Ikonomia Maryi: catacumby Priscyli, Zwiastowanie
Anunciasja w Katakumbach Priscyli (III wiek): Matrona, Anioł i Początki Ikonografii Maryjnej
W Katakumbach Priscyli, położonych na Via Salaria w Rzymie, znajduje się najstarsze znane przedstawienie ikonograficzne Maryi w sztuce chrześcijańskiej. Na środku sufitu jednego z kubików przedstawiona jest Anunciasja, gdzie Maryja, jako rzymska matrona owijana w szatę, otrzymuje wiadomość od anioła bez skrzydeł – pierwotnego typu ikonograficznego. Obraz ten świadczy o centralnym znaczeniu Maryi w pierwotnej wierze chrześcijańskiej, jeszcze przed sformułowaniem dogmatu Theotókos na Soborze w Efesie w 431 roku.Kluczowe punkty:
– Katakumby Priscyli (Via Salaria, Rzym) zawierają pierwszą udokumentowaną ikonografię maryjną (III wiek). – Scena Anunciasji zajmuje centralne miejsce na suficie kubika, z Maryją po lewej stronie jako rzymską matronę w szacie. – Anioł jest przedstawiony bez skrzydeł, co jest najstarszym typem ikonograficznym, wcześniejszym niż wpływ bizantyjskiej ikonografii. – Obraz wyprzedza o ponad wiek definicję dogmatyczną Theotókos na Soborze w Efesie (431 rok). – Lokalizacja centralna na suficie, współdzielona z scenami Jonasza i Dobrego Pasterza, nadaje Anunciasji znaczenie teologiczne jako kluczowa scena zbawienia.
wstanie Lazara
O Dobrym Pasterzu.
Podobnie jak w niektórych egzemplarzach Adoracji Magów, położenie w centrum sklepienia nadaje tej scenie, która oznacza początek Teofanii historycznej, wartość kluczowego obrazu w historii zbawienia.
Panna Maria, przedstawiona po lewej stronie sceny, jest ukazana jako rzymska matrona: siedzi w pozycji trzyczłonowej na krześle, ubrana w długą tunikę bez paska z bogato złożonymi falami oraz z nakryciem głowy. Anioł, stojący bez skrzydeł zgodnie z najstarszym typem ikonograficznym, ubrany w tunikę i palion, wyciąga prawą rękę w kierunku Panny w geście mówienia. Fakt, że Maryja otrzymuje ogłoszenie siedząc, symbolicznie wskazuje na jej wyższość nad aniołem.
Wyobrażenia doktrynalne: Panna Maria i Dziecko z chustą (Nm 24,17) oraz prorocze zapowiedzi macierzyństwa Dziewicy
Panna i Dziecko z prorokiem z katakumb Priskili, przypisane do końca II wieku lub początku III wieku, nie należą do cyklu historycznego z dzieciństwa, ale są symboliczną reprezentacją spełnienia proroctw Starego Testamentu w tajemnicy wcielenia i dziewiczej macierzyństwa Maryi. Duże przedstawienie Dobrego Pasterza w ogrodzie Edenu, położonym w pobliżu, nie tylko potwierdza identyfikację matki i syna z Panną Marią i Chrystusem, ale także wskazuje na zakończenie wcielenia, które jest dokładnie dostępem do Królestwa.
Maria, ubrana w długą szatę i z głową zakrytą krótkim welonem, siedzi jakby pogrążona w medytacji na bezpodstawnym siedzeniu, z głową lekko pochyloną do przodu, trzymając w lewej ręce Dziecko, nagie, siedzące na jej kolanach, z głową odwróconą do tyłu, jakby właśnie oderwało się od piersi matki. Nad matką-synem świeci ośmioraką gwiazdę. Po lewej stronie stoi mężczyzna ubrany w szatę i palium, z pergaminem w lewej ręce i podniesioną prawą ręką, wskazującą na gwiazdę. Ta gwiazda, wskazana przez proroka odnosząca się do grupy matki-syna, stanowi również element identyfikacji obu postaci z Panną Marią i Jezusem.
