Adamantius

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 11 oktober 2026

(De rest van de inhoud is niet verstrekt, dus ik kan het niet vertalen. Maar op basis van de gegeven regels zou de vertaling van de HTML-structuur er als volgt uitzien:)

Let op: de afbeeldingsbron (src) en alternatieve tekst (alt) moeten in het Nederlands worden vertaald volgens de bovenstaande richtlijnen.

Adamantius (4e eeuw)

Adamantius is niet de naam van een auteur, maar van een personage in Dialoog over de rechte geloof, een werk dat ten onrechte aan Origenes wordt toegeschreven en in het Latijn is vertaald door Rufinus van Aquileia.

Volgens de interne taalkundige en conceptuele analyse wordt het Dialoog door de kritiek geplaatst na het Concilie van Nicea (325), dus na 325, maar binnen de eerste helft van de 4e eeuw.

In het Dialoog worden Adamantius, de orthodoxen en enkele volgelingen van gnostische sekten, waaronder Marino, geconfronteerd met de pagaanse moderator Eutropius. Het werk is verdeeld in vijf boeken, allemaal gericht op wat zij beweren over de werkelijke incarnatie van het Woord. De boeken IV en V zijn vooral belangrijk mariaans, waarin met grote precisie wordt benadrukt dat Christus werkelijk en maagdelijk in Maria is geboren. Het Dialoog presenteert argumenten die in de tweede helft van de 4e eeuw gemeen zouden worden gebruikt tegen de Manicheïsten, met betrekking tot de deugdelijkheid van de incarnatie en de vrouwelijkheid van Maria.

De auteur gebruikt de term Homoousios, een sleutelterm van het Concilie van Nicea (325) en van de orthodoxie tegen de Ariaanse herezie, die de consubstancialiteit van het Woord van God met de Vader ontkende en slechts zijn gelijkenis erkende. Hieruit blijkt dat het De recta in Deum fide niet eerder dan na 325 kan zijn geschreven.

Bovendien spreekt hij over de mens aannemen in plaats van de menselijke natuur aannemen. Dit is de gebruikelijke uitdrukking in de 3e en 4e eeuw. Pas later, na de verduidelijkingen van de Concilies van Efeze (431) en Chalcedon (451, wordt meer aandacht besteed aan de abstracte term, omdat deze beter de twee natuurën, goddelijk en menselijk, in de enige persoon van het Woord aantoont.

(Dialoog over de rechte geloof, I, 1. IV, V)

Adamantius: Ik geloof in één God, de schepper en demiurgos van het universum, en het Woord van God, dat uit Hem voortkomt en consubstancieel is aan Hem die altijd is en in de laatste tijden de mens in Maria aannam en werd gekruisigd en opstond uit de doden.

Marino: Het onderwerp van het debat is Christus. Ik beweren dat Hij een hemelse lichaam aannam. Nu, wat beweert gij?

Adamantius: Ik zeg dat Hij het uit dezelfde substantie haalde als de eerste mens Adam, waarvan wij ook zijn.

Marino: Aan het begin van het debat wordt besproken of het niet vernederend is te beweren dat het Woord van God de vrouwelijkheid aannam.

>Adamantius: Het zou schandalig zijn voor de goddelijkheid, als enige passie de Woord van God zou overleven.

Marinus: Hoe?

Adamantius: Je zei dat het schaamlijk is om te zeggen dat de Woord van God vlees werd. Maar de goddelijkheid kent geen schaamte, noch zoekt zij eer of verlangt zij naar glorie: dit zijn ‘passies’. Nu is de goddelijkheid niet in staat tot passies. Maar ik wil u kort vragen.

Marinus: Ga maar na.

Adamantius: Wie heeft de mens geschapen?

Marinus: God!

Adamantius: De Vader van het Woord, dat wil zeggen Christus?

Marinus: De Vader met het Woord.

Adamantius: Hoe heeft Hij hem geschapen?

Marinus: Zoals de Schrift zegt: “Laat ons de mens naar ons beeld en gelijkenis maken. En God nam stof van de aarde en vormde de mens” (Genese 2:7).

Adamantius: Na het nemen van de stof, heeft God hem verbeterd of verslechterd?

Marinus: Zeker verbeterd!

Adamantius: Nu, als God zich niet schaamde om stof te nemen en het beste van het slechtste te maken, zou Hij zich dan moeten schamen om de mens te vormen?

Marinus: Hoe zou je dat zeggen?

Eutropius: Heb je gezegd dat de mens van stof gemaakt is? Ja of nee?

Marinus: Ja.

Eutropius: Dan is stof meer waardig voor eer en glorie dan de mens?

Marinus: De mens!

Eutropius: Dus is het onzin om te zeggen dat God zich niet schaamde om stof te nemen, maar wel om de mens naar Zijn gelijkenis te vormen? (… )

Marinus: Het Woord werd vlees, zonder iets van buiten te nemen.

Adamantius: Maar is het Woord van God veranderlijk of onveranderlijk?

