De moeder van God en haar blik van mededogen

De Moeder van God: het altaar van de zachtheid van Maria voor de mensheid

We beginnen met een opbouwend verhaal uit de Oosterse Kerken: men zegt dat God zeer bedroefd was dat Zijn eniggeboren Zoon door de mensen in de wereld werd afgewezen. Maar God de Vader wilde niet dat de wereld verloren zou gaan, dus besloot Hij de Moeder van Jezus te sturen zodat Haar zachtheid iedereen zou aantrekken en niemand de redding zou kunnen afwijzen.

Deze verhaallijn, hoe eenvoudig ook, bevat een belangrijke antropologische waarheid: om met warmte te worden ontvangen, ligt binnen het bereik van Gods horizon. Als het waar is dat de industriële wereld aan het einde komt en zich opmaakt voor de informatierevolutie, blijft er echter een probleem bestaan: technieken en werkstructuren die de mens niet humaniseren. In die zin weegt de warmte van de ontvangst het frenetische leven van de stedelijke mens, zijn eenzaamheid, agressieve concurrentie, de indringende druk van het web, de eeuwige ontdekking van onverwachte zaken, zowel goede als slechte, af. Al deze elementen vormen het grote symbool van Maria: met warmte onvoorspelbaarheden en het totaal andere ontvangen.

Maria ontving in haar hart en lichaam de Zoon van God. In tegenstelling tot de schriftgeleerden en farizeeën die vijandig waren tegenover Jezus, is Maria in alles ontvangst. In haar radicale armoede opende zij zich aan God en zag Zijn aanwezigheid. Daarom wordt Maria in de iconografie, in tegenstelling tot de keizerlijk afbeeldingen op munten, voor de lichtstralen van God afgebeeld, waar zij de pelgrims van de Kerk de levensweg van Christus aanwijst.

De warme ontvangst van Maria gaat verder dan de horizon van de wereld zoals we die kennen, omdat zij zich richt op een persoonlijke gastvrijheid, verder reikend dan de lokale context, zij ontvangt de God die komt. Deze ontvangst van de Moeder van Jezus is zowel vrouwelijk als het werk van de Heilige Geest. Het weerspiegelt de ouderschap van God en wordt de ‘moedige gelaat van God’, een uitdrukking van mededogen die de barmhartigheid van de Vader oproept en die in de Latijnse traditie wordt uitgedrukt als Moeder van Barmhartigheid. Op die manier beantwoordt Maria twee roepingen van onze mensheid: de behoefte aan warmte en de waardering voor de vrouw. De ‘betonarme’ metropolen bieden onderdak maar niet ontvangst; mensen communiceren zonder mededogen in de hardheid van de dagen. Maria daarentegen ontving met warmte het Kind, de Gekruisigde, de Opgestane en de kinderen die Hem in de doek van de verloochening op de kruisiging achterlieten. Vanuit een vrouwelijk perspectief voedt, beschermt en ontvangt zij alle gekruisigden van alle tijden. We kunnen Maria niet denken zonder de vrouwen in gedachten te houden aan wie zij haar schatten overhandigt in elke toegewijd maagdelijkheid of moederschap.

Als we naar het atheïsme van de hedendaagse tijd kijken, zien we deze minachting voor de Maagdelijke Moeder en de vrouwen die de waarden beschermen die humaniserend zijn en het evenwicht kunnen herstellen in materialistische structuren.

De Russische theoloog Pavel Evdokimov zei: «Als Christus de wereld redt, dan is het de Theotokos die hem beschermt en in zijn menselijkheid de aandacht brengt die gevoelig wordt voor de genade. De moederlijke warmte die verbonden is met de aanbidding van de Theotokos, voegt een unieke zoetheid toe aan het christelijk humanisme.»

De wereld, de Kerk, kunnen alleen maar winnen bij de ontmoeting met Maria, want zij vormt in de concrete realiteit van de dagen het paradigma van goddelijke mededogen en de ontvangst van de ander, zonder belemmeringen, vooroordelen, oordelen of voorwaarden in haar moederlijke warmte. We blijven bij de woorden van paus Franciscus tijdens zijn ontmoeting met de bisschoppen van Mexico in 2016:

«Als ik naar de ogen van de Maagd kijk, bereik ik de blik van uw volk dat in haar de kunst heeft geleerd om zich uit te drukken. Ik weet dat geen andere stem zo diep in het hart van Mexico kan spreken als die van de Maagd. Zij beschermt hun diepste verlangens, hun verborgen hoop. Zij verzamelt hun vreugde en hun tranen. Zij begrijpt hun vele talen en antwoordt hen met de warmte van een moeder, want zij zijn haar kinderen. Zoals San Juan Diego en generaties van kinderen van Guadalupe, heb ik ook de wens gehad om haar te zien. Nog meer, ik wilde zelf haar warme blik ontvangen. Ik heb veel nagedacht over het mysterie van deze blik en ik vraag jullie, neem wat er uit mijn hart van een herder uitgaat. Vooral leert de Morenita-Maagd ons dat de enige kracht die harten kan veroveren, de zachtheid van God is. Wat betovert en aantrekt, wat overtuigt en overwint, wat openbreekt en ketens verbreekt, is niet de kracht van instrumenten of de hardheid van de wet, maar de almachtige zwakte van goddelijke liefde, de onwrikbare belofte van zijn genade.»

Uitgenodigd door de Zachtheid van de Maagd, nodigen wij ook elke Marioloog uit om de praktijk van de «zachtheidsrevolutie» te omarmen. Het is een dag om concreet te handelen in het gezin, thuis, met je naaste, of misschien met diegenen die al lang op een daad van zachtheid van jou wachten. Wie weet een telefoontje naar iemand die op je wacht, een dankwoord aan je huiselijke zorgnemer, of een liefdesbericht, een knuffel, een «ik hou van jou» dat van hart komt. De Heilige Geest zal je op deze dag inspireren tot concrete daden van zachtheid.

Vervolgens willen we dat jullie hier delen hoe jullie concrete daad was!

Om de theologie van Maria als Moeder van God dieper te onderzoeken, raadpleeg de encycliek van Johannes Paulus II: Redemptoris Mater over Maria, Moeder van de Verlosser, in de geloofstraditie van de Kerk.

Verder je studie: duik in Mariologie, Mariane theologie, Maria-optredens en de Postgraduaat in Mariologie.