Kunnen demonen zich bekeren? Wat leert de Kerk?

Pintura barroca: o arcanjo São Miguel em glória, com a espada e a balança, enquanto anjos caídos vestidos de mantos escuros lhe viram as costas e se afastam para a sombra.

Door · Bijgewerkt op

Nee. De Kerk leert dat de demonen niet kunnen bekeren, en de reden hiervoor ligt niet in een beperking van de goddelijke barmhartigheid, maar in de keuze die zij zelf hebben gemaakt: “Het is het onomkeerbare karakter van hun keuze, en niet een tekortkoming van de oneindige goddelijke barmhartigheid, dat ervoor zorgt dat de zonde van de engelen niet vergeven kan worden” (Katechisatie van de Katholieke Kerk, nr. 393).

`

In samenvatting

`
    “`html
  • Kort antwoord: nee. De afwijzing van de opstandige engelen is “radicaal en onherroepelijk” (Katechismer, nr. 392-393).
  • “`
  • De klassieke vergelijking: de val is voor de engel wat de dood is voor de mens (Sint Johannes van Damascus).
  • De reden: de engel kiest in één keer en met volledige kennis, en blijft standvastig in zijn keuze (Thomas van Aquino).
  • Wat de Kerk verwierp: het idee dat de straf van de demonen ooit een einde zal hebben (vervloekingen tegen de stellingen van Origenes, 543).
  • En wij? Zolang wij leven, staat de deur van de bekering open.

Wat zegt het Catechismus?

Het Catechismus behandelt deze kwestie in het hoofdstuk over de zondeval. Eerst stelt het dat de duivel geschapen is als goed: «De duivel en andere demonen zijn door God geschapen met een goede natuur, maar zijn slecht geworden door hun eigen vrije wil» (nr. 391, met verwijzing naar het Vierde Concilie van Lateranen). Vervolgens beschrijft het de zonde van hen als een keuze: de zondeval «bestaat in de vrije keuze van deze geschapen geesten, die God en zijn Koninkrijk radicaal en onherroepelijk verwierpen» (nr. 392).

De doorslaggevende term is onherroepelijk. In het volgende punt trekt het Catechismus de conclusie en legt deze uit met een citaat van Sint-Johannes van Damascus:

“Het is het onherroepelijke karakter van hun keuze, en niet een tekortkoming van de oneindige goddelijke barmhartigheid, waardoor de zonde van de engelen niet vergeven kan worden. ‘Er is geen spijt voor hen na de val, zoals er geen spijt is voor de mensen na de dood.’ ” (Katechis, nr. 393)

Om te begrijpen wat dit betekent, is het nuttig om te kijken wie de gevallen engelen zijn en hoe zij beslissen. We hebben al hun oorsprong behandeld in Vervallen engelen: wie zijn ze, wat zegt de Bijbel en wat leert de Kerk? en hun vrije wil in Hebben engelen een vrije wil?.

`

“Wat de dood is voor de mensen, is de val voor de engelen”

`

De zin die het Catechismus citeert, komt uit de “Expositio Fidei Orthodoxae” van Sint-Johannes van Damascus, een monnik en Kerkleraar uit de 8e eeuw. In het tweede boek, nadat hij over de duivel en zijn engelen heeft gesproken, schrijft hij:

“Het is noodzakelijk te weten dat wat de dood is voor de mensen, dat is de val voor de engelen. Want na de val is er voor hen geen bekering, zoals er voor de mensen na de dood geen bekering is.” (Johannes van Damascus). Uitleg van de orthodoxe geloofsovertuiging. II, 4) De rol van Maria in de zondeval.

De vergelijking is zeer duidelijk. Ons leven op aarde is de tijd van de beslissing: we kunnen vallen en opstaan, zondigen en ons bekeren. De dood sluit die tijd af, en wat we hebben gekozen, wordt definitief. Voor een engel strekt die tijd zich niet uit over jaren. Zijn beproeving was er één, en de keuze die hij daarin maakte, heeft voor hem het definitieve gewicht dat de dood voor ons heeft.

Waarom de keuze van de engel definitief is

Thomas van Aquino wijdt een heel artikel aan deze vraag in de *Summa Theologica* (I, q. 64, a. 2). Hij begint met het verwerpen van een voorbarige verklaring: de oorzaak is niet dat de zonde van de engelen te groot was. “De oorzaak van deze koppigheid moet niet worden gezocht in de ernst van de schuld, maar in de conditie van de natuur.” Ook voor de mensen geldt, herinnert hij, dat alle ernstige zonden kunnen worden vergeven voordat de dood intreedt, en geen enkele daarna.