Marinus: Onveranderlijk! (… )

Adamantius: Als je zegt dat het Woord vlees werd, maar zonder een menselijk lichaam te nemen, laat je dan zien wie het is dat op het kruis heeft geleden.

Marinus: Hij heeft geleden, maar in schijn.

Eutropius: Dat wil zeggen, fantastisch, niet in werkelijkheid.

Adamantius: Als Hij in schijn leed en niet in werkelijkheid, dan heeft Herodes Hem in schijn veroordeeld, Pilatus heeft zijn handen gewassen in schijn, Judas heeft Hem in schijn verraden (… ). Zo is de menselijke redding ook alleen schijn, niet werkelijkheid. Hoe kan Christus dan zeggen over Zichzelf: Ik ben de Waarheid? (… )Adamâncio: Voordat het Woord van God daalde en de mens uit de buik van een vrouw opnam, was er niemand naar de hemel gestegen. Maar na Hem zijn er ook degenen gestegen die van Christus zijn. De apostel zegt immers: “Christus is de eerste vrucht, daarna degenen die van Hem zijn” (1 Korintiërs 15,23). De apostel voorspelt: “Wie daalde, is dezelfde die opstijgt” (Efeziërs 4,10), om de onveranderlijkheid en onbeweeglijkheid van het Woord te benadrukken. Want wie daalde, is dezelfde die opstijgt, zonder dat Hij iets anders is geworden dan wat Hij was: God.

Eutrópio: Deze woorden van de apostel bevestigen de stelling van Adamâncio. Maar ik wil dat jullie beiden uw eigen definitie over dit onderwerp geven.

Adamâncio: Het Woord van God daalde en nam de mens over van de onbevlekte Maagd Maria, en Christus werd geboren zonder menselijke vereniging, en Hij werd door Maria ontvangen door de Heilige Geest, die zich onderwierp aan alle “passies” van de mens om de mens te redden.

Marino: Was het Woord aanwezig terwijl de mens leed?

Eutrópio: Zeg eerst jouw zin!

Adamâncio: Sta me toe dan te antwoorden. Zeg dan jouw oordeel. Ja, het Woord van God was aanwezig bij de mens, maar Hij verontwaardigde zich niet. Net zoals een diamant die door een ijzer wordt geraakt, onbeweeglijk blijft en wie er ook tegen wil, schaadt, of net zoals asbest dat in het vuur wordt gegooid, onbeschadigd blijft en intact blijft. Maar zelfs als vuur door een mes wordt gesneden, scheurt het niet. Want de samenhang van het vuur, die terugkeert naar zichzelf, blijft ongedeeld. Als materiële dingen dan hun kracht kunnen tonen tegenover andere materiële dingen, kunnen ze niet verdwijnen. Hoe meer het Woord van God, dat van nature onveranderlijk en onbeweeglijk is, onveranderlijk bleef en de “passies” van anderen op afstand hield? Maar als je dat wilt, laat me dan uit het Evangelie laten zien dat Hij uit Maria werd geboren.

Marino: Wij erkennen ook dat Hij door Maria werd geboren, maar niet van Maria. Net zoals water door een buis stroomt zonder iets mee te nemen, kwam het Woord via Maria, maar niet van Maria.

Adamâncio: Laten we het Evangelie lezen!

Eutrópio: Lees!

Adamâncio: Hier is wat de engel tegen Maria zei: “De Heilige Geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen. Daarom zal de Heilige die van u geboren wordt, God Zoon genoemd worden” (Lucas 1,35).Eutropius: Misschien zeg je dat de stem van de engel ook slechts een schijn was. Maar wat is dan meer waar dan zijn woorden: «Door jou zal de Heilige geboren worden». Hij zei niet: «door jou geboren», maar «uit jou». Het is niet dom te beweren dat de Woord door Maria als door een buis ging, en toch de opvatting te verwerpen dat het iets van haar nam? En als je dat uit respect voor de goddelijkheid afwijst, hoe onwaardig is dat dan! Je beseft niet, Marino, dat je de schandelijkste dingen aanvaardt en de meest waardige ontkent, in tegenspraak met het goddelijke plan? Inderdaad, als de Verlossing niet schaamtelijk voor Maria was, waarom zou Hij dan iets van haar hebben genomen? Bovendien, wat had Hij dan nodig om door haar te gaan, als Hij niets van haar wilde nemen?

Adamantius: Als Hij de mens niet in Maria heeft aangenomen, hoe kunnen dan de woorden van de Apostel worden verklaard? Hoe kan Hij de eerstegeboren onder de doden zijn, de eerste vruchten van hen die slapen?

Om het getuigenis van de Vaders over Maria dieper te onderzoeken, raadpleeg de encycliek Redemptoris Mater van paus Johannes Paulus II over Maria in de christelijke traditie.

Dieper ingaan op dit onderwerp: bestudeer Mariologie, Theologie mariana, Mariëne verschijningen en volg een Postgraduaat in Mariologie.