Serafins: wie zijn de vurige engelen van Jesaja

De serafijnen zijn hemelse wezens die de Heilige Schrift expliciet één keer noemt: in de inwijdingvisie van de profeet Jesaja in de tempel van Jeruzalem (Is 6,1-7). De Hebreeuwse naam, serafijn (שְׂרָפִים), is de meervoudsvorm van saraph en betekent letterlijk ‘de brandenden’, ‘de die verbranden’. Jesaja ziet hen staan bij de troon van God, elk met zes vleugels, en ze roepen driemaal het heilige uit dat nog steeds in de Liturgie wordt herhaald in het Sanctus van de Mis: “Heilig, heilig, heilig is de Heer der legers, de volheid van alle aarde is zijn glorie”.

De tekst van Jesaja 6: de enige visie van de serafijnen

De scène speelt zich af “in het jaar van de dood van koning Uzia” (Is 6,1), rond 740 voor Christus. De profeet ziet God op een hoge en verheven troon zitten, en de rand van zijn mantel vult de tempel. Boven Hem staan de serafijnen:

שְׂרָפִים עֹמְדִים מִמַּעל לוֹ שֵׁשׁ כְּנָפַיִם שֵׁשׁ כְּנָפַיִם לְאֶחָד בִּשְׁתַּיִם כְּסוּת פָּנָיו וּבִשְׁתַּיִם כְּסוּת רַגְלָיו וּבִשְׁתַּיִם יְעוֹפֵף.

«Serafijnen stonden boven Hem. Zes vleugels had elk, met twee bedekte ze zijn gezicht, met twee bedekte ze zijn voeten en met twee vlogen ze» (Is 6,2, letterlijke vertaling van de Massoretische tekst).

וְקָרָא זֶה אֶל־זֶה וְאָמַר קָדוֹשׁ קָדוֹשׁ קָדוֹשׁ יְהוָה צְבָאוֹת מְלֹא כׇל־הָאָרֶץ כְּבוֹדוֹ.

«En ze riepen elkaar aan, zeggend: Heilig, heilig, heilig is de Heer der legers, de volheid van alle aarde is zijn glorie» (Is 6,3, letterlijke vertaling).

Bij het geschreeuw worden de schaduwen in het tempelgebouw bevroren en vult de tempel zich met rook. Isaïas herkent zichzelf als “een man met onzuivere lippen” en ontvangt dan het enige gebaar dat de Schrift aan een serafim toekent buiten lof: “Een van de serafinen vloog naar mij toe en hield in zijn hand een brandende steek, die hij met grijpers van het altaar had genomen. Hij streelde mijn mond en zei: ‘Hier is de steek die over jouw lippen is gegaan; jouw ongerechtigheid is weggeweken en jouw zonden zijn verzoend’” (Is 6,6-7, letterlijke vertaling). De vurige zuivert met vuur. Zijn nabijheid van God sluit hem niet uit: hij wordt een minister van de heiligheid die hij aanschouwt, en uit de zuivering ontstaat de missie van de profeet.

Wat betekent saraph: de vurigen?

Het woord saraph komt van de Hebreeuwse wortel die “verbranden”, “verbruiken door vuur” betekent. Het meervoud serafim betekent daarom “de vurigen”, “de incandescenten”. Behalve in Is 6 gebruikt de Oude Testament deze term voor de verbrandende slangen in de woestijn (Num 21,6-8) en voor vliegende slangen (Is 14,29 en 30,6), wat exegeten tot discussie heeft geleid over de achtergrond van de visie. In Is 6 zijn de serafim echter duidelijk persoonlijke wezens: ze hebben gezicht, voeten, vleugels, handen en stem, ze spreken, vliegen en vervullen een zuiveringsminnerschap.

Het is opmerkelijk dat Isaïas hen niet mal’akh noemt, het gewone Hebreeuwse woord voor “boodschapper” of “engel”, waarvan we in het artikel over wat betekent engel in het Hebreeuws de betekenis hebben uitgelegd. Mal’akh is een naam van functie, niet van natuur, zoals de heilige Augustinus in de Catechismus van de Katholieke Kerk (CIC 329) leert. Serafim daarentegen beschrijft een manier van zijn: de geestelijke creatuur terwijl hij verbrandt door de nabijheid van het goddelijke vuur. De traditie van de Kerk zag in deze naam het symbool van de perfecte liefdadigheid, de liefde die in God brandt zonder te verdwijnen.

De zes vleugels uitgelegd

Het beroemdste detail van de visie is de verdeling van de zes vleugels, die de tekst zelf uitlegt. Met twee bedekt de serafim zijn gezicht: zelfs de hoogste van de schepselen kan niet rechtstreeks de glorie van God aanschouwen, en het gebaar is aanbidding en eerbied. Met twee bedekt hij zijn voeten: in de Bijbelse taal is het gebaar een waarschuwing voor de schepsel voor de Schepper en bekent dat zelfs de vurige een schepsel is, niet God. Met twee vliegt hij: blijft hij klaar voor de dienst, zoals blijkt uit zijn vlucht naar Isaïas met de brandende steek van het altaar.

De verhouding wordt al snel theologie: in de serafim, is aanbidding voorafgaand aan en omvattend de missie. En de hele scène corrigeert een piekierige beeld dat een gewoonte is geworden. De serafim van Isaïas is geen decoratief cherubijn uit latere kunst, geen engeltje met vleugels van de retabel. Het is een verschrikkelijke aanwezigheid, voor wie de profeet zich verloren voelt, en waarvan Rilke nog zou kunnen inschatten dat elk engel verschrikkelijk is. De terugwinning van deze goddelijke, zowel fascinerende als beangstigende schoonheid is de geloof in engelen serieus maken, tegen elke esoterische of sentimentale verwaarlozing.