De verschil zit in de manier van kennen. De mens leert geleidelijk, door te redeneren, en gaat van het ene naar het andere, waardoor zijn wil van richting kan veranderen. Een engel is puur geest: hij ziet in één keer en in zijn geheel datgene wat hij kiest, zonder dat er later iets is dat het beeld zou veranderen. Daarom de formulering die Thomas overneemt uit de traditie van de scholen:

“De vrije wil van de mens is flexibel en kan zowel naar het ene als naar het andere uiterste neigen, zowel vóór de keuze als daarna. Maar de vrije wil van de engel is flexibel en kan naar het ene en het andere uiterste neigen, vóór de keuze, maar niet daarna.” (Sint Thomas van Aquino). De Summa Theologica. Ik, vraag 64, antwoord 2)

Dezelfde wet geldt voor de trouwe engelen. Thomas concludeert: “De goede engelen, die zich altijd aan de gerechtigheid houden, zijn daarin bevestigd, en de slechte, door hun zonde, zijn volhardend in de zonde.” De standvastigheid van de heilige engelen in het goede en de koppigheid van de demonen in het kwaad zijn de twee kanten van dezelfde medaille.

En de barmhartigheid van God?

Het is het meest voor de hand liggende bezwaar: als de barmhartigheid van God oneindig is en de boosheid van de duivel eindig, waarom zou God hem dan niet redden? Sint Thomas zelf stelt dit en geeft er een antwoord op:

“De barmhartigheid van God bevrijdt degenen die zich bekeren van de zonde. Maar degenen die niet in staat zijn tot bekering, en die onwrikbaar vasthouden aan het kwaad, worden niet bevrijd door de goddelijke barmhartigheid.”De Summa Theologica. Ik, vraag 64, antwoord 2, punt 2.

Deus weigert de vergeving niet aan de demonen. Zij vragen er niet om en willen het niet, omdat hun wil vastzit in de weigering. Het Catechismus beschrijft de hel op dezelfde manier voor de mensen die sterven in ernstige zonde zonder zich te bekeren: het is een «toestand van definitieve uitsluiting van de gemeenschap met God en met de zaligen» (nr. 1033). En, tussen de paragrafen die betrekking hebben op dit nummer, verwijst het specifiek naar nr. 393, dat over de engelen gaat.

De demonen geloven in God. Is dit niet het begin van een bekering?

De Schrift toont aan dat de demonen God en Christus erkennen. In de synagoge van Kapernaüm schreeuwt de onreine geest tegen Jezus: «Ik weet wie u bent: U bent de Heilige Gods» (Mc 1,24). En de heilige Jakobus schrijft: «Geloogt u dat er slechts één God is? Dat is goed. Ook de demonen geloven, en beven» (Jac 2,19).

Dit is geen geloof dat redt. Sint Thomas legt uit dat wanneer de duivel iets goeds doet, hij het niet goed doet: hij spreekt de waarheid om te misleiden, en gelooft en bekent “niet vrijwillig, maar gedwongen door het bewijs van de dingen” (I, q. 64, a. 2, ad 5). Weten dat God bestaat, betekent niet dat men Hem liefheeft. Het geloof dat redt, is dat “dat werkt door de liefde” (Gal 5,6), en dat ontbreekt aan wie God voor altijd heeft verworpen.

De these van Origenes en het antwoord van de Kerk

In de eerste eeuwen waren er die van gedachten waren. Origenes, een grote theoloog uit Alexandrië uit de 3e eeuw, stelde, volgens het samenvatting van Sint Thomas, dat elke geschapen wil zich altijd zowel naar het goede als naar het kwade kan wenden. Uit dit idee ontstond bij zijn volgelingen de hoop op een uiteindelijke herstelling van alle dingen, de *apocatástase*, die zelfs de demonen zou omvatten.

