Hoe oud was Sint-Jozef? Wat zeggen de bronnen?

Quantos anos tinha São José? O que dizem as fontes

Door · Bijgewerkt op

`

Niemand weet het. Geen van de vier Evangeliën vermeldt hoeveel jaar Sint Jozef oud was, noch wanneer hij met Maria trouwde, noch wanneer hij stierf. Het beeld van de oude man met een witte baard komt uit apocriefe geschriften uit de eerste eeuwen, en gedurende de geschiedenis hebben verschillende auteurs het tegendeel bepleit, een jonge Jozef of een Jozef in de bloei van zijn leven. De vraag is oud, en de bronnen laten ons zien hoe deze vraag is beantwoord.

`

Samenvattend

  • Wat de Evangeliën zeggen: niets over de leeftijd van Jozef. Er staat dat hij “rechtvaardig” was (Mt 1,19) en de echtgenoot van Maria (Mt 1,16).
  • Waar komt de oude man vandaan? Uit het Proto-evangelie van Jakobus (Josef zegt “ik ben oud”) en uit het verhaal van Josef de timmerman (negen jaar oud bij de ontvangst van Maria, honderd en elf jaar oud bij zijn overlijden).
  • Waarom: om de “broers van Jezus” te verklaren en de altijddurende maagdelijkheid van Maria te beschermen. Epifanius, in de 4e eeuw, spreekt van een Jozef die meer dan tachtig jaar oud was.
  • De verdedigers van een jonge Jozef: Máximo van Turijn noemt hem “jong”, Gerson wil hem tussen de dertig en vijftig jaar oud zien, Isolano (1522) ziet hem in de volwassen leeftijd.
  • Wat is een leerstelling: De altijddurende maagdelijkheid van Maria. De leeftijd van Jozef is een kwestie van mening.

Wat de Evangeliën zeggen, en wat ze niet zeggen

Mattheüs presenteert Jozef als “de echtgenoot van Maria, van wie Jezus geboren is, die Christus genoemd wordt” (Mt 1,16) en als een “rechtvaardige” man (Mt 1,19). Lucas toont hem opgaand naar Bethlehem, bij de kribbe, en elk jaar naar Jeruzalem voor Pascha. Toen Jezus twaalf jaar oud was en zich in de Tempel verloor, zei Maria tegen hem: “Zie, uw vader en ik hebben u gezocht, vol zorgen” (Lc 2,48). Dit is de laatste scène waarin Jozef voorkomt. Daarna wordt hij alleen nog maar door anderen genoemd: “Is dit niet de zoon van Jozef?” (Lc 4,22, cf. Jo 1,45 en Jo 6,42).

In geen van deze passages wordt een getal, een bijvoeglijk naamwoord dat de leeftijd aanduidt, of enige indicatie gegeven dat hij oud of jong was. Over het geheel genomen, zie Wie was Sint Jozef?. Wat er ook wordt gezegd over zijn leeftijd, komt dus van buiten de Evangeliën. (Onze vertalingen vanuit de Griekse tekst.)

Waar komt het verhaal van de oude Jozef vandaan: de apocriefe geschriften

De beschrijving van de oudere persoon komt voor in het Proto-evangelie van Jacobus, een apocrief geschrift dat Perrotta dateert uit de 2e eeuw. Volgens hem, toen Maria twaalf jaar oud was, riepen de priesters de weduwnaars van het volk bijeen, elk met zijn staf, en een duif kwam uit de staf van Jozef. Jozef weigerde:

Omslag van het boek “100 vragen over Maria, Moeder van Jezus”
Boek van Editora Locus
100 vragen over Maria, Moeder van JezusHuidige prijs: R$ 39,90
Bekijk het boek

“Ik heb kinderen, ik ben een oude man, en zij is een meisje. Ik vrees dat ik een bron van spot word voor de zonen van Israël.” (Proto-evangelie van Jakobus 9, onze vertaling vanuit de Engelse versie). Vaders vóór het Concilie van Nicea.)

De tweede tekst is het verhaal van Jozef de timmerman, een werk van Egyptische oorsprong dat Martelet situeert tussen de 4e en 5e eeuw. In dit verhaal is Jozef een weduwnaar met vier zonen en twee dochters (hoofdstuk 2). Hoofdstuk 14 geeft de volgende berekening: “Hij leefde veertig jaar als weduwnaar, daarna was zijn vrouw onder zijn zorg voor veertig en negen jaar, en toen stierf ze. En een jaar later werd mijn moeder, de zalige Maria, aan hem toevertrouwd door de priesters.” Dit geeft in totaal negentig jaar, een getal dat het handboek van Afonso (2025) markeert met een uitroepteken. In hoofdstuk 15 wordt het gehele leven van Jozef opgeteld tot “honderd en elf jaar”. Geen van deze getallen wordt ondersteund door de Evangeliën. Het is een vrome legende.

Waarom blijft de oude herinnering bestaan?

De reden was niet louter biografische nieuwsgierigheid. Wanneer de Evangeliën spreken van “broers” van Jezus, en de Kerk de altijddurende maagdelijkheid van Maria belijdt, was het noodzakelijk om uit te leggen wie deze broers waren. De apocriefe geschriften boden een antwoord met een eerste huwelijk van Jozef, en een oudere weduwnaar leek de kuisheid in het huwelijk met Maria te garanderen.

Onder de de Vaderen, Epifanius van Salamina, in de Panárion, volgt deze lijn. Volgens de Latijnse vertaling van Migne, nam Jozef, nadat hij weduwnaar was geworden, «veel jaren later, als weduwnaar, Maria, die toen tachtig jaar of ouder was». En hij voegt eraan toe dat een oude man, van meer dan tachtig jaar, «haar niet voor lichamelijk gebruik nam, maar werd door goddelijke voorzienigheid geplaatst om haar te bewaren» (Epifanius, Panárion 78, in PG 42, kolom 710). Martelet merkt op dat, onder de invloed van de apocriefe geschriften, de Griekse Vaderen gemakkelijk de hypothese van een eerder huwelijk accepteerden, terwijl de Latijnse Vaderen, over het algemeen, deze afwezen. Hij merkt ook op dat de Vaderen, over het algemeen, «geen aandacht besteden aan de leeftijd van Jozef en Maria».

De oude kunst volgde niet altijd het oude. Het handboek van Afonso vermeldt dat in oudere afbeeldingen Jozef wordt afgebeeld “zowel als jongeman als als oudere man”.

Degenen die een jonge Jozef verdedigden

Een getuigenis uit de Latijnse traditie is dat van Maximus van Turijn. In een preek, waarin hij commentaar geeft op de waarschuwing van de engel aan Jozef, schrijft hij dat de stem van de engel klonk, zodat de verbazing over zo’n groot wonder de geest van de “jonge man” niet zou verwonden:

«opdat, voorwiegend, de vlek van een sinistere vermoeden het gemoed van de jonge man niet zou verwonden, die verbijsterd was door zo’n groot wonder» (Máximo van Turijn, Predom 53, in PL 57, kolom 639-640, eigen vertaling).

Het is belangrijk om het woord zorgvuldig te lezen. Bertrand en Martelet herinneren eraan dat juvenis, in het Latijn van die tijd, iemand kon aanduiden die dertig of zelfs veertig jaar oud was. Het gaat dus niet om een tiener.

Na de Middeleeuwen, Gerson, kanselier van de Universiteit van Parijs, verwierp het eerste huwelijk. Volgens het onderzoek van Payan concludeerde hij dat Jozef relatief jong moet zijn geweest toen hij met Maria trouwde, “tussen de dertig en vijftig jaar, maximaal”, omdat een oude en zwakke Jozef het doelwit zou zijn van spot en geen goede steun zou kunnen bieden aan de Maagd en het Kind.

De meest uitgebreide tekst is die van Isidorus van Isolano, een dominicaan, in de *Suma de los dones de San José* (1522). Hij begint met te zeggen dat de kwestie wordt besproken tussen de devoten van de heilige, en dat de Schriftuur hierover niets zegt:

«Sommigen beweren dat hij een jongeman was, knap en opmerkelijk in alle deugden. Anderen zeggen dat hij een oude man met een baard was, en op zekere manier misvormd. Sommigen volgen een middenweg, en stellen dat hij de jeugd al had achter zich gelaten en de mannelijke leeftijd had bereikt. Het is deze mening die ik graag volg.» (Isolano) Een overzicht van de gaven van de heilige Jozef.II, hoofdstuk 3, eigen vertaling).

Isolano beschrijft de argumenten van degenen die een jonge Jozef verdedigen (leeftijd dichtbij die van Maria, vermogen om kinderen te krijgen, kracht om te werken en te reizen), en het gebruik om hem oud af te beelden, waarbij Vicente Ferrer en Alberto de Groot hem “oud” noemen. Hij kiest voor de leeftijd van volwassenheid, omdat de Schrift hem altijd vir, “man”, noemt.

In de twintigste eeuw nam Llamera het onderwerp opnieuw op in *Teología de San José* (1953). Volgens hem is het «nauwkeuriger en in overeenstemming met het Evangelie» dat Jozef, toen hij met Maria trouwde, «geen oude man van tachtig jaar was, maar een man in de bloei van zijn leven», hoewel hij toegeeft dat «het Evangelie hierover niets expliciet zegt».

