Maria onder het pontificaat van Benedictus XVI

Volgens paus Benedictus XVI moet mariologie altijd worden gezien in het “nexus mysteriorum“. Daarom kan het alleen correct worden ontwikkeld in relatie tot andere theologische disciplines, anders verliest het zijn rol, waarde, identiteit en belang in het gehele theologische-christelijke discours. De hedendaagse mariologie, geregeerd door Gods Woord, opgeleid door de heilzame lessen van de geschiedenis, levendig ingeplant in het dialoog met andere theologische en antropologisch-culturele disciplines, volgt niet langer het model van het verleden dat gekenmerkt werd door conflict en narcisme. In plaats daarvan plaatst het zich, als zijn historisch, theologisch en voorbeeldig model, Maria van Nazaret in een staat van permanente dienst voor het Koninkrijk van God en zijn onafschepbare waarden en eeuwig aanwezige, dus vooraf bestaande, samenhang.

Verwijzend naar hoofdstuk VIII van de dogmatische constitutie Lumen gentium“Het gaat om het ‘nexus mysteriorum’, de intieme band tussen de mysteries van het christelijke geloof, die het Concilie als oriëntatie voor het begrijpen van de individuele elementen en de verschillende uitspraken van het katholieke geloof heeft aangegeven.”

Met andere woorden, door te verwijzen naar het Tweede Vaticaans Concilie, kunnen we zeggen dat: “Maria, die inderdaad diep in de geschiedenis van de redding is betrokken, verenigt op een bepaalde manier de belangrijkste elementen van het geloof.” In zijn boek Maria, de kerk uit het hart, waarin hij de plaats van de Mariologie in de theologie onderzoekt, stelt J. Ratzinger: “Het Maria-discours benadrukt het ‘nexus mysteriorum’, de intieme verwevenheid van mysteries in hun wederzijdse relatie en eenheid. Als het hechte bandje tussen Christus en de Kerk kan worden gevonden in de paren echtgenoot-echtgenoot, hoofd-lichaam, dan gaat Maria nog verder, want zij staat niet met Christus in een relatie als echtgenote, maar als moeder. Hier kan men de functie van ‘Moeder van de Kerk’ aanschouwen. Zo wordt de overstijging van het kerkelijke in de Maria-leer en tegelijkertijd de wederzijdse relatie tussen de leer en de Kerk geïllustreerd.”

In werkelijkheid was het “ja” van de Maagd van Nazareth noodzakelijk voor de incarnatie van het Woord. Zo stelt Joseph Ratzinger: “Het lichaam wordt voorbereid op de Zoon in het moment dat Maria zich volledig onderwerpt aan de wil van de Vader en haar lichaam derhalve ter beschikking stelt als tent van de Heilige Geest.”

Tijdens zijn pauselijk ambt schreef Benedictus XVI drie volumes getiteld Jezus van Nazareth (2007, 2011, 2012). Bij de presentatie van het eerste volume schreef de Italiaanse kardinaal en bijbelgeleerde Carlo Maria Martini (d. 2012): “Dit boek vormt een vurig getuigenis van een groot geleerde […] over Jezus van Nazareth en zijn betekenis voor de geschiedenis van de mensheid en voor het begrip van de ware gedaante van God.”

Deze drie volumes behoren officieel niet tot zijn petenmagisterium, maar in onze context verdienen ze wel aandacht omdat ze enkele volledig mariale passages bevatten. Bij het bespreken van de scène aan het kruis (cf. Joh 19,25-27) herinnert de paus aan Maria, de Kerk, die door Jezus aan de geliefde leerling is toevertrouwd: de meest betekenisvolle passages bevinden zich in het derde volume, het laatste dat werd gepubliceerd, over de kindertijd-evangelia’s van Jezus: Benedictus XVI, over de aankondiging aan Maria, stelt: “Ze stopt niet bij de eerste schok door de nabijheid van God via de engel, maar streeft naar begrip. Maria verschijnt als een moedige vrouw die, zelfs voor een ongekend feit, zelfbeheersing bewaart. Tegelijkertijd is ze een vrouw van grote innerlijke diepgang, die hart en verstand in evenwicht houdt en de context, de hele boodschap van God, probeert te begrijpen, en zo wordt ze een beeld van de Kerk die nadenkt over het Woord van God, het in zijn geheel probeert te begrijpen en de herinnering aan zijn geschenk bewaart.”

Benedictus XVI heeft een bijzondere devotie voor Maria. Zo heeft hij na zijn afstand van het pauselijk ambt in het boek-interview Mijn laatste gesprekken toegegeven:«Ik was katholiek en daarom waren de mariane devies van mei en die van de Adventsperiode, de maand van het Rozenkrans en gewoonlijk liefde voor Moeder Gods onderdeel van onze religieuze gevoelens. Echter, de aanbidding van de Maagd was niet zo diepgeworteld, had niet de sterke emotionele connotatie die het in typisch katholieke landen als Polen en Italië kenmerkt. Beieren is ook een typisch katholiek land, maar de emotionele kracht was er niet zo sterk als elders. De aanbidding van Maria heeft mij geraakt, maar nooit los van die van Jezus Christus, maar binnen haar […]. De mariane devie was sterk aanwezig in onze familie, het maakte deel uit van mijn katholiciteit: als kinderen bijvoorbeeld, in mei, bouwden we thuis een altaar voor Onze-Lieve-Vrouw. Echter, de theologische vorming had een christologisch en kerkelijk karakter, de mariologie was aanwezig, maar had geen intrinsieke kracht. Daarom was de populaire devotie en de theologische kennis die we hadden nog niet geïntegreerd.»

Bij het analyseren van de mariologie van Benedictus XVI kan men zeggen dat het kenmerkende van zijn marianen-theologie de opvatting is van het theologische voorbeeld dat Maria biedt. Hij leert ons te luisteren, helpt ons Christus te herkennen, de heilige Openbaring van de liefde van God de Vader.

Maria als pedagogie van het evangelie-annuncie: de mariologie van Benedictus XVI in het mysterieuze verband (Lumen Gentium, VIII)

Paus Benedictus XVI is ervan overtuigd dat we terug moeten naar Maria als we terug willen naar die waarheid over Jezus Christus, over de Kerk, over de mens. Maria moet meer dan ooit de pedagogie zijn om het Evangelie aan de mannen van vandaag te verkondigen. Voor Paus Ratzinger zijn reflectie en gebed onafscheidelijk. Gebed aan Maria en reflectie over Maria begeleiden altijd het gebed en de meditatie die we over Jezus doen, die de Kerk onvermoeibaar door de eeuwen heen heeft nagestreefd. Maria begeleidt Christus met de warmte van het gebed van de Kerk en met de helderheid van haar reflectie.

Een gematigd en vurig begeleiding. Er is een melodie en er is de begeleiding. Wat telt is de melodie. Zeker heeft de begeleiding ook zijn belang, maar hij is ondergeschikt aan de melodie. Een muzikaal begeleiding is nooit onafhankelijk van zijn melodie, maar altijd daarmee verbonden. Zo heeft de Kerk altijd de dingen begrepen: gebed aan Maria, haar grootheid dogmatisch vastgesteld, maar altijd enkel als begeleiding van het gebed aan Christus, van de reflectie en het discerneren in Christus. Een begeleiding die niet willekeurig is, maar noodzakelijk. Maria mag nooit alleen worden gezien. Zoals in de Oosterse iconen, Maria staat nooit alleen: zij houdt de Kind in haar armen, toont haar Zoon, geeft de wereld haar Zoon, de Zoon van God. Het Oosten heeft gelijk! Kennis van de Moeder helpt om de Zoon te liefhebben. Maria staat in directe dienst van het geloof in Christus. Daarom heeft de Kerk de vier mariologische dogmen aan het licht gebracht, dat wil zeggen de waarheden van het geloof over Maria:

• 1. Ten eerste de goddelijke moederschap (Maria is de Moeder van God)
• 2. en zij is de altijd maagd, de allermooiste, tota pulchra
• 3. Na een lang rijpingsproces, de onbevlekte ontvangenis van Maria, cheia de graça
• 4. De opneming in de hemel in lichaam en ziel. Bento XVI wijst erop dat Maria, door haar intieme deelname aan de geschiedenis van haar Zoon, de fundamentele waarheden van het geloof samenbrengt en weerspiegelt.

De waarheden van het geloof over Maria:

• 1. Beschermt het authentieke geloof in Christus, als ware God en ware mens: twee natuur in één persoon.
• 2. Beschermt ook de onmisbaar escatologische spanning: in Maria aangenomen zien we het onsterfelijke lot dat ons allen te wachten staat.
• 3. Plaats een veilige focus op het geloof (nu bedreigd) in de scheppende God die vrijelijk zelfs in de materie kan ingrijpen.

Om dieper in te gaan op de mariale leer van Benedictus XVI, raadpleeg dan de encycliek Redemptoris Mater van Johannes Paulus II, een fundamenteel document over mariologie dat Ratzinger diep bewonderde.

Verdergaande studie: Verken Mariologie, Theologie mariana, Maria-optredens en de Postgraduaatstudie in Mariologie.