Heilige Maria van Nazareth

«En was onder hen onderworpen». «Hij was onderdanig aan hen». (Lucas 2:51)

I. «Geboren van een vrouw, geboren onder de wet»: het paradox van goddelijke gehoorzaamheid

De paulinische synthese van de Verlossing in de brief aan de Galaten, wanneer hij zegt dat de Zoon van God «geboren van een vrouw, geboren onder de wet» was (Galaten 4:4), vat in twee werkwoorden de meest paradoxale realiteit van het christelijk bestaan samen: God werd gehoorzaam. Wat eeuwig, almachtig en onbegrijpelijk is, onderwierp zich aan de tijdelijke, culturele omstandigheden en religieuze voorschriften van een specifieke mensengroep. En hij deed dit niet op oppervlakkige of schijnbare wijze, maar werkelijk: Hij groeide op, leerde, gehoorzaamde, werkte met zijn handen, leefde dertig jaar in het dorp Nazareth zonder dat iemand wist wie Hij was.

De «adoptie als Zoon» die Paulus aankondigt als resultaat van deze gehoorzame Verlossing, vindt niet alleen plaats tijdens Pasen of de Doop, maar begint al in Nazareth, in de dagelijkse ritmes van een gezin dat bidt, werkt en groeit volgens goddelijke en menselijke maatstaven. Maria is het hart van dit mysterie van Nazareth. Zij creëert de sfeer van geloof, gebed en broederlijke liefde waarin de Zoon van God mens wordt. Zij leert Hem zijn eerste woorden, vertelt Hem verhalen over Abraham en Mozes, introduceert Hem in de gebeden van het volk Israël. De moederschap van Maria in Nazareth is een opvoedende, vormende en deelneemende moederschap die verder gaat dan elk menselijk begrip.

II. Het mysterie van verborgenheid en de pedagogie van stilte

Na de scène van de jongen Jezus in de tempel, vat het Evangelie volgens Lucas dertig jaar van stilte samen met één zin: «En Jezus groeide in wijsheid, en hoogte en genade bij God en mensen» (Lucas 2:52). Dertig jaren samengevat in een observatie over groei: menselijke groei, spirituele groei, relatiegroei. God koos er voor om het grootste deel van Zijn menselijke leven in deze stille groei door te brengen, ver weg van menigte en wonderen, ver weg van enige publiciteit of erkenning. En Hij koos ervoor om dit te doen met Maria en Jozef in Nazareth.

Deze verborgenheid is geen onbelangrijk voorspel van Zijn openbare leven: het is op zich een onthulling. Het onthult dat God niet afhankelijk is van grote menselijke handelingen om aanwezig te zijn en te handelen. Het onthult dat het dagelijkse leven van de familie, de handwerkelijke arbeid, het regelmatige gebed, de gehoorzaamheid aan gezag, al deel uitmaken van het goddelijke mysterie. En het onthult dat Maria, die dertig jaar naast de Zoon van God leefde, de onovertroffen meesteres is van het verborgen leven met Christus in God, waarvan zij beter dan wie ook het gewicht en de schoonheid kent van een liefde die zich niet toont, die geen erkenning zoekt, die zich volledig geeft in de stilte van het alledaagse leven.

III. «En ze ging met hen mee en keerde terug naar Nazareth, en hij was onderdanig aan hen»

Vers 51 uit hoofdstuk 2 van het Evangelie volgens Lucas is een van de theologische rijkste passages in het hele evangelie. Na de gebeurtenis in de tempel, toen de twaalfjarige jongen met wijsheid de leraren verbijsterde en aan zijn ouders meedeelde dat hij zich moest bezighouden met «de zaken van de Vader» (Lc 2,49), voegt de tekst zonder overgang toe: «En ze gingen met hem mee en keerden terug naar Nazareth, en hij was onderdanig aan hen» (Lc 2,51). Wat de jongen in de tempel over zijn goddelijke missie had gezegd, staat niet in conflict met zijn gehoorzaamheid aan zijn familie uit Nazareth: beide bestaan naast elkaar zonder spanning, omdat gehoorzaamheid aan de hemelse Vader en gehoorzaamheid aan zijn aardse ouders elkaar niet tegenspreken, maar in harmonie samenvloeien in het mysterie van een incarnatie die alle voorwaarden van het menselijke bestaan omarmt, inclusief kindertijd en adolescentie.

Maria bewaart dit moment net zoals de anderen: «Zijn moeder bewaarde al deze dingen in haar hart» (Lc 2,51). De herhaling van deze formule, die al in Lc 2,19 voor het verhaal van de herders wordt gebruikt, toont de consistentie van een spirituele houding: Maria reageert niet buiten zichzelf op wat zij niet begrijpt, maar interniseert, bewaart en mediteert. Het hart van Maria is een levend archief van Gods mysteriën, een ruimte voor contemplatie waarin gebeurtenissen bewaard blijven tot het moment dat hun volledige zin toegankelijk wordt.

IV. Maria van Nazareth, model voor de heiliging in het dagelijkse leven

De achtste mis uit de Collectie stelt Maria van Nazareth voor als icoon voor de heiliging in het gewone leven. Het gaat hier niet om Maria met haar bijzondere privileges en buitengewone momenten, maar om Maria van dertig jaar oud in Nazareth, Maria die brood kneedde en waste, Maria die met de Zoon de gebeden uit het Psalter bezong, Maria die met Jozef in zijn werkplaats was en Jezus opvoede volgens de tradities van het volk van God.

De mariologie van Nazareth is een mariologie van immanentie: God die aanwezig wordt in de meest concrete en kleinste menselijke ruimte, het gezin, het huis, de werkplaats, de oven. En Maria is de perfecte bewoner van deze goddelijk-menselijke ruimte: zij die wist Gods aanwezigheid te herkennen op het gezicht van de Zoon die haar brood vroeg, die wist Gods wil te ontdekken in de dagelijkse gehoorzaamheid aan het gezinsleven, en die Nazareth niet zag als een plek van ongeduldige afwachting van het begin van het openbare leven, maar als de volledige ruimte met zin waar Gods Woord in stilte groeide tot het moment dat de Vader had bepaald. Door Maria van Nazareth te contempleren leren we dat heiligheid geen uitzonderlijke omstandigheden nodig heeft; zij vereist alleen een hart dat de mysteries van God bewaart en mediteert in elk moment van het gewone leven.