De Kerk verwierp deze these. In 543 stuurde keizer Justinianus aan patriarch Menas van Constantinopel een edict met negen anathematen tegen de leerstellingen van Origenes, die publiekelijk werden voorgelezen tijdens een synode in Constantinopel. De negende luidt:

“Indien iemand zegt of denkt dat de straf van de demonen en van de goddeloze mensen tijdelijk is en een einde zal hebben na verloop van tijd, dat wil zeggen, dat er een herstelling zal zijn van de demonen of van de goddeloze mensen, dat zij vervloekt zijn.” (Denzinger-Hünermann, nr. 411)

Thomas van Aquino voegt twee redenen toe. De eerste is dat deze stelling de heiligen de zekerheid van de eeuwige zaligheid zou ontnemen, omdat, indien alles voortdurend zou kunnen veranderen, de zaligen zelf ook zouden kunnen vallen. De tweede is het woord van Christus, dat spreekt over “het eeuwig vuur, bereid voor de duivel en zijn engelen” (Mt 25,41).

Wat betekent dit voor ons?

De leer over de demonen is geen bijzaak. Het zegt twee dingen over ons leven.

De eerste is de ernst van de vrijheid. Onze keuzes vormen wie we zijn, en de dood maakt ze definitief. Daarom waarschuwt de Kerk voortdurend om tot bekering over te gaan zolang er nog tijd is, en Sint-Petrus herinnert ons eraan dat God geduldig is, “Hij wil niet dat wie er zijn verloren gaan, maar dat allen tot inkeer komen” (2Pd 3,9).

De tweede is het vertrouwen. De duivel is vastgelegd in het kwaad, maar is niet gelijk aan God. “Hij is slechts een schepping,” zegt het Catechismus, “en is niet in staat om de opbouw van het Koninkrijk van God te verhinderen” (nr. 395). Wie berouw heeft, vindt altijd de barmhartigheid die hij heeft verworpen. Over wat de Bijbel zegt over de vijand, zie ook Wat is Satan in de Bijbel.

Veelgestelde vragen

Os demônios podem se arrepender?

Não. O Catecismo ensina que a escolha dos anjos caídos foi radical e irrevogável, e que é esse caráter irrevogável, e não um limite da misericórdia divina, que faz com que o seu pecado não possa ser perdoado (n. 392-393).

Por que Deus não perdoa os demônios?

Porque eles não se arrependem nem querem arrepender-se. São Tomás de Aquino explica que a misericórdia de Deus liberta os que se arrependem, e que os demônios, aderindo imovelmente ao mal, não são capazes de arrependimento (Suma Teológica I, q. 64, a. 2, ad 2).

O que significa «a queda é para o anjo o que a morte é para o homem»?

É uma frase de São João Damasceno citada pelo Catecismo (n. 393). Assim como depois da morte já não há conversão para o homem, depois da queda já não há arrependimento para o anjo. A escolha do anjo tem para ele o peso definitivo que a morte tem para nós.

Lúcifer pode ser salvo no fim dos tempos?

Não. A ideia de uma restauração final que incluiria os demônios, ligada a Orígenes, foi condenada nos anátemas de 543 (Denzinger-Hünermann, n. 411). Cristo fala de «fogo eterno, preparado para o diabo e os seus anjos» (Mt 25,41).

Os demônios acreditam em Deus?

Sim, sabem que Deus existe, e a Escritura diz que «também os demônios creem, e estremecem» (Tg 2,19). Mas essa fé não salva, porque não vem do amor. São Tomás diz que eles creem forçados pela evidência e não por vontade.

Referenties

  • HEILIGE SCHRIFT: Mc 1,24; Mt 25,41; Gal 5,6; Jak 2,19; 2Pet 3,9. Onze vertalingen zijn gebaseerd op de Griekse tekst.
  • CATECHISME VAN DE KATHOLIEKE KERK, nr. 391-395 en 1033.
  • Vierde Concilie van Lateranen (1215), hoofdstuk 1 (DH 800), geciteerd in het Catechismus, nr. 391.
  • JUSTINIANUS. Edit naar patriarch Menaas tegen Origenes (543), anatema 9. In: DENZINGER, Heinrich; HÜNERMANN, Peter. *Enchiridion symbolorum*, nr. 411.
  • JOANNES DAMASCENUS. *Expositio fidei orthodoxae* II, 4. In: MIGNE, J.-P. *Patrologia Graeca*, deel 94, kolom 877-878.
  • TOMÁS VAN AQUINO. *Summa Theologiae*, I, vraag 64, artikel 2 (hoofdpunten en antwoorden 2 en 5).

Reacties