Sint Jozef: wijs en trouw dienaar
Sint Jozef, wijs en getrouw dienaar: de beschermer van Maria en Jezus
De antífona van de Mis, gevierd op 19 maart ter ere van Sint Jozef, bevat deze woorden: Hier is de wijze en getrouwe dienaar, die de Heer aan het hoofd van zijn gezin heeft geplaatst.
Andere teksten zijn lang en complex, vol exegetische ideeën en eindeloze horizonwendingen. Hier hebben we precies het tegenovergestelde: slechts twee korte zinnen, maar zeer duidelijk en zeer toepasbaar. Niet om op abstracte wijze te worden beschouwd, maar om terug te worden gebracht naar de realiteit van het leven.
Een wijze en getrouwe dienaar. Wie is de wijze en getrouwe dienaar? Een dienaar is iemand die een dienst verricht. Maar het woord suggereert iets meer: een dienaar die, op welke manier dan ook en in elke hoedanigheid, toebehoort aan de Heer wiens dienst hij verricht. In die precieze zin was Jozef een dienaar: een man die zich wijdde aan de dienst van God, maar geen slaaf, want er zit een enigszins onmenselijk element in slavernij: het ontbreken van vrijheid. Van die laatste bleef Jozef altijd volledige meester. Hij oefende het echter uit, vrijwillig dienstbaar aan God, in alles wat hij als Zijn wil erkende. Hij gaf zijn leven aan God niet door het te verliezen, zoals de martelaren dat deden, maar door het te wijden aan de missie waar hij door God was geroepen via de engel.
Hij was getrouwe omdat hij zijn geloof aan zijn God en Heer onveranderd hield. Het concept van trouw ontwikkelde zich in de Middeleeuwen tot een hoog niveau: een persoonlijke relatie van toewijding en trouw aan de Heer, een onwankelbare vastberadenheid in de gegeven woord, belofte, te allen tijde en ondanks elke moeilijkheid, obstakel of probleem dat zich kan voordoen. Zo begrepen, heeft trouw een connotatie, of beter gezegd, een eigenschap die vertrouwen inspireert en het verleent. Een getrouwe man is een man van vastberaden geloof en is daarom op hem te rekenen.
Hij was ook wijs, omdat hij met voorzichtigheid werkte. Met voorzichtigheid werken betekent discernement hebben, het verschil weten tussen goed en kwaad weten. Maar wijsheid is daar niet mee op te houden. Er is meer. Een wijze man, bovenal, is een man die de realiteit kan herkennen en zich eraan kan hechten en is daarom een man met een solide basis voor het maken van zijn keuzes. In werkelijkheid lijkt Jozef niet tot die categorie mensen te behoren die hun krachten, of een groot deel daarvan, verspillen aan projecten die ze nooit zullen voltooien, omdat het hen moeilijk is ze uit te voeren. Het zijn de mensen die dromen over grote dingen en ze vervolgens, door zoveel fantasieën, de concrete plicht die op dat moment vereist wordt, over het hoofd zien, die meer realistisch zijn dan al hun verbazingwekkende, maar denkbeeldige, verleidingen. Jozef, als een wijze man, bouwde geen kastelen in de lucht, maar nam zijn beslissingen op basis van de precieze gegevens die hem werden verschaft door de realiteit van de dingen.
Maar een dergelijke man, een man duidelijk bewust van zijn dienstbaarheid ten opzichte van zijn God en Heer. Die daarom weet dat hij bestaat om voor Hem te dienen en dat wil doen met volledige en vastberaden vrijheid. Die, precies omdat hij zijn toestand vrijwillig en vrijelijk aanvaardde, trouw blijft tot op het einde, zelfs in het gezicht van elke hindernis, tegenstand of gevaar. En die, bovendien, met wijsheid en trouw aan de realiteit, de juiste keuze kan maken in elke situatie en omstandigheid, zonder in onrealisme, blinde ambitie of domme trots te vervallen, is een betrouwbare man.
Jozef werd van dit soort mensen gemaakt, daarom plaatste de Heer hem aan het hoofd van zijn gezin. God vertrouwde hem iets buitengewoons toe: Zijn ingeboren Zoon en Zijn allerheiligste Moeder onder zijn bescherming stellen. De meest buitengewone schatten ooit aan een schepsel vertrouwd. Vertrouwen betekent in iemand vastberaden en veilig zijn, met de enige garantie die bestaat uit de zekerheid van die trouw. God wist dat Jozef wijs en getrouw was, en daarom maakte Hij Hem tot Zijn vertrouweling, een van wie men met alle rust kan verwachten dat Hij in alle omstandigheden trouw blijft, dat Hij in elke tegenspoed loyaal blijft, dat Hij de taken die Hem zijn opgedragen, naar het beste van zijn vermogen uitvoert.
Niets afweek José van de weg die hem was voorgeschreven. Geen obstakel, geen dreiging, geen gevaar kon zijn trouw breken of ondermijnen. José bleef op zijn post en onderwierp elke legitieme ambitie aan de ontvangen missie. De Kerk had derhalve alle redenen om voor José te kiezen en zijn woorden uit de parabool van de talenten, zoals beschreven door Sint Matteüs, toe te passen voor de antifoon van de communie van de Mis van 19 maart: “Wel, goede en trouwe dienaar” […] “neem deel aan de vreugde van je Heer” (Mt 25,21).
Een wijs en trouw dienaar is in feite een goede dienaar, dat wil zeggen, iemand die goed doet en niet slechts af en toe of per ongeluk, maar over het algemeen als blijvende vrucht van een oorzaak. De oorzaak in dit geval is goedheid. Een mens is goed omdat hij van een dergelijke kwaliteit is dat goedheid uit hem voortkomt, net zoals goede vruchten uit een goede boom komen.
Wat was zijn leven anders dan een ononderbroken toewijding aan de dienst waarvoor hij was opgeroepen? Man van de Maagd Maria, wettelijk vader van Jezus, toch is de kwalificatie die het substantief specificeert nodig om misverstanden te voorkomen. De Evangelie gebruikt daarentegen geen dergelijke bijvoeglijke naamwoorden, en dat biedt ook een uitstekend onderwerp voor reflectie. Hij bracht zijn leven door met hun bescherming, zich inzet voor de missie waar hij voor was opgeroepen. En wie zich heeft toegewijden, behoort niet meer aan zichzelf, dus vanaf het moment dat hij, verlicht door de engel in zijn eerste droom, de wensen die God voor hem had uitgedacht volledig aanvaardde, Maria als zijn vrouw accepteerde en begon te leven voor degenen die onder zijn voogdij waren geplaatst. Als de Heer zijn gezin aan hem toevertrouwde, heeft Jozef hen niet teleurgesteld. Als God zich op hem richtte, bleef hij standvastig in alle omstandigheden. De hem toegewezen taak was niet glanzend (zoals vaak wordt gedacht), maar dat maakte voor hem niet uit, en door zijn taak met succes uit te voeren, waar God hem voor wilde inzetten, deed hij hetzelfde moeite als voor elke andere dienst.
Zo kwam het dat een eenvoudige, arbeidende, geduldige, ervaren, behulpzame, stille, nederige, gehoorzame en onopvallende man de lof kreeg van een rechtvaardige, trouwe, wijze en goede man. Een efficiënte man die wist om te gaan met de moeilijke omstandigheden voor de familie die God hem had toevertrouwd, hem beschermde tegen gevaren of hem eruit haalde. En hij deed dat zonder de minste trots of arrogantie, in vertrouwen dat hij daar voor in aanmerking kwam. Zonder te klagen of te protesteren, zonder een gebaar van ongeduld in de moeilijke, menselijk onbegrijpelijke situaties die God hem in de weg legde. Noch de gunstige noch de ongunstige tijden veranderden zijn trouw aan God en zijn toewijding aan de dienst van Jezus en Maria: zijn standvastigheid bereikte een punt waar, als er ooit in de wereld een mens is geweest die men kan zeggen trouw in alles, dan is dat Jozef van Nazaret.
Als de Kerk Jozef de naam dienaar geeft, als zij de mannen die in de naam van de heiligheid zijn overleden als dienaars van God noemt, betekent dat dan dat het zijn als dienaar, als iemand die zich inzet voor anderen, in zichzelf geen zo ondermaats staat moet zijn? Tenminste niet zo veel als het oor van onze super-geciviliseerde tijdgenoten doet geloven. Er zit iets negatiefs in de huidige opvatting van de dienaar die dient, als dat dienst niet betrekking heeft op de staat, een bedrijf, een vaag en onpersoonlijk entiteit. Zoals dienen aan een andere mens, aan een familie, meer algemeen aan andere mensen, betekent zich vernederen, zich laten stempelen met een merk van inferioriteit die de dienaar onder de menselijke waardigheid plaatst.
Maar Jezus zei dat Hij kwam om te dienen en niet om gediend te worden
(Mt 20,28).
Door op zijn knieën te gaan voor de discipelen en hun voeten te wassen, diende Hij hen, Die Heer was! Ik heb u het voorbeeld gegeven
(Jo 13,15)
Hij beval hen elkaar te dienen. Dus dienen is geen slechte, minachtelijke of vernederende houding ten opzichte van de menselijke natuur. En het zijn van een dienaar is op geen enkele manier vernederend. En dienen is geen schande. En Jozef van Nazareth deed niets anders dan zijn geliefden en zijn buren dienen met zijn persoon en zijn werk: al wat, hoewel niet onder de gewoonlijk als bijzonder vermeldenswaardige activiteiten valt, precies de essentie vormt van wat het leven van elke mens zou moeten zijn, zoals het leven van Jozef was.
