De gevolgen van de genade: deel III

De effecten van de genade op Maria en de christenen

In het vorige artikel hebben we gezien hoe het woord genade in zowel het Oude als het Nieuwe Testament is gebruikt. Nu onderzoeken we de effecten van genade. Bij het beschrijven van de effecten van goddelijke gunst, spreekt de Schrift eerst over de buitensporige en algemene effecten, maar naarmate de tijd verstrijkt, beschrijft het de diepgaande doordringing met specifieke effecten op de ziel. Het Oude Testament presenteert in eerste instantie de gunst van het zijn van het gekozen volk van God, dat leeft in de verbondenheid met YHWH, sinds de Verbond: «Mozes nam dan het bloed en sprenkelde het over het volk en zei: Dit is het bloed van het Verbond dat de HEER met jullie heeft gesloten, met betrekking tot al deze woorden» (Ex 24,8). We herinneren ons dat het aspergen met bloed betekent het aspergen met leven, want bloed is leven: «Want het leven van een levend wezen zit in het bloed, en ik heb jullie bevolen het bloed op het altaar te aspergen om jullie levens te verzoenen, want het bloed verzoent voor het leven» (Lev 17,11). In werkelijkheid verbindt God zich met zijn volk zoals familieleden met elkaar verbonden zijn door bloed en ook als go’el (redder) die zich in het Verbond heeft verbonden om het volk te redden van hun zwakheden. In deze context zien we in het Oude Testament de effecten van goddelijke genade. De meest algemene term is berakâ (zegen), waarbij de mens vreugde, kracht, volheid van leven en een bijzondere relatie met God ontvangt. Soms vinden we ook de betekenis van wijsheid die de persoon spiritueel volmaakt maakt.

In de Synoptische Evangelieën (Matteüs, Marcus en Lucas) verschijnt káris alleen in Lucas, acht keer, maar met een betekenis die vergelijkbaar is met die van het Oude Testament. Het beeld van genade verschijnt dan in de Synoptische Evangelieën als volgt:

1.God die de mens uitnodigt tot zijn Koninkrijk:

“Jezus sprak opnieuw in parabels tot de hoogpriesters en de oudsten van het volk: ‘Het Koninkrijk der hemelen is als een koning die een bruiloft voor zijn zoon voorbereidde. Hij stuurde zijn dienaars om de genodigden voor de bruiloft te roepen, maar zij wilden niet komen. Toen stuurde hij andere dienaars met de opdracht: ‘Zeg aan de genodigden: het feest is voorbereid, de stieren en de geiten zijn geslacht en alles is klaar. Kom naar het feest!’ Maar de genodigden negeerden het. Een ging naar zijn akker, een naar zijn zaken, anderen grepen de dienaars, sloegen hen en doodden ze. De koning werd boos en liet zijn troepen de moordenaars doden en hun stad in brand steken. Vervolgens zei hij tegen zijn dienaars: ‘De bruiloft is klaar, maar de genodigden waren niet waardig. Ga dus naar de kruispunten van de wegen en nodig voor de bruiloft iedereen uit die je tegenkomt’. De dienaars gingen de wegen af en verzamelden iedereen die ze tegenkwamen, goed en slecht. De zaal van de bruiloft vulde zich met genodigden. Toen de koning binnenkwam om de genodigden te bekijken, zag hij een man die niet in feestkleding was gekleed, en vroeg hem: ‘Mijn vriend, hoe ben je hier binnengekomen zonder feestkleding?’ Maar de man gaf geen antwoord. Toen zei de koning tegen de dienaars: ‘Binde de handen en voeten van die man en werp hem buiten in de duisternis! Daar zal hij huilen en tanden knarsen’.”

De uitnodiging tot de Nieuwe Alliantie:

“Want dit is mijn bloed van de nieuwe alliantie, dat voor velen vergiftigd wordt tot vergeving van zonden.” (Matteüs 26,28)

Het behoren tot God als kinderen:

“Dus bidt als volgt: ‘Onze Vader die in de hemel bent, laat uw naam geheiligd worden. Laat uw koninkrijk komen. Uw wil geschiedde op aarde zoals in de hemel.'” (Matteüs 6,9-10)

Het nabootsen van God:

