Pio XII – Haurietis aquas: het hart van Maria en de mariologie voor het Concilie

Encyclieken van Pius XII met een sterke Maria-invloed

Naast de dogmatische en pastoraal-georiënteerde encyclieken *Munificentissimus Deus* (1950) en *Ad Caeli Reginam* (1954), en de pastoraal *Le Pelerinage de Lourdes* (1957), publiceerde paus Pius XII nog andere encyclieken met een sterk mariaans karakter: *Invicti Athletae Christi* (1957) over Sint Andreas Bobola, *Haurietis Aquas* (1956) over het Heilig Hart van Jezus, en de bul *Ineffabilis Deus* (1954) die het Jaar van Maria opende. Deze vormen samen het meest systematische Maria-magisterium van zijn pre-conciliair pontificaat.

Paus: Venerabele Pius XII

Periode: Pauselijk Magne (1939-1958)

Encyclieken onderzocht: *Haurietis Aquas* (1956) | *Invicti Athletae Christi* (1957)

Thema: Het Hart van Maria, model voor de heiligen

*Haurietis Aquas* (15 mei 1956), het Hart van Jezus en het Hart van Maria

De encycliek *Haurietis Aquas* (Jeremia 12, 3: «Uit de bronnen van de Verlosser zal men met vreugde water putten») vierde het honderdjarig bestaan van de uitbreiding van het feest van het Heilig Hart van Jezus naar de universele Kerk door paus Pius IX (1856). Hoewel voornamelijk gericht op het Hart van Christus, bevat het een uitgebreide Maria-sectie over het Hart van Maria als aanvulling op het Hart van Christus:> “Het Hart van Jezus en het Hart van Maria zijn als twee intimement verbonden harten, één hart met één gevoel, één leraar met één leer, één nabijheid die liefde verspreidt. Voor alle schepselen bovenstijgt het oneindige Hart van Christus, maar het Hart van Maria was het eerste schepsel dat de Heilige Geest ontving, het eerste hart dat de liefde van Christus in de wereld aanwakkerde, het eerste hart dat de pijn van Christus voelde met Christus.”

Een devotie aan beide harten

Haurietis Aquas verbindt theologische beide devies, aan het Heilige Hart van Jezus en het Onbevlekte Hart van Maria, en toont dat ze onafscheidelijk zijn. De Katholieke Kerk vereren beide harten als één devie in twee dimensies: goddelijk-menselijk (Christus) en menselijk-marian (Maria als medewerker van het Hart van Christus).

Invicti athletae christi (16 mei 1957), Sint André Bobola en Maria

De encycliek over Sint André Bobola, de Poolse martelaar uit de 17e eeuw (heilig verklaard in 1938), bevat een reflectie over Maria als model van de heilige martelaren. Maria was een «martel zonder bloedvergieten» door haar vereniging aan het Kruis met de Zoon, en is daarom model voor alle martelaren.

Samenvatting van het Mariologie-magisterium van Pius XII

Het pontificaat van Pius XII (1939-1958) was een van de gouden tijden voor Mariologie in het magisterium. Tijdens zijn 19-jarige pontificaat produceerde hij:

• 1942: Wijding van de wereld aan het Onbevlekte Hart van Maria (radiotransmissie van 31 oktober)
• 1944: Feest van het Onbevlekte Hart van Maria uitgebreid tot de hele Kerk
• 1945: Bendito Quinquagesimo Anno, 50 jaar na de dood van Sint Johannes Bosco
• 1947: Meditator Dei, encycliek over de liturgie met een Maria-gedeelte
• 1950: Munificentissimus Deus, dogmatische definitie van de Opheffing
• 1952: Wijding van Rusland aan het Onbevlekte Hart
• 1953: Fulgens Corona, encycliek ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van de Onbevlekte Ontvangenis
• 1954: Ad Caeli Reginam, definitie van de Realisme van Maria, Marijaans Jaar
• 1956: Haurietis Aquas, over het Heilige Hart van Jezus en het Onbevlekte Hart van Maria
• 1957: Invicti Athletae Christi, Le Pelerinage de Lourdes, 100ste verjaardag van Lourdes

Invloed op het Tweede Vaticaans Concilie

Hoewel Pius XII vier jaar voor de opening van het Concilie (1962) overleed, vormde zijn Mariologie het theologische fundament voor hoofdstuk VIII van Lumen Gentium. De definitie van de Realisme, de Opheffing en de theologie van de twee harten werden direct overgenomen door de Concilievaders bij de opstelling van de Mariologie van het Concilie.

Aanvullende lectuur

Mariologie | Munificentissimus Deus | Ad Caeli Reginam | Le Pelerinage de Lourdes (1957) | Lumen Gentium, hoofdstuk VIII