phép lạ được coi là Đức Mẹ của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Mẹ của sự hiệp nhất giữa các Giáo hội Đông phương với Hội Thánh Tây phương.

Chương trình hình tượng học: loại hình hodegetria, các vết sẹo năm 1430 và biểu tượng thời trung cổ

Bức ảnh trình bày Đức Trinh Nữ Maria Chí Thánh bồng Chúa Giêsu Hài Đồng trên tay trái. Đôi mắt Người nhìn về phía người chiêm ngắm. Từ phía bên trái khuôn mặt buông xuống mái tóc gợn sóng được che khuất bởi tấm áo choàng. Màu sắc chủ yếu ở giữa nâu sẫm và nâu nhạt. Trên má trái chúng ta thấy hai vết rạch, chạy song song trên nửa gò má và kéo dài về phía cổ. Một vết rạch thứ ba nằm ngang chạy qua gò má ngang tầm mũi. Phía trên trán Đức Mẹ chúng ta thấy một ngôi sao sáu cánh. Áo choàng và áo dài màu xanh lam, còn màu áo của Chúa Giêsu là đỏ thẫm. Nền bức ảnh màu xanh lam nhạt với những sắc độ xanh lục mờ nhạt. Chúa Giêsu Hài Đồng giơ cánh tay lên và tay trái cầm sách Tin Mừng.

Câu chuyện có tính xây dựng kể về một bức vẽ của Thánh Luca trên chiếc bàn nơi người ta cầu nguyện và Thánh Gia dùng bữa. Bức ảnh hẳn đã được đưa từ Giêrusalem tới Constantinopolis và đặt trong một đền thờ. Hoàng tử người Nga tên là Lêô đã say mê vẻ đẹp của bức ảnh và hoàng đế hẳn đã tặng cho ông bức ảnh vô giá này. Về sau, vì những vấn đề chiến tranh, khi bức ảnh đã có tiếng tăm đáng kể nhờ các phép lạ nhận được, ảnh hẳn đã được đưa tới thành Jasna Góra và đặt trong nhà thờ, được trao phó cho các đan sĩ Dòng Thánh Phaolô chăm sóc.

Trong việc tái dựng theo lịch sử và khảo cổ, hôm nay chúng ta biết rằng bức ảnh đã đến Jasna Góra cùng với các đan sĩ Dòng Thánh Phaolô vào năm 1382. Tuy nhiên, vào năm 1430, trong một cuộc tấn công phạm thánh, bức ảnh đã bị một thanh gươm đâm xuyên khiến nó vỡ ra làm 3 mảnh. Việc phục chế ảnh diễn ra vào năm 1434 và đó là một sự phỏng theo bức vẽ cổ xưa với những nét của hội họa thời trung cổ và của bản vẽ nguyên thủy của bức ảnh, vốn có lẽ đã được thực hiện trong thiên niên kỷ Kitô giáo thứ nhất.

Những vết rạch trên ảnh Đức Trinh Nữ tượng trưng cho các vết sẹo và quy chiếu về những nhát cắt đã gây ra trên tấm vải nguyên thủy. Thật vậy, những người phục chế đã muốn gìn giữ không chỉ bức ảnh mà còn cả cuộc đời của Đức Maria như một nghệ thuật của ký ức. Theo nghĩa này, bức ảnh đã đạt được một giá trị nghệ thuật lớn lao trong tính độc đáo hình tượng học của nó.

Về ý nghĩa của bức ảnh này đối với Thánh Gioan Phaolô II, chúng tôi trình bày ở đây những lời của ngài năm 1979:

“Biết bao lần chúng tôi đã đến đây, tại nơi thánh này, trong sự lắng nghe mục tử đầy tỉnh thức, để nghe nhịp đập của trái tim Hội Thánh và trái tim của quê hương trong trái tim của Mẹ. Jasna Góra thật ra không chỉ là đích điểm hành hương cho người Ba Lan từ Đất Mẹ và từ khắp thế giới, mà còn là đền thánh của dân tộc. Cần phải chăm chú lắng nghe nơi thánh này để cảm nhận trái tim của dân tộc đập thế nào trong trái tim của Mẹ. Thật vậy, trái tim ấy rung nhịp, như chúng ta biết, với mọi biến cố của dân tộc. Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn biết phải giải thích thế nào lịch sử này của trái tim người Ba Lan, thì cần phải đến đây, chăm chú lắng nghe đền thánh này, để hiểu tiếng vọng của đời sống toàn thể dân tộc trong trái tim của Mẹ và Nữ Vương của mình”.

Lòng sùng kính Đức Mẹ Czestochowa và vai trò của lòng sùng kính ấy trong căn tính Kitô giáo của dân tộc Ba Lan được gợi lên với chiều sâu đặc biệt trong thông điệp Redemptoris Mater của Đức Gioan Phaolô II, thông điệp suy tư về Đức Maria như Mẹ Hội Thánh và dấu chỉ hy vọng cho các dân tộc.

Hãy đào sâu việc học của bạn: khám phá Thánh Mẫu học, Thần học Thánh Mẫu, các cuộc hiện ra của Đức Mẹ và Chương trình Sau đại học về Thánh Mẫu học.