Η Ανακοίνωση: Μαρία και η Λόγος

Έχοντας ορίσει συνοπτικά τι είναι ο Λόγος, μπορούμε τώρα να αρχίσουμε να κατανοούμε πώς η προσωπικότητα της Μαρίας συνδέεται με το γεγονός του Λόγου. Είναι γνωστό ότι πολλά κείμενα της Καινής Διαθήκης, ενώ αναφέρονται στο μαριανό θέμα, είναι πρωτίστως χριστολογικά.

Ο συγγραφέας που παρέχει τις περισσότερες άμεσες πληροφορίες για τη Μαρία είναι ο Λουκάς. Στο απόσπασμα για την Ανακοίνωση, Λκ 1,26-38, εισάγει δηλώσεις που αφορούν άμεσα και αποκλειστικά τη Μαρία:

α) η πλήρης χάρης στο εδάφιο 28,

β) η δούλη του Κυρίου στο εδάφιο 38,

γ) ή οι λέξεις σχετικά με το Άγιο Πνεύμα και τη Μαρία στο εδάφιο 35.

Για τον λόγο αυτό, θα εξετάσουμε την περιγραφή του Λουκά 1,26-38, την αφήγηση της Ανακοίνωσης. Αρχικά, αυτή παρουσιάζει την παρουσία του αγγέλου, η οποία συνδέεται άμεσα με τον Λόγο, καθώς η αφήγηση παρουσιάζεται ως μια ανταλλαγή λέξεων και σιωπών, προτάσεων και απαντήσεων.

Ο όρος που χαρακτηρίζει τη Μαρία εδώ δεν είναι ο Λόγος, αλλά η χάρη, η charis: Η Μαρία παρουσιάζεται ως πλήρης χάρης, kecharitomene, ως αυτή που βρέθηκε ευνοϊκή στα μάτια του Θεού.

Ασφαλώς διαφορετικές, οι δύο όροι δεν είναι ξένοι ο ένας στον άλλον: η χάρη είναι μια προσωποποίηση εκείνου του Θεού «ελεήμων και συμπονετικός, αργός στην οργή και πλούσιος σε χάρη και πίστη, ο οποίος κρατάει το έλεός του για χίλια γενιές» και αναφέρεται στη φύση του ως Θεού «πλούσιος σε ελεός και τεράστια αγάπη». Ακόμη και η Λόγος είναι μια προσωποποίηση του Θεού που προσδιορίζει τη δράση και την επικοινωνία του.Ο Ιωάννης θα εξηγήσει ότι η πληρότητα της χάρης, από την οποία όλοι μας λαμβάνουμε, βρίσκεται σε εκείνο το Υιό που θα δείξει ως ο Λόγος, ως ο Λόγος που «έγινε σάρκα και έμενε ανάμεσά μας». Στην πράξη, χέσεντ και νταμπάρ, χάρη και λόγος, είναι δύο θεολογικές προσωποποιήσεις ενός και του ίδιου Θεού. Για αυτό το λόγο, το γεγονός ότι στο κείμενο του Λουκά ο Λόγος είναι στην υπηρεσία της χάρης δεν μας φαίνεται εμπόδιο στο θέμα μας, αλλά, με κάποιο τρόπο, ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο.Η αλληλεπίδραση των δύο όρων έχει το πλεονέκτημα να μας αναγκάζει να επιστρέψουμε γρήγορα στην αρχική έννοια της χάρης, εκείνη που μιλάει περισσότερο για τον Θεό παρά για τη Μαρία, περισσότερο για τη χάρη που δίνεται παρά για εκείνη που λαμβάνεται, επειδή αυτό είναι που χαρακτηρίζει την Παρθένο Μαρία, αυτή που είναι διαθέσιμη να λάβει το δωρεάν και ελεύθερο δώρο του Τριαδικού Θεού. Χωρίς αυτή την ακρίβεια της γλώσσας και αυτή τη διευκρίνιση της μαριολογίας, η χάρη μπορεί να καταλήξει ασυνείδητα να υποδηλώνει το αντίθεό της, δηλαδή την απόκτηση, την ποσότητα, το όφελος της θεότητας και όχι τον εσωτερικό διάλογο του γεγονότος που αποκαλύπτεται καθώς ο Λόγος εμφανίζεται.Η Ανακοίνωση: μια ιστορία που δεν είναι πλέον ατομικήΗ ιστορία του Λουκά ξεκινά με την παρουσίαση, από τον άγγελο, σε μια νεαρή γυναίκα, «μια παρθένο, παντρεμένη με άνδρα από την οικογένεια του Δαβίδ, τον Ιωσήφ. Το όνομα της παρθένου ήταν Μαρία». Η παρέμβαση του αγγέλου στην προσωπική υπόθεση αυτών των δύο νέων δίνει μια απροσδόκητη στροφή στην ιστορία τους: η ιστορία τους ενσωματώνεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, με κοινοτικό χαρακτήρα, λόγω της παρουσίας του αγγέλου.Αφορά την εκπλήρωση του μεσσιανικού σχεδίου του Θεού: γι’ αυτό ζητείται από τη Μαρία, στο εδάφιο 28, με όρους που θυμίζουν την «κόρη της Σιών» (Λεξικό Μαριολογίας: Κόρη της Σιών).

Η Μαρία, ως προσωποποίηση του Ισραήλ, φέρει εντός της τον θεϊκό δώρο της σωτηρίας, ο οποίος πηγάζει αποκλειστικά από την καλοσύνη του Θεού, ο οποίος είναι αγάπη. Ωστόσο, η ανθρώπινη μεσολάβηση του Ιησού είναι αναπόσπαστο μέρος του σχεδίου του Θεού. Όταν αυτό το σχέδιο φτάνει στο αποκορύφωμά του με την αποστολή του αιώνιου Λόγου σε ανθρώπινη μορφή, τότε η ανθρώπινη μεσολάβηση του Ιησού απαιτεί μια γέννηση από γυναίκα, υπό τον νόμο (Γαλάτας 4,4). Παρ’ όλα αυτά, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Μαρία δεν είναι η αιτία αυτού που συμβαίνει, αλλά απλώς μια ελεύθερη συνθήκη που επιλέχθηκε από τον Θεό και ένα σημάδι της αφθονίας της νέας αρχής.

Η Μαρία είναι αυτή η μοναδική φιγούρα που καθιστά δυνατή την «ενσάρκωση του Λόγου». Παράλληλα, ως εκπρόσωπος της θυγατρός της Σιών, η Μαρία αποτελεί την κορύφωση της πίστης του Ισραήλ και την αρχή του λαού του βασιλείου. Με αυτόν τον τρόπο, αντιπροσωπεύει τόσο την ανθρωπότητα που απευθύνεται στον Θεό μέσω του νόμου και της λατρείας του Ισραήλ, όσο και εκείνους που πλησιάζουν τον Θεό μέσω των ευλογιών και της πίστης στον Ιησού, ο οποίος έκανε τη θεϊκή ζωή πραγματικά διαθέσιμη σε όλους.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν υπάρχει άμεση προσοχή στο γυναικείο φύλο της Μαρίας. Αν και η γυναικεία της φύση είναι εγγενής, η θεολογική εστίαση επικεντρώνεται στην καθολικότητα μιας σχέσης που καθορίζεται από τη σχέση της με τον θεϊκό Πατέρα, ο οποίος καθορίζεται αποκλειστικά από τη σχέση της με τον Υιό. Η Μαρία περιλαμβάνεται, επομένως, σε μια διαδικασία σωτηρίας που είναι καθολική, που αφορά όλους.