Franciscus – Amoris Laetitia en Gaudete et Exsultate: Maria in het gezin en in de alledaagse heiligheid

Twee grote postsynodale apostolische exhortaties van paus Franciscus, Amoris Laetitia (19 maart 2016) over het gezin en Gaudete et Exsultate (19 maart 2018) over de universele roeping tot heiligheid, eindigen met mariale gedeelten die het mariale leergezag over het gezin (Johannes Paulus II) en over de heiligheid hernemen en vernieuwen.

Amoris Laetitia, mariaal slot

Het slot van de exhortatie Amoris Laetitia over het gezin bevat een Mariagebed en een verwijzing naar het Gezin van Nazareth als type van elk christelijk gezin:

«Sancta Familia Nazarethana, sub manibus Mariae quae sapienter aluit, et sub auctoritate Iosephi qui nutrivit, illic Iesus crevit, sicut testatur Lucas. Hodie nos suscipimus eos exempla pro familiae nostrae, in eorum quietibus, in eorum dolore, in eorum communi lateri laetitia. Maria, Mater nostra, oramus te ut familia Christiana per omnem terram fiat verum «sanctuarium domesticum» Evangelii»

De Heilige Familie van Nazareth: onder de handen van Maria, die wijs voedde, en onder het gezag van Jozef, die zorgde, groeide Jezus daar op, zoals Lucas getuigt. Vandaag nemen wij hen als voorbeelden voor ons gezin, in hun rust, in hun smart, in hun gemeenschappelijke vreugde zij aan zij. Maria, onze Moeder, wij bidden u dat het christelijk gezin over heel de aarde een waar “huiselijk heiligdom” van het Evangelie wordt.

Het slotgebed van Amoris Laetitia tot de Heilige Familie van Nazareth is een van de meest gebruikte gebeden in de hedendaagse gezinspastoraal geworden.

Gaudete et Exsultate nr. 176: Maria, model van alledaagse heiligheid

De exhortatie Gaudete et Exsultate over de universele roeping tot heiligheid sluit af met een mariaal gedeelte dat de leer van de “heiligheid van naast de deur” herneemt en populair maakt:

«In via sanctitatis quotidianae, Maria nostra Mater est. Ipsa cum Filio non habuit «proeminentiam» publicam neque magni eventus historici personalis. Sed in vita simplici Nazarethanam vita ad culmen sanctitatis pervenit. Maria docet nos sanctitatem quae est in fideli quaerendo aedificandoque Evangelium in vita simplici quotidiana, sive est ad mansueta interna lavorare familiae sive est ad audiens vox pauperum prope domum nostram»

Op de weg van de alledaagse heiligheid is Maria onze Moeder. Zij had met de Zoon geen publieke “vooraanstaandheid” noch grote persoonlijke historische gebeurtenissen. Maar in het eenvoudige leven van Nazareth bereikte zij het hoogtepunt van de heiligheid. Maria leert ons de heiligheid die bestaat in het trouwe zoeken en opbouwen van het Evangelie in het eenvoudige dagelijkse leven, hetzij bij het zachte huiselijke werk van het gezin, hetzij bij het luisteren naar de stemmen van de armen naast ons huis.

Maria en de “middenklasse van de heiligheid”

Franciscus ontwikkelt een vernieuwend idee: Maria behoort tot wat hij de “middenklasse van de heiligheid” noemt, die gewone heiligen zonder buitengewone daden, maar met een diepe dagelijkse trouw. Dit perspectief is origineel en populair: Maria wordt niet voorgesteld als een verre supervrouw, maar als een nabije vrouw, een toegankelijk model voor iedere christen.

Mariologie van Franciscus: synthese

Het mariale leergezag van paus Franciscus heeft vijf onderscheidende assen ten opzichte van zijn voorgangers:

1. Maria nabij: Maria als buurvrouw, moeder van de wijk, dagelijkse aanwezigheid, niet alleen verre Koningin
2. Maria die de knopen ontwart: Duitse devotie (Maria Knotenlöserin) die Franciscus vanuit Buenos Aires populair heeft gemaakt
3. Maria moeder van het volk: Maria als moeder van de arme massa’s, van de migranten, van de uitgeslotenen
4. Maria icoon van het eenvoudige geloof: zij die gelooft zonder intellectuele bewijzen nodig te hebben
5. Maria Koningin van heel de schepping (zie Laudato Si): Maria in de integrale ecologie

Aanvullende lectuur

Mariologie | Evangelii Gaudium | Lumen Fidei en Laudato Si | Familiaris Consortio