Większość uczonych identyfikuje postać męską z Balaanem, który przepowiedział:
„Wstanie gwiazda z Jakuba” (Księga Numerów 24,17). Inni widzą w nim Izaję, ale może to być również ogólna postać proroka, czyli prorokowania o dziewiczej macierzyństwie Bożej Maryi.
Warto wspomnieć, że Balaan był szczególnie ceniony w społecznościach chrześcijańskich pochodzących od pogan, jako jedyny prorok z nieżydowskiej linii. Należy również pamiętać, że w wyliczaniu świadków mesjańskich Justyn (zm. 165) porównuje cytat z Księgi Numerów 24,17 do słowa Izaji i następnie przypisuje prorokowi tę syntezę:
„Wstanie gwiazda z Jakuba i rozkwitnie kwiat na gałęzi najmniejszego”. Świadectwo to przeszło następnie do Irineusza z Lyonu (zm. 202), Orygenesa (zm. 264) i Cyrypiana z Kartaginy (zm. 258).
Mater Lactans: kontrowersyjna identyfikacja Maryi karmiącej i debata historyczna
Odpowiedź na to pytanie nie była stała w czasie. W każdym razie, wydarzenie i temat karmienia są cytowane i komentowane bez przerwy przez Ojców od III wieku, a pierwszymi, którzy o tym mówili, byli: Klemens Aleksandryjski (zm. 215) i Hipolit Rzymianin (zm. 235) wśród Greków, Tertulian (zm. 220) wśród Latyników. Jeśli chodzi o przesłanie, jakie miała przekazać ikona *Virgo lactans*, jedno z najgłębszych wyjaśnień jest takie, że ta ikonografia nie miała na celu wywołania sceny rodzinnej i tym samym *przybliżenia* Chrystusa do jego wiernych ani pokazania w sobie pełności wcielenia, ale aby przekazać, za pomocą gestu ludzkiego, że jeśli nigdy nie było takiej rzeczywistości, to doskonała ludzkość Jego Syna jest wcieleniem Logosu, a zatem rzeczywistość Jego objawienia jest całkowita. Innymi słowy, Matka karmiąca nie ujawniła *«Matki Chrystusa»*, ale raczej *Matki Bożej*.
Od połowy IV wieku figura Orante, wcześniej używana bez różnicy dla wszystkich zmarłych, jest coraz częściej zarezerwowana dla portretów męczenników, wyróżniających się podwójną rolą świadków i pośredników. Niezmyślna postać akceptacji daru z góry, pozycja Orante była jednak niezwykle odpowiednia dla Marii, świadka w doskonałości Teofanii historycznej i której moc pośrednictwa jest wzywana przez chrześcijan od czasów apostołowych.Dokładnie dlatego, że wskazuje, że płodność pochodzi z góry, figura Orante bardziej niż inne podkreśla wzorowość Marii w stosunku do Kościoła: Matki i Dziewicy.
Najstarsze zachowane obrazy Dziewicy modlącej się, które dotarły do nas, to te na szklanych patenach: tutaj postać Maryji modlącej się nigdy nie jest przedstawiana z Dzieckiem, ale samodzielnie lub u boku apostołów Piotra i Pawła.
W jedynym przypadku, sięgającym drugiej połowy IV wieku, większość uczonych zgadza się uznać w obrazie kobiety modlącej się z synem na jej przedzie reprezentację Matki Bożej. To, co widoczne na tylnej ścianie arkady w katakumbach Cmentarza Maggiore w Rzymie, to półpostowa kompozycja (dolna część fresku została zniszczona) przedstawiająca kobietę w pozycji modlącej się z dzieckiem na jej przedzie, axialnie. Dziecko jest przedstawione nieruchomo, nie modląc się. Kobieta ubrana jest w szeroką dalmatykę; ma upięte, ozdobione białym welonem włosy. Około szyi nosi naszyjnik z perłami i kamieniami szlachetnymi, a w uszach dwa duże perły. Po obu stronach, na wysokości rąk, pojawia się monogram Chrystusa, chrismon, z prawą odwróconą, aby stanowić odbicie lewej.