Het is niet makkelijk voor een gezinsvader om op een waardig niveau te leven als hij niet bereid is zijn geliefden met opoffering te dienen, het welzijn van hen boven alles te zoeken, zelfs ten koste van zichzelf. Als hij niet leert zich niet vernederd te voelen door het feit dat dit dienstverlening tijd vereist die hij afneemt van vrienden, vrije tijd, sociale of professionele relaties.
Zelfs wij die ons christenen noemen, dat wil zeggen, volgelingen van Christus, lijken vandaag niet erg geneigd tot de deugd van nederigheid. En wie weet is dit precies de reden voor het verval van zoveel beroepen en taken die zonder liefde, zonder dienstgeest en zonder toewijding aan een goed afgewerkte taak worden uitgevoerd. De christen moet weten dat hij niet meer is dan de Meester. En als Jezus zei dat Hij niet kwam om gediend te worden, maar om te dienen, moet het dienen van anderen een verlangen zijn, dat zelfs een plicht wordt wanneer het gaat om diegenen die God aan onze zorg heeft toevertrouwd.
In dit licht is het gemakkelijk de reden te vinden waarom Paus Johannes Paulus II tijdens zijn inwijdingmis voor zijn pontificaat uitriep:
«Christus! Laat mij een dienaar kunnen zijn en worden!»
Wie zou God beter kunnen toevertrouwen aan de Heilige Familie dan Jozef? Wanneer Sint Franciscus van Assisi zei dat we nooit onszelf als superieur boven anderen mogen beschouwen, maar elk menselijk wezen voor God dienen moeten, kon hij net zo goed aan Jozef denken. En de uitstekende reden die Sint Thomas aanvoert om aan te tonen dat het dienstbaar zijn aan de Maagd wenselijk is, komt van Sint Jeronimus: Om Jozef te dienen, zegt hij.
Sint Teresa noemde Jozef een glorieuze heilige in korte maar krachtige woorden:
«Meester van het innerlijk leven, toegewijde arbeider in de dagelijkse plicht, trouwe dienaar van God in een voortdurende relatie met Jezus: dit is Jozef. Van Jozef leert de christen wat het betekent om bij God te horen en volledig onder de mensen te zijn, de wereld heiligend. Behandel Jozef en je zult Jezus vinden, behandel Jozef en je zult Maria kennen, die altijd vrede bracht in de werkplaats van Nazaret.».Om dieper in te gaan op de rol van Sint-Jozef als beschermer van Maria en Jezus in de geschiedenis van de verlossing, raadpleeg dan de encycliek Redemptoris Mater van Paus Johannes Paulus II.
Verdergaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Mariëne theologie, Maria-optredens en volg een Postgraduaat in Mariologie.
Master in Mariologie
Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie van Locus Mariologicus, een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.
Bekijk ook:
Dieper ingaan op josefologie?
Locus Mariologicus bereidt een cursus Josefologie voor – de wetenschappelijke studie van Sint-Jozef in de Schrift, de Traditie en het Leergezag. Schrijf je in voor de wachtlijst en ontvang een melding wanneer de inschrijvingen openen.
Related Articles
Maria in dienst van de gedoopten en van het leven
Maria, de dienstmeid van de Heer, verlicht de betekenis van het leven, van het geloof en de christelijke missie in de wereld. Ze verdiept de schoonheid van de Maria-roeping ten dienste van de gedoopten.
De geloofwaardigheid van het christelijke openbaring in het licht van de bijbelse mariologie
Een bijbelse mariologie bevestigt de geloofwaardigheid van het christelijke openbaring. Maria in de Schrift onthult een unieke theologische samenhang en diepte. Verdiep je in deze reflectie.
Gebed en mystieke leven in de school van Maria
Leer van Maria de kunst van de mystieke drievoudige gebedsleven, volgens Johannes Paulus II, en ontdek hoe christelijke heiligheid eenvoudigweg in het dagelijks leven wordt geleefd.
Het gezicht van Jezus in het gezicht van Maria
Op het gezicht van Maria zien we het gezicht van Jezus Christus. Een mariologische meditatie over de relatie tussen Moeder en Zoon in het christelijke geloof. Verdiep deze reflectie.
De historische waarheid van de verhalen over de Hemelopneming van Maria
Onderzoek de historische waarheid van de verhalingen over de Hemelvaart van Maria, waarbij geloof en historische nauwkeurigheid samenkomen in deze diepgaande mariologische studie. Ontdek de bronnen en de traditie.
Responses