Mẹ Maria và Mùa Vọng đầu tiên

Tác giả: Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Cập nhật 2026-10-09

Mẹ Maria và Mùa Vọng đầu tiên: sự mong đợi của nhân loại

Nơi Mẹ Maria, niềm hy vọng của các dân tộc đạt tới tột đỉnh, niềm hy vọng từ khởi nguyên của nhân loại cho đến suốt hành trình của các dân tộc, và cách riêng hành trình của dân Israel. Mọi sự chuẩn bị, mọi hình bóng tiên trưng và mọi ân sủng từng làm nên Cựu Ước đều quy tụ nơi Mẹ Maria. Có thể nói cách hoàn toàn chính đáng rằng vào đêm trước ngày Chúa Kitô ngự đến, Mẹ Maria đón nhận lại nơi chính mình và hoàn tất sự mong đợi của tất cả các thế kỷ đi trước Mẹ. Vì thế Mẹ có thể tán dương danh Chúa và nhìn nhận rằng nhờ Mẹ và nơi Mẹ, Chúa đã giương cao quyền năng cánh tay Người: “Chúa đã nâng đỡ Israel, tôi tớ của Người, vì nhớ lại lòng thương xót của Người, như đã hứa cùng cha ông chúng ta, cùng Ápraham và dòng dõi ông đến muôn đời” (Lc 1,54-55).

Mẹ Maria là tột đỉnh của toàn bộ công trình giáo dục của Thiên Chúa dành cho Israel

Công trình của Thiên Chúa trong Cựu Ước chủ yếu hệ tại việc đưa dân được tuyển chọn từ một tình trạng xác thịt, thô thiển và khác với dự định của Người, sang một tình trạng thiêng liêng hơn, sẵn sàng hơn, tinh tuyền hơn và phù hợp hơn với lời Người, đến mức trở nên một Đền Thờ, một Nơi Cư Ngụ xứng đáng để đón nhận Đấng Cứu Thế, cũng như để cảm nghiệm và cử hành những biến cố cuối cùng của ơn cứu chuộc và của hồng ân thần khí Mêsia vào lúc các biến cố ấy được thực hiện. Công trình này được thực hiện nơi Mẹ Maria.

Suốt dòng Cựu Ước đã diễn ra một công trình giáo dục lâu dài và tiệm tiến nhằm dẫn đưa Israel vào đức tin chân thật, vào đức tin của Thiên Chúa duy nhất. Chỉ cần nhớ lại lời tuyên xưng đức tin cao cả của Israel:

“Nghe đây, hỡi Israel: Chúa là Thiên Chúa chúng ta, Người là Chúa duy nhất. Ngươi hãy yêu mến Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết sức lực ngươi” (Đnl 6,4-5).

Đồng thời, công trình giáo dục của Thiên Chúa nhằm làm cho người ta hiểu ngày càng rõ hơn rằng ý định của Thiên Chúa là một ý định phổ quát, vượt quá những ranh giới của dòng giống Israel, vượt quá những ranh giới mà dân Do Thái mong muốn. 

Chỉ cần nhớ lại những lời loan báo lớn lao của các ngôn sứ:

“Hãy đứng lên, hãy mặc lấy ánh sáng, vì ánh sáng của ngươi đang đến, vinh quang của Chúa chiếu tỏa trên ngươi… 
Chư dân sẽ bước đi trong ánh sáng của ngươi,
các vua tiến bước theo ánh huy hoàng của bình minh ngươi.
Hãy đưa mắt nhìn quanh mà xem:
tất cả đều đã tập họp, họ đang đến với ngươi.
Con trai ngươi từ phương xa tới,
con gái ngươi được ẵm bồng trên tay” (Is 60,1.3-4).

Công trình giáo dục này, nhằm làm cho người ta hiểu rằng Thiên Chúa là Đấng duy nhất và phải được yêu mến trên hết mọi sự, nhằm cho biết ý định của Thiên Chúa dành cho nhân loại, một ý định cứu độ phổ quát, đạt tới tột đỉnh trong trái tim Đức Trinh Nữ. 