“Wees dus volmaakt, zoals uw hemelse Vader volmaakt is.” (Matteüs 5,48)En de belofte van veel vruchten brengen: «Zo brengt elke goede boom goede vruchten, en elke slechte boom slechte vruchten» (Matteüs 7,17). «Er verzamelde zich een grote menigte, en uit alle steden kwamen mensen naar Jezus. Hij vertelde dan een parabool: ‘De zaaier ging zijn zaad uitzaaien. Terwijl hij zaaide, viel een deel van het zaad langs de weg en werd vertrapt. En de vogels van de lucht aten het op. Een ander deel viel op de stenen; het sproot op, maar door gebrek aan vocht verdorste het. Een ander deel viel tussen de doornen, en terwijl het groeide, werden de doornen het verstikken. Maar een ander deel viel op vruchtbare grond. Het sprong op en bracht vruchten, tot wel honderdvoud’». Na dit verhaal riep hij uit: «Wie oor heeft om te horen, luister dan!» De discipelen vroegen hem naar de betekenis van de parabool. Jezus zei toen: «Jullie zijn degenen die de geheimen van het Koninkrijk van God mogen kennen. Maar aan anderen wordt het alleen maar in parabels gegeven, opdat zij, kijken en niet zien, en horen en niet begrijpen. De parabool betekent dit: het zaad is het Woord van God. Die langs de weg vallen, zijn degenen die het horen, maar dan komt de duivel en neemt het Woord uit hun hart, zodat zij niet geloven en niet gered worden. Die op de stenen vallen, zijn degenen die het horen en met vreugde het aanvaarden, maar zij hebben geen wortels. Voor een tijdje geloven zij, maar wanneer de beproeving komt, vallen zij weg. Die tussen de doornen vallen, zijn degenen die het horen, maar door zorg, rijkdom en genot worden zij verstikt en komen niet tot rijping. Maar die op vruchtbare grond vallen, zijn zij die het horen met een goed en genereus hart, het bewaren en vruchten dragen door standvastigheid» (Lucas 8,4-15).

Wanneer we de brieven buiten die van Paulus bekijken, zoals die van Jakobus, Judas en Petrus, zien we de overheersing van een oudtestamentische visie die de innerlijke genade beschouwt als wet en wijsheid. Sommige ideeën komen voor in de brieven van Petrus, die over de genade spreekt als:

• Redding: «Dit is de redding waarover de profeten hebben onderzocht en overpeinsd» (1 Petrus 1,10).

• Licht: «Maar gij, geselecteerde natie, heilig volk, heilige natie, Gods bijzondere eigendom, zult het licht uitstralen dat uw verlosser Jezus Christus heeft opgeroepen uit de duisternis naar zijn wonderbaarlijke licht» (1 Petrus 2,9).

• Heiliging: «Hij heeft u geroepen uit de duisternis naar zijn wonderbaarlijk licht, om in de lofprijzing van zijn glorie deel te hebben» (1 Petrus 1,2).

1. Imitatie van de heiligheid van Hem die de gelovigen heilige noemde: «Zoals Hij heilig is, zo moet gij ook heilige zijn in al uw handelingen» (1 Petrus 1,15-16).
2. Hergeboorte: «Lof zij God, de Vader van onze Heer Jezus Christus! Door zijn grote barmhartigheid heeft Hij ons uit de dood herboren tot een levendige hoop» (1 Petrus 1,3).
3. Deelname aan de goddelijke natuur al in dit leven: «Door hen zijn wij deel geworden aan de goddelijke natuur, om te ontsnappen aan de corruptie die door begeerte in de wereld heerst» (2 Petrus 1,4).

De Johannesbrieven spreken over de effecten van gunst als licht en waarheid, maar ook als:

1. Overgang van de dood naar het leven: «Ik ben het leven; wie in Mij blijft, zal leven en eeuwig leven» (Johannes 5,24). «Wij weten dat wij in Hem leven en dat Hij in ons is, door de liefde die Hij tot ons heeft gehad» (1 Johannes 4,16).
2. Overvloedige deelname aan het leven van Christus: «Ik ben het licht van de wereld; wie Mij volgt, zal niet in de duisternis wandelen, maar zal het licht des levens hebben» (Johannes 8,12).
3. Hergeboorte in de Geest: «Als iemand in Mij blijft, zal Ik in hem blijven en zal zijn vruchten in hem voortbrengen. Hij blijft in Mij, net zoals Ik in hem blijf» (Johannes 15,4).
4. De mens die in goddelijke leven leeft, kan niet zonden: «Wie in Christus blijft, blijft niet in zonde. Want waar de Geest van God is, daar is geen zonde» (1 Johannes 3,6).
5. De Vader en de Zoon maken hun verblijfplaats in hem: «Ik zal de Vader vragen, en Hij zal u een andere Helper geven, om bij u te blijven voor altijd» (Johannes 14,16).
6. De Heilige Geest maakt ook zijn verblijfplaats in hem: «De liefde van God is in ons uitgegooid door de Heilige Geest die ons is gegeven» (1 Johannes 4,13).