Wat is leer en wat is mening?

Het is raadzaam om drie niveaus te onderscheiden. Wat geloof betreft, is de maagdelijkheid van Maria. Het Catechismus stelt dat het geloof in de maagdelijke moederrol “de Kerk heeft geleid tot de erkenning van de werkelijke en altijddurende maagdelijkheid van Maria” (nr. 499). Volgens Llamera vereist dit niet noodzakelijk een oudere Jozef. Hij vraagt: wie zou ontkennen dat de kracht van de Heilige Geest, die oneindig superieur is, het gebrek aan leeftijd zou compenseren? Het handboek van Afonso zegt hetzelfde met andere woorden: “Alsof men voor het leven in heilige zuiverheid oud zou moeten zijn!”

Het tweede niveau is de mening van verschillende scholen, en hierin zijn er jonge, volwassen of oudere opvattingen, afhankelijk van de auteur. Het derde niveau is de legende: negentig en honderdelf zijn getallen die voorkomen in apocriefe geschriften. Wie meer wil weten over de verbintenis van Jozef en Maria, kan ook lezen: De huwelijken van Maria en Jozef.

Veelgestelde vragen

Quantos anos tinha São José quando casou com Maria?

Os Evangelhos não dizem. Os apócrifos o fazem velho, com noventa anos segundo a História de José o Carpinteiro, e autores como Gerson e Isolano defenderam um José jovem ou na idade viril. Não há dado seguro.

São José era velho?

A imagem do velho vem do Protoevangelho de Tiago e de outros apócrifos, não dos Evangelhos. Epifânio de Salamina a aceitou, mas Máximo de Turim chama José de «jovem» e outros autores defenderam um José jovem ou maduro.

Quantos anos viveu São José?

Os Evangelhos não informam. A História de José o Carpinteiro diz que viveu cento e onze anos, mas é um escrito apócrifo dos séculos IV e V, sem valor histórico seguro.

Por que pintam São José como velho?

Porque a imagem do ancião nasceu nos apócrifos, para explicar os «irmãos de Jesus» e proteger a virgindade de Maria. Nos primeiros séculos a arte mostra José tanto jovem como velho.

A idade de São José é questão de fé?

Não. O que a Igreja confessa é a virgindade real e perpétua de Maria (Catecismo, n. 499). A idade de José é questão aberta entre os autores.

Referenties

  • HEILIGE SCHRIFT: Mt 1,16.19, Lc 2,41-52, Lc 4,22, Jo 1,45, Jo 6,42. Onze vertalingen zijn gebaseerd op de Griekse tekst (SBLGNT).
  • CATECHISME VAN DE KATHOULICKE KERK, nr. 499.
  • Proto-evangelie van Jakobus, hoofdstukken 8-9. In: *Ante-Nicene Fathers*, volume 8. Beschikbaar op: https://www.newadvent.org/fathers/0847.htm.
  • DE GESCHIEDENIS VAN JACOBUS DE TIMMERMAN, hoofdstukken 2-4, 14-15. In: *Ante-Nicene Fathers*, volume 8. Beschikbaar op: https://www.newadvent.org/fathers/0805.htm.
  • EPIFANIUS VAN SALAMIS. *Panarion*, ketterij 78, 7-8. In: MIGNE, J.-P. *Patrologia Graeca*, deel 42, kolom 709-711.
  • MÁXIMO VAN TURIJN. Prediking 53. In: MIGNE, J.-P. *Patrologia Latina*, deel 57, kolom 639-640.
  • ISOLANO, Isidoro de. *Summa de donis sancti Ioseph* (1522), deel II, hoofdstuk 3. Latijn-Franse editie van Avignon, blz. 186-191, en in LLAMERA. *Teología de San José*. 1953, blz. 474-476.
  • PAYAN. Om een vader terug te vinden. De bevordering van de Mariaverering van Sint-Jozef tijdens de tijd van Gerson. *Cahiers de recherches médiévales*, 4, 1997, p. 7.
  • BERTRAND. *Sint Jozef in de geschriften van de Vaderen*. Montréal, 1966, blz. 74-77.
  • MARTELET. *José van Nazareth, de man van vertrouwen*. 1980.
  • PERROTTA. *Saint Joseph: Zijn leven en zijn rol in de Kerk van vandaag*. 2000, blz. 86 en 108.
  • AFONSO. *Ite ad Ioseph: handleiding voor de Josefologie*. 2025, blz. 112, 423, 426 en 551.

Reacties