Nếu một đàng Mẹ Maria đã được chuẩn bị bởi toàn bộ hành trình của dân Híp-ri và là đóa hoa tuyệt diệu đã nở giữa lòng Israel vào lúc kết thúc công trình của Thiên Chúa trong tâm hồn các tổ phụ và các thánh nữ.

Theo chiều ngược lại, Cựu Ước, nơi các ngôn sứ và các bậc khôn ngoan của Israel, quy tụ và hội lại nơi Mẹ Maria trong một nguồn cảm hứng nồng cháy hơn, trong một sự chuẩn bị thiêng liêng trọn vẹn hơn và trực tiếp hơn cho việc Đấng Cứu Chuộc ngự đến. 

Nơi Mẹ Maria chúng ta có thể chiêm ngắm hoa trái tuyệt vời của công trình giáo dục này của Thiên Chúa. Mẹ của Chúa Giêsu diễn tả sự viên mãn và sự hoàn tất của mọi đổi thay mà sự hiện diện của Thiên Chúa sẽ mang lại. Như ngôn sứ Isaia nói: “mọi thung lũng sẽ được nâng cao, mọi núi đồi sẽ được san bằng. Đất gồ ghề sẽ hóa nên bằng phẳng. Vách đá cheo leo sẽ được san thành đồng bằng” (Is 40,4). Vì thời của Mẹ Maria đã đến, giờ đây có thể nói cách hoàn toàn đúng thật rằng mọi thung lũng đều được lấp đầy, mọi đồi cao đều bị hạ thấp. Đức Trinh Nữ là con đường mà trên đó Chúa có thể bước đi để tỏ mình ra cho nhân loại, để mang đến cho mọi người tin mừng ơn cứu độ:

“Đẹp thay, trên các đồi núi, bước chân người loan báo tin mừng, 
người công bố bình an, người loan báo điều thiện hảo, 
người công bố ơn cứu độ, người nói với Sion: Thiên Chúa ngươi hiển trị! (Is 52,7).

Nhờ người con gái Sion này, lời loan báo của các ngôn sứ được nên trọn, lời hứa với Israel đi tới cùng, tới chỗ tỏ hiện trọn vẹn:

“như đã hứa cùng cha ông chúng ta, cùng Ápraham và dòng dõi ông, đến muôn đời” (Lc 1,55).

Mẹ Maria là sự khai mở đã và đang diễn ra của thời gian viên mãn:

“khi thời gian tới hồi viên mãn, Thiên Chúa đã sai Con của Người đến, sinh bởi người nữ, sinh dưới lề luật, để chuộc những ai sống dưới lề luật, hầu chúng ta nhận được ơn làm nghĩa tử” (Gl 4,4-5).

Hãy lưu ý trong đoạn này, việc Con Thiên Chúa sinh bởi một người nữ được nối kết với việc sinh ra của những người con nuôi: chúng ta đi từ thời gian viên mãn, trong đó Con Thiên Chúa sinh bởi một người nữ, đến việc chúng ta được sinh ra, khi chúng ta được cứu chuộc, được giải thoát, để giờ đây được dẫn vào ơn làm nghĩa tử của Thiên Chúa:

“Sinh dưới lề luật, để chuộc những ai sống dưới lề luật, hầu chúng ta nhận được ơn làm nghĩa tử” (Gl 4,4-5).

Ngay trong bản văn này, chúng ta đã có thể thấy mầu nhiệm của Mẹ Maria gắn liền cách bất khả phân ly không chỉ với mầu nhiệm Đấng Cứu Thế đến trong thế gian, mà còn với mầu nhiệm chúng ta được giải thoát và được tái sinh làm con trong bí tích Thánh Tẩy. “Những người con trong Người Con”, như thánh Augustinô thích lặp lại. Và ở đây chúng ta phải cố gắng nhận ra, trong tất cả tính hiện thực của nó, mầu nhiệm Thiên Chúa đã làm người trong lịch sử, nhờ tiếng fiat của Mẹ Maria. 