Van de tempel naar de liturgie: het Sanctus

Het driemaal “Heilig” van Is 6,3 is niet in het boek van de profeet gebleven. Het is overgaan naar de liturgie van de Kerk en is geworden het Sanctus, de lofzang die de Mis opent bij elke Heilige Mis. De Catechismus van de Katholieke Kerk leert uitdrukkelijk:

«Na haar liturgie, verbindt de Kerk zich met de engelen om God, de drie-eenheid, te aanbidden; zij roept hun hulp in (zoals in het gebed “In paradisum deducant te angeli” uit de Rituelen voor de Doden, of in het “Hymnus Cherubinus” uit de Byzantijnse liturgie), en viert op een bijzondere manier de herinnering aan bepaalde engelen» (CIC 335).Verbinden: het werkwoord is cruciaal. In het Sanctus neemt de Kerk niet alleen deel aan de aanbidding van de engelen, maar verbindt ze zich er echt mee. De liturgische dienst op aarde is de liturgische dienst in de hemel die al begonnen is; de zichtbare vergadering ontdekt zichzelf omringd door de onzichtbare vergadering. De Richtlijn over het volkse geloof en de liturgie herinnert, in dezelfde lijn, dat de gelovigen weten dat de engelen «onophoudelijk de Heer loven» (Directie over het volkse geloof en de liturgie, nr. 214, onze vertaling). Hieruit blijkt dat het eigenlijke domein van de serafijnen niet de oude kosmologie is, die voorbij is, maar de aanbidding, die blijft: gedefinieerd door hun kosmische functie, vallen de engelen met de kosmologie, gedefinieerd door hun liturgische functie, zijn ze even eeuwig als de aanbidding. De serafijnen zijn, zo te spreken, de liturgen bij uitstek van het universele tempel.De serafijnen in de hemelse hiërarchieOp basis van de namen die de Schrift geeft, heeft de traditie de engelwereld in koren georganiseerd. Pseudo-Dionysius Areopagita, in zijn werk Over de hemelse hiërarchie (6e-7e eeuw), plaatste de serafijnen bovenaan de eerste drie-eenheid, boven de *querubijnen* en de tronen, een schema dat door Gregorius de Grote en Thomas van Aquino werd overgenomen en dat zich vastset in de lijst van de *negen koren van engelen*. De logica is eenvoudig: als de naam «vlammend» betekent, dan zijn de serafijnen de meest verbranden door de liefde voor God, en dus het dichtstbij.Het is belangrijk de niveaus te onderscheiden. De bestaan van engelen is een zekere leer: «Het bestaan van de geestelijke, niet-lichamelijke wezens, die in de Heilige Schrift gewoonlijk engelen worden genoemd, is een leer van de geloof» (CIC 328). De verdeling in negen koren daarentegen is een eerbiedwaardige theologie, geen dogma. En de eigenlijke hiërarchie van Dionysius moet goed gelezen worden: niet als een piramide van macht, maar als een keten van verlichting, waarbij de superieure niet de inferieure domineert, maar hem verlicht, de lichtstralen die hij zelf ontvangt overdraagend. In deze context zijn de serafijnen de eerste spiegel van de glorie, naast andere figuren uit de profetische visioenen, zoals de mysterieuze *wielen van Ezechiel*, vol ogen rond (Ez 1,18).Veelgestelde vragen

O que são serafins?

Os serafins são criaturas celestes puramente espirituais que aparecem na visão do profeta Isaías (Is 6,1-7), de pé junto ao trono de Deus, com seis asas, clamando «Santo, santo, santo». O Catecismo ensina que os anjos são criaturas pessoais, dotadas de inteligência e vontade (CIC 330). A tradição cristã conta os serafins como o coro angélico mais próximo de Deus.

Onde aparecem os serafins na Bíblia?

Os serafins aparecem explicitamente uma única vez em toda a Bíblia, na visão inaugural de Isaías no templo de Jerusalém (Is 6,1-7). Ali cantam o triplo «Santo» diante do trono de Deus e um deles purifica os lábios do profeta com uma brasa do altar. Nenhum outro livro bíblico volta a nomeá-los como seres celestes.

Qual é o significado da palavra serafim (seraphim)?

Serafim é o plural do hebraico saraph, da raiz que significa «queimar»: os serafins são «os ardentes», «os que queimam». O nome descreve criaturas espirituais abrasadas pela proximidade do fogo divino. A tradição leu nesse nome o símbolo da caridade perfeita, o amor que arde diante de Deus.

Por que os serafins têm seis asas?

O próprio texto de Isaías explica: com duas asas o serafim cobre a face, em reverência diante da glória que nem ele pode fitar, com duas cobre os pés, confessando que é criatura, e com duas voa, pronto para servir (Is 6,2). Quatro asas adoram e duas servem: nos serafins a adoração precede e envolve a missão.

Os serafins são o coro mais alto dos anjos?

Na classificação tradicional dos nove coros, sistematizada pelo Pseudo-Dionísio e retomada por São Gregório Magno e São Tomás, os serafins ocupam o primeiro lugar, acima dos querubins e dos tronos. Essa hierarquia é teologia venerável, não dogma definido. De fé é a existência dos anjos como criaturas espirituais e pessoais (CIC 328).

Wil je angelologie met academische strengheid bestuderen?

Dit artikel is ontstaan uit de werken van de bibliotheek van Locus Mariologicus. Angelologie is een van de vakken in de Postgraduaat Mariologie, binnen een curriculum van 360 uur dat zich uitstrekt van de Bijbel tot de Vaders van de Kerk en het Magisteraat.

Bekijk het postgraduaatprogramma