Het symbolische karakter van de Maria-iconografie in de 3e en 4e eeuw
Het symbolische karakter van de Maria-iconografie in de 3e en 4e eeuw
Een kort onderzoek naar de Maria-iconografie helpt ons beter te begrijpen hoe, in het oog van de toeschouwers van die tijd, de afbeeldingen van Maria, op een zeker moment meer direct dan nu, een brug slaan tussen beeld en betekenis vormden. De composities waarin de Maagd Maria verscheen, hadden altijd een symbolisch karakter: Maria’s houding bij de Bevalling,
De keuze voor een omlijsting bestaande uit meubels en kleding die niet historisch accuraat zijn, de overgang naar een frontale en symmetrische opstelling, de aanwijzingen van een theofanische verschijning en de goddelijke majesteit, zoals uitgedrukt in het epifanische lexicon, vormden samen een reeks symbolische aanwijzingen die een duidelijke boodschap over de uitzonderlijke waardigheid van dat Moeder-Zoon-ensemble overbrachten.
Wat de maaltijd symbolisch maakte, was niet zozeer een algemene symbolische taal, een nieuwe esthetiek, die volgens de christelijke visie op de wereld alleen in de loop van de tijd kon worden ontwikkeld, maar eerder het iconografische schema dat door de uitvoerders en opdrachtgevers werd gekozen, het uitgebreide bestaande erfgoed, evenals de opzettelijke variaties die erin werden aangebracht.
Aan deze symbolische boodschap, die verbonden is met de compositiestructuur van de scène en haar omgevingscontext, werd een even belangrijke, maar vaak over het hoofd geziene boodschap toegevoegd: afwezigheid. De aanwijzing, uitgedrukt door uitdrukkingen, houdingen, blikken en gebaren van genegenheid, van een affectieve relatie tussen Moeder en Zoon, is vaak onopgemerkt.
Het kind kijkt niet naar de Moeder noch naderde haar. Dit zal pas vele eeuwen later gebeuren. Maria, bij de Geboorte, kijkt niet naar de Pasgeboorte omdat ze in meditatie is verzonken.
Of na de avondmaaltijd van de Magiërs, presenteert ze hem eenvoudig voor aanbidding of wijst ze hem aan als Heer bij de Opstanding en Verheerlijking.
De aanwijzing van de affectieve relatie tussen Moeder en Zoon verschijnt pas in de 8e-9e eeuw met het iconografische type dat bekendstaat als de Maagd van de Zachtheid, waarin het Kind zijn hoofd leunt tegen het gezicht van de Moeder en haar aankijkt.
(De Maagdelijk Gezochte).
Dit stilte van de gevoelens maakt het mogelijk om een dubbele doelstelling te bereiken: alle aandacht richten op de figuur van het Kindje (in het geval van de Geboorte of de Aanbidding door de Koningen) of de Heer Christus (in het geval van de Opstijging-Glorificatie), waarbij de figuur van de Moeder-Virgin als ondergeschikt aan Hem wordt gepresenteerd. De voorstelling uit een dagelijkse, gezinsgerichte context verwijderen, om duidelijk te maken dat het geen narratieve, maar een doctrinale inhoud heeft: de aanwezigheid van de Maagd Maria dient om het mysterie van de incarnatie van het Woord van God, zijn maagdelijke geboorte, de volledige acceptatie die dit mogelijk maakte, de erkenning door de mensen van zijn goddelijke glorie, de rol van getuigenis en bemiddeling die de Moeder in de Kerk speelt, te benadrukken.
De studie van de Maria-iconografie uit de 3e en 4e eeuw laat zien dat de belangrijkste iconografische typen van Maria, in een meer of minder ontwikkelde vorm, aanwezig waren.
Daarnaast uit zich de doctrines symbolisch op een manier die hen kenmerkend maakt. Zo is er ook een eenheid in de iconografie van Maria, die teruggaat op de definitie van Efeze in het jaar 431 na Christus, waarin Maria wordt beschreven als de Theotokos.
Het vormt geen doorslaggevend punt voor de inhoud, maar stimuleert wel de bloei van architectonische en figuratieve monumenten, in volledige analogie met wat gebeurt voor literaire monumenten uit dezelfde periode.
Om dieper na te denken over de symbolische aard van de Maria-iconografie en haar betekenis voor het geloof, raadpleeg dan de apostolische exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI, die richtlijnen geeft voor de authenticiteit van artistieke en devotie-uitingen rond Maria.
Verdergaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Theologie mariana, Maria-optredens en volg een Postgraduaat in Mariologie.
Postgraduaat in Mariologie
Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie van Locus Mariologicus, een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.
Ontdek het oudste Mariabeeld in de Catacumba van Priscila.
Wilt u mariologie serieus bestuderen?
Dit artikel is voortgekomen uit de werken in de bibliotheek van Locus Mariologicus. De Postgraduaat in Mariologie leidt u naar dezelfde bronnen, met academische begeleiding: de Schrift, de Vaders van de Kerk en het Leergezag, van het eerste dogma tot hedendaagse kwesties.
Responses