Bazyliki Konstantyna i ich związek z Marią
Jeśli chodzi o bazyliki zbudowane przez Konstantyna, pewne jest, że Bazylika Narodzenia w Betlejem, ukończona w 333 roku, zawierała monumentalne przedstawienie Adoracji Króli Magów, prawdopodobnie na fasadzie. Pod koniec IV wieku, za panowania Teodozjusza II, wzniesiono bazylikę na grobie Dziewicy w Dolinie Cedru. Z drugiej strony, w Kościele Jerozolimskim, stworzenie głównych świąt z cyklu dzieciństwa, wraz z odpowiednimi liturgiami, datuje się również na IV wiek:1. Teofania Encarnej (Narodzenie Pańskie). 2. Adoracja Króli Magów. 3. Prezentacja w Świątyni.Aby pogłębić refleksję nad ikonografią maryjną i jej miejscem w życiu Kościoła, zapoznaj się z Apostolską Eksortacją “Marialis Cultus” papieża Pawła VI, która zawiera wskazówki dotyczące pobożności maryjnej, w tym form artystycznych i ikonograficznych.Głębokie badanie:
– Eksploruj Mariologię, Teologię Marianę, Aparicje Maryjne i Podyplomową Mariologię.Często zadawane pytania dotyczące wczesnej ikonografii maryjnej
Gdzie znajduje się najstarsze przedstawienie Marii w sztuce chrześcijańskiej?
Najstarsze znane przedstawienie Marii znajduje się w Katakumbach Priscyli na Via Salaria w Rzymie, z III wieku. Jest to scena Anunciacji, malowana na suficie kubikułum grobowego, przedstawiająca Marię jako rzymską matronę siedzącą i anioła Gabriela stojącego bez skrzydeł.Dlaczego anioł jest przedstawiany bez skrzydeł w Katakumbach Priscyli?
Przedstawienie anioła bez skrzydeł odpowiada najstarszemu typowi ikonograficznemu w chrześcijaństwie, wcześniejszemu od rozwoju ikonografii bizantyjskiej. Skrzydła zaczęto powszechnie dodawać do sztuki chrześcijańskiej w IV-V wieku, inspirowane klasycznymi modelami Wiktorii z rozpostartymi skrzydłami i rzymskimi Geniami, dostosowanymi do nowego kontekstu.Jaki jest znaczenie teologiczne tej ikonografii przed dogmatem Theotokos?
Obraz ten, sprzed ponad stu lat, jest świadectwem, że wczesne wspólnota chrześcijańska już uznawała Marię za centralną postać w ekonomii zbawienia. Ikonografia poprzedza dogmat i przygotowuje grunt pod jego sformułowanie.Jakie inne sceny maryjne znajdują się w katakumbach rzymskich?
Oprócz Anunciacji w Katakumbach Priscyli, można znaleźć Adorację Magów (w Katakumbach Domitilla, Pedro i Marcelino), profetę Balaama wskazującego na Dziewicę (w Katakumbach Priscyli) oraz sceny z udziałem Maryi z Dzieckiem. Te obrazy dzielą podobną symbolikę cristologiczną i są zazwyczaj związane z kontekstami pogrzebowymi nadziei eschatologicznej.Późniejsze studia w mariologii
Chcesz pogłębić swoją wiedzę o Mariologii? Poznaj Podyplomowe Studia Mariologiczne w Locus Mariologicus – edukację akademicką łączącą rygorystyczną teologię, życie duchowe i żywą tradycję Kościoła.Zobacz także: Mariologia patrystyczna: Ojcowie Kościoła i Maryja (II-VIII wiek)
📖 Czy chcesz się temu naprawdę poświęcić? Poznaj studia podyplomowe w dziedzinie mariologii w Locus – rygorystyczną formę edukacji akademickiej dla teologów, kapłanów, zakonnic i świeckich. Locus MariologicusPoznaj najstarsze przedstawienie Maryi w Katakumbach Priscyli.
Responses