Biến cố quyết định của lịch sử

Với mầu nhiệm Nhập Thể, biến cố quyết định của lịch sử xảy ra nơi Mẹ Maria, và qua Mẹ Maria, xảy ra trong thế giới. Có lẽ chúng ta đã quá quen chiêm ngắm mầu nhiệm này, đến nỗi không còn ngạc nhiên nữa. Thật vậy, việc Con Thiên Chúa, nhờ Mẹ Maria, ập vào lịch sử là biến cố quyết định và tuyệt đối độc nhất của lịch sử. Sẽ chẳng bao giờ có điều gì quan trọng bằng biến cố này.

Không một cuộc tiến hóa nào, không một tiến bộ khoa học nào, không một phát minh nào, không một cuộc cách mạng nào có thể mang lại điều gì sánh được dù chỉ chút ít với mầu nhiệm Nhập Thể, một điều lớn lao và quyết định cho thân phận con người như việc Thiên Chúa đến ở giữa chúng ta. Thánh Gioan diễn tả mầu nhiệm khôn tả này trong một câu chưa tới mười từ: “Và Logos đã trở nên người phàm và dựng lều giữa chúng ta” (Ga 1,14).

Chỉ một câu để diễn tả biến cố nền tảng, tuyệt đối độc nhất và quyết định trong lịch sử thế giới: một biến cố thay đổi thân phận con người trên mặt đất về phẩm chất và về hữu thể, bởi đó là biến cố làm cho con người có thể tham dự vào sự sống của Thiên Chúa, vào sự sống của Người Con Một Thiên Chúa:

“Nhưng, cho tất cả những ai đón nhận Người, 
Người ban cho họ quyền trở nên con Thiên Chúa,
cho những ai tin vào danh Người.
Họ đã không sinh ra bởi máu huyết, 
cũng không bởi ý muốn của xác thịt, 
cũng không bởi ý muốn của người phàm, nhưng bởi Thiên Chúa”
(Ga 1,12-13).

Mầu nhiệm của Mẹ Maria ở trung tâm biến cố này. Mẹ là người đầu tiên được hưởng nhờ biến cố ấy; cũng như biến cố này được thực hiện trong lịch sử nhờ Đức Trinh Nữ thành Nadarét, thì cũng vậy, nhờ Mẹ mỗi người chúng ta có thể được hưởng nhờ biến cố ấy.

Sự hiện diện của Mẹ Maria trong phụng tự Mùa Vọng

Và đây là lý do của lòng tôn kính sâu xa của chúng ta đối với Mẹ Maria: nhiệm vụ lịch sử và độc nhất mà Mẹ đã có trong nhiệm cục cứu độ, một nhiệm vụ tuyệt đối không thể lặp lại. Sự hiện diện của Mẹ Maria trong phụng tự không phát xuất, như một số người muốn làm cho người ta tin, từ một thứ thăng hoa của nữ tính hay của tình mẫu tử, tương tự như điều xảy ra trong một vài tôn giáo tự nhiên.

Sự hiện diện của Mẹ Maria trong phụng tự của Hội Thánh phát sinh từ một sự kiện đã được lịch sử chứng thực, tuyệt đối đơn nhất và không thể lặp lại, theo đó người nữ này đã được kêu gọi trở nên Mẹ của Con Một Thiên Chúa làm người. Đó là lý do của sự hiện diện của Mẹ Maria trong phụng tự, và không gì khác: nó phát xuất từ sự kiện Mẹ là Theotokos, như đức tin của Hội Thánh vẫn khẳng định ngay từ những thế kỷ đầu.

Đây là sự kiện cốt yếu và quyết định, là động lực của lòng tôn kính của chúng ta và của sự hiện diện của Mẹ Maria trong phụng vụ chúng ta. “Sinh bởi Đức Trinh Nữ Maria”, chúng ta tuyên xưng trong Kinh Tin Kính các Tông Đồ. “Người đã nhập thể trong lòng Đức Trinh Nữ Maria và đã làm người”, chúng ta lặp lại trong Kinh Tin Kính Nixêa – Constantinôpôli.

Các đường lối của Thiên Chúa không biết đến chuyện quay lui hay hối tiếc; Mẹ Maria vẫn giữ đối với mỗi người và đối với mỗi chi thể của Thân Mình Chúa Kitô chính nhiệm vụ mà Mