De geschiedenis van het rosarium: middeleeuwse oorsprongen, de geheimen en de rol van Pius V in de Slag bij Lepanto

Als we naar christelijke gebeden kijken, is het rosarium waarschijnlijk het meest beoefende in de wereld. Als een soort salmoon van de Maagd Maria, vinden we in het opdraaien van de kralen verhalen van volken, families en individuen. De groet van de engel, herhaaldelijk gezegd, net als de salmen, wordt afgewisseld met episodes uit het leven van Christus en Maria, alsof we spreken van twee spiegels die elkaar verlichten.

Na de katholieke geschiedenis hebben we tot Pius V moeten wachten voor er een officiële erkenning kwam van deze devotie, waarbij de normen werden vastgelegd die tot op de dag van vandaag gelden in de bul Consueverunt romani Pontifices. De geschiedenis van het Rozenkrans is echter veel ouder. We kunnen een datum voor een grote verspreiding vaststellen: de 12e eeuw. In deze eeuw vinden we de devotie voor het reciteren van de Ave Maria, een praktijk die al veel eerder bekend was. Aan het eind van de 7e eeuw bevatte de antifoon van het offer van het IVe zondag van de Advent, een viering met een duidelijke Maria-accent, al de Ave Maria. Door te imiteren, zo te spreken, de monastieke gebedspraktijk van het herhalen van de 150 Davidische psalmen, vonden we voor de analfabeten onder de monniken de herhaling van hetzelfde aantal Vaders Ons of Ave Maria.

Een bijzonder aspect van het gebed dat in het Rozenkrans zal worden gereciteerd, is dat het slechts de eerste helft heeft, die overeenkomt met de engelische groet Ave [Maria] vol genade, de Heer is met u, en de zegen van Elisabeth: Gezegend zijt gij onder de vrouwen en gezegend is de vrucht van uw buik. Dit is het oorspronkelijke gebed dat eeuwenlang werd gereciteerd, en pas aan het eind van de 15e eeuw werd de tweede helft toegevoegd: Heilige Maria. Het is ook de moeite waard op te merken dat het Vaders Ons door monniken en leken in drie delen werd verdeeld (50+50+50) gedurende de dag, en dat paus Pius V deze praktijk in 1586 opnam in de publicatie van het Breviarium. Teruggaand naar de 14e eeuw, vinden we een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van het Rozenkrans wanneer de karmeliet Hendrik van Kalkar (1328-1408) het psalter van de Virgem verdeelde in groepen van 15 decennia, waarbij hij tussen elke groep een Vader ons inbracht. Uit dezelfde periode dateert ook de verspreiding van het verhaal over de vermeende introductie van het Rozenkrans door Sint Dominicus van Gusman (1170-1221) door Alan van La Roche, een dominicaan (1428-1475). Over dit historische feit weten we slechts indirect dat het marianapsalter al voor de geboorte van de heilige kan worden gedocumenteerd. Een ander, even belangrijk element, is het gebruik van deze populaire vorm van gebed door de monniken en waarschijnlijk ook door Sint Dominicus zelf. Denk hierbij aan de Marianische broederschappen die door Sint Petrus van Verona (1205-1252) werden opgericht, wiens charism het verspreiden van de devotie aan de Maagd Maria was. Dus, hoewel we niet kunnen spreken van een ‘vader’ van het Rozenkrans, is er wel een aanmoediging voor de Maria-devotie aanwezig, niet zozeer in geschreven werken, maar in de pastorale activiteiten van de stichter van de Orde van Predikheren.

In zijn huidige vorm herhalen we de Ave Maria en het Vader ons afgewisseld met meditatie over de mysteries. Pas in de 15e eeuw introduceerde Dominicus van Pruisen (1382-1461) het met een vermindering van het aantal Ave Maria tot vijftig, aan het einde van elke reeks volgde een verwijzing naar een evangelisch gebeuren (veertien over het leven van Jezus in Nazaret, zes over zijn openbare leven, twintig en vier over zijn passie en dood, en ten slotte zes over de verheerlijking van Christus en zijn Moeder). Deze vorm van gebed, deze gesplitste meditatie, zou uiteindelijk leiden tot het Rozenkrans zoals we het kennen. In werkelijkheid verspreidde deze vorm zich over heel Europa en in de 15e eeuw waren er al meer dan driehonderd dergelijke psalters in omloop. We moeten wachten tot de preken en de oprichting van broederschappen door Alan van La Roche om het nieuwe Rozenkrans van de Gelukzalige Maagd Maria te vinden, zoals de dominicaan het noemde, verdeeld in drie delen: incarnatie, passie en dood, verheerlijking van Christus en Maria.

Binnen de Orde van Predikheren zagen we in 1521 dat Alberto van Castelo deze mysteries terugbracht tot vijftien, met eenvoudige commentaren bij elk mysterie en het reciteren van de Ave Maria. Deze hervorming van het nieuwe marianapsalter verspreidde zich langzaam over heel Europa, vooral binnen de broederschappen, en bereikte in 1569 zijn eerste fase met de bul van Pius V, die het in de vorm vastlegde die het tot op de dag van vandaag heeft.

Het Rozenkrans onderscheidt zich van andere populaire devoties door zijn universele karakter, waardoor het zich vermengt met het concept van Maria-devotie, dat zich vanaf de vroegste parochies en kloosters tot aan de meest afgelegen christelijke gemeenschappen blijft verspreiden en verenigt. Zelfs wanneer de golf van kritiek, niet-evangelisch van aard, op de populaire devotie de oefening in twijfel trok, kwam het Magisterium van de Kerkste teksten te hulp die we in het volgende artikel zullen bespreken.

Om het spirituele betekenis van het Rozenkrans en de Maria-verering te begrijpen, raadpleeg dan de apostolische exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI, een fundamentele tekst over de Maria-devotie.Diepgaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Mariane theologie, Maria-optredens en volg een Master in Mariologie.