De ware geschiedschrijver van de effecten van gunst is de apostel Paulus in zijn brieven. De apostel van de Heiden spreekt over deze effecten als:

1. Een voortdurende transformatie: «We zijn echter een nieuwe schepping, de oude is voorbij; zie, een nieuwe is geworden» (2 Korintiërs 5,17).

De mens gewijd aan het mysterie van Christus wordt een nieuwe schepping: «Het maakt niet uit of je besnijden bent of niet. Het belangrijkste is dat je een nieuwe schepping bent» (Galaten 6,15). «Daarom, als iemand in Christus is, is hij een nieuwe schepping. Het oude is voorbij, alles is nieuw geworden» (2 Korintiërs 5,17).

De christen wordt een tempel van God: «Weet gij niet dat gij een tempel van God zijt en dat de Geest van God in u woont? Als iemand de tempel van God vernietigt, zal God hem vernietigen; want de tempel van God is heilig, en gij zijt die tempel. Gij zijt van Christus en Christus is van God» (1 Korintiërs 3,16-17).

Leven als lid van Christus: «Weet gij niet dat uw lichamen leden van Christus zijn? Zou ik dan een lid van Christus willen maken tot dienst van onreinheid? God behoudt niet!» (1 Korintiërs 6,15).

De gelovige is een zoon van de Vader: «Alle die door de Geest geleid worden, zijn kinderen van God. Inderdaad, gij hebt de geest niet ontvangen om in angst te leven, maar om door de Geest te leven, die in ons getuigt dat wij kinderen van God zijn. En als wij kinderen zijn, dan zijn wij erfenissen van God, en mede-erfgenamen met Christus, indien wij met hem lijden, om ook met hem te glorieeren!» (Romeinen 8,14-17). «Want door de genade zijt gij gered door geloof in Christus Jezus» (Galaten 3,26).

De christen wordt niet meer door de externe wet van Mozes beperkt, maar wordt intern door de Geest van God gedreven: «Ook gij, mijn broeders, zijt door Christus met de dood ten opzichte van de wet gestorven, om te leven naar God. Want door de Geest van Christus leven wij, om vruchten te dragen voor God. Want wanneer wij in het vlees leefden, streefden de begeerten die door de wet voortkomen, na zo te leven, maar nu, door de Geest, leven wij, en geen langer de oude mens, die volgens de begeerten van het vlees is» (Romeinen 7,4-6). «Want de Geest komt te hulp in onze zwakte. Want wij weten niet wat wij moeten bidden, maar de Geest zelf bidt voor ons met onuitsprekelijke gemoedsbewegingen. En de Vader, die de harten kent, weet welk verlangen de Geest heeft volgens God» (Romeinen 8,26-27).

De genade laat de gelovige niet alleen goede daden van buitenaf verrichten, maar deze daden zijn ook een diepgaand innerlijk handelen wanneer God in hem werkt: «God is het die in u zowel het verlangen als de mogelijkheid tot handelen schept, volgens zijn welgevallige wil» (Filippenzen 2,13).

1. Christenen zijn in elk goed gedachte afhankelijk: «Door onszelf zijn wij niet in staat iets als van onszelf te brengen. Onze kracht komt van God» (2 Korintiërs 3,5)
2. Er is een onderscheid tussen de effecten van de gunst die voor iedereen toegankelijk zijn en die superieur zijn: «Streef naar de hogere gaven. En ik zal u nog een weg tonen die ver boven alle anderen uitsteekt» (1 Korintiërs 12,31)

Zoals we in onze studie over de effecten van de gunst hebben gezien, zijn er vele beschrijvingen die zich praktisch richten op het goede evangelische leven. Want het overvloedige leven dat God aan de gelovigen schenkt, wordt bevestigd in de Schrift. Er blijft echter de vraag over wie de gunst ontvangt en onder welke voorwaarden. We zullen deze vraag in de volgende artikel behandelen.

Maria is het perfecte voorbeeld van de effecten van de gunst in het aardse leven. Ga dieper in op hoe Maria de genade van God volledig heeft omarmd in de encyclique Redemptoris Mater van paus Johannes Paulus II over hoe Maria de genade van God volledig heeft aanvaard.

Verdergaand onderzoek: Verken Mariologie, Theologie mariana, Mariaanse verschijningen en de Postgraduaat in Mariologie.