De Zoon van de Mens wordt overgeleverd: de tweede voorspelling van het lijden en Maria op weg naar het kruis

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 18 oktober 2026

Conversantibus autem eis in Galilaea, dixit illis Iesus: Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget. Et contristati sunt vehementer.
Mt 17,22-23

Mt 17,22-27 vormt een dubbele pericope: de tweede voorspelling van het lijden (vv.22-23) en het incident met de tempelbelasting (vv.24-27). De tweede voorspelling is de kortste van de drie in Matteüs (vergelijk Mt 16,21; 20,18-19): «De Zoon van de Mens zal worden overgeleverd in de handen van mensen, en zij zullen hem doden, en op de derde dag zal hij opstaan», zonder de details over Jeruzalem, de oudsten en de priesters die in de derde voorspelling voorkomen. De kortheid verhoogt de ernst: de overgang van het leven naar de dood wordt met een economische woordkeuze uitgesproken die de aankondiging een bijna ondraaglijke dichtheid geeft voor de discipelen.

De reactie van de discipelen, «verschrikkelijk bedroefd» (Mt 17,23), is de enige rouwreactie in Matteüs geregistreerd voor de voorspellingen van het lijden. De eerste voorspelling leidde tot de weerstand van Petrus (Mt 16,22). De derde zal leiden tot de ambitieuze vraag van de zonen van Zebedeus (Mt 20,20-21). De tweede, de eenvoudigste, roept gewoon een diepe droefheid op. De droefheid van de discipelen is niet onjuist, het is een vorm van begrip: zij hebben door dat iets verschrikkelijks naderbij komt, zelfs zonder nog te begrijpen wat de opstanding betekent.

I. «Filius hominis tradendus est»: overgave als roeping

«Tradendus est», het toekomstige passief kondigt niet alleen aan wat er zal gebeuren, maar ook de structuur van de missie van Jezus aan: «wordt overgeleverd» (παραδοθήσεται). Het werkwoord παραδίδωμι doorkruist het lijden: Judas overlevert Jezus aan de priesters (Mt 26,16), de priesters overleveren hem aan Pilatus (Mt 27,2), Pilatus overlevert hem voor kruisiging (Mt 27,26). De «overlevering» is de rode draad in het narratief van het lijden, en Jezus kondigt het aan als onderdeel van zijn missie, niet als een toevallig historisch feit. Het «wordt overgeleverd» is geen passiviteit maar instemming: Jezus weet en accepteert wat er komt.

De uitdrukking «in manus hominum», «in de handen van mensen», is paradoxaal: de Zoon van de Mens (uitdrukking die Dn 7,13 oproept, de almachtige goddelijke wezens) wordt overgeleverd aan wat verrot is: de politieke en religieuze macht die de rechtvaardige veroordelt. Het lijden is het confrontatiepunt tussen twee menselijkheden, de menselijkheid van Jezus die de overlevering accepteert en de menselijkheid van de mensen die de veroordeling uitoefenen. Deze paradoxale overlevering is het hart van de soteriologie: God in menselijke vorm onderwerpt zich aan de menselijke macht om de mensheid van binnenuit te redden.

Het incident met de tempelbelasting (Mt 17,24-27) dat volgt, schept een verlichtend contrast: Jezus, op het punt om overgeleverd te worden aan de menselijke macht, bespreekt of hij de tempelbelasting moet betalen, en besluit uiteindelijk dat de «kinderen» «vrij zijn» maar dat hij betaalt om geen schande te veroorzaken. De interne vrijheid van Jezus ten opzichte van de belasting contrasteert met de externe overlevering die het lijden zal vertegenwoordigen: vrij van binnen, overgeleverd van buiten, de structuur van liefde die zich opoffert zonder gedwongen te worden.

II. «Contristati sunt vehementer»: profetische droefheid

«En zij waren diep bedroefd» (Mt 17,23), de droefheid van de discipelen bij de tweede voorspelling is een van de meest menselijke emoties in de evangeliën. Zij hebben gehoord, gedeeltelijk begrepen, en de gedeeltelijke begrip dat iets verschrikkelijks naderbij komt zonder precies te weten wat, is meer verstoorend dan volledige onwetendheid. De droefheid zonder volledige begrip is de droefheid van de geloof die wacht op wat zij nog niet gezien heeft.

profetisch“In de zin dat het de rouw van de Passie voorspelt:”Diepe droefheid“Gethsemane (Mt 26,37-38: «)”Mijn ziel is tot aan de dood verdrietig.»), de vlucht van de discipelen na de arrestatie (Mt 26,56), het huilen van Petrus na de ontkenning (Mt 26,75). De droefheid in Mt 17,23 is het eerste echo van een reeks droefheden die zullen culmineren in het graf, en die zullen worden opgelost door de Opstanding die al in de voorspelling wordt aangekondigd.

III. Maria en de tweede voorspelling: «Bewaarde in het hart»

Maria wordt niet expliciet genoemd in de tweede voorspelling van het lijden van Jezus in Matteüs, maar haar aanwezigheid wordt geïmpliceerd in Lucas 2,19 en 51:Maria conservava todas estas coisas, meditando-as no seu coração». Sinds de Presentatie in de Tempel (de profetie van Simeon over de «Zwaard», Lucas 2,35) tot aan de Bruiloft van Kana (waar de «“Hora”

(Geen context of uitleg gegeven, dus wordt het letterlijk vertaald.)Maria verzamelde de tekens die het lot van de Zoon met zich meebracht (Jo 2:4), terwijl de voorspellingen over het lijden niet geheel nieuw voor haar waren, maar eerder een geleidelijke verduidelijking vormden van iets dat zij al sinds het begin had gevoeld. De Aankondiging van de Heer“De Aankondiging van de Heer”

De spiritualiteit van de «Bewaring in het hartWat Lucas aan Maria toekent, is de geestelijke praktijk van de lectio divina: de Woord kauwen, het uit het intellectuele geheugen naar het hart dat handelt laten dalen. Maria, die de voorspellingen over het lijden hoorde, direct of via de discipelen, reageerde niet met de weerstand van Petrus noch met de ambitie van de zonen van Zebedeus:Bewarde“In stilte, waardoor het Woord zijn weg kan vinden naar de volledige beschikbaarheid van het Kruis.”

Een «Diepe droefheid“Bij de discipelen voorspeld, heeft Maria een gelijkwaardig marianisch equivalent.”Zwaard“De Simeon (Lc 2,35) die de ziel doordringt. Maar de verdriet van Maria verschilt: zij is…”Bewaar“Een onbegrip met geloof, zonder dat het zich verandert in weerstand. De profetie van het lijden die de discipelen met een verstikkende droefheid ontvangen, Maria neemt deze met een droefheid die haar beschikbaarheid niet belemmert, het hernieuwde ‘ja’ bij elke voorspelling, bij elke stap richting het kruis.”

IV. «En op de derde dag zal Hij opstaan.‘: Het horizon van de Opstanding

De tweede voorspelling van het lijden omvat, net als de eerste en de derde, een verwijzing naar de Opstanding: «Aan de derde dag zal Hij opstaan.” (Mt 17,23). De leerlingen hebben dit deel niet gehoord, of hebben het gehoord zonder het te begrijpen. Maar de structuur van de voorspelling is niet alleen de aankondiging van de dood: het is de aankondiging van de dood en de opstanding. Het horizon van het lijden is Pasen. De diepe droefheid van de leerlingen is de droefheid van wie alleen het eerste deel heeft gehoord en niet in staat was het tweede deel te integreren.

Maria, die volgens de traditie de eerste was die de Opgestane Heer aanschouwde (Johannes Paulus II, Moeder van de Verlosser 26), leefde in de «Derde dagAls bevestiging van de geloof dat hij op het Sabbat van de Heilige Week had verdedigd, maar vóór de derde dag was er het pad, de Via Crucis, die de tweede voorspelling aankondigt. Maria op het pad van het lijden is het beeld van de Kerk die de stappen van de Heer volgt, wetende dat de derde dag zal komen, maar zonder te weten hoe.wanneer».

De devotie aan het «Weg van het Kruis» dat de Mariaanse traditie ontwikkelde, van de zeven pijnen van Maria tot het Stabat Mater, heeft zijn oorsprong in de voorspellingen over de Passie die Maria «in haar hart bewaarde»: elke voorspelling is een station op het pad, elk «beten en gekruisigd zijn» van de discipelen weerspiegelt zich in de ziel die de zwaard zonder te breken aanneemt. De tweede voorspelling van Mt 17 is, in de Mariaanse meditatie, het moment waarop Maria duidelijk weet wat er nadert en verdergaat met de Zoon, voor de Zoon, ten dienste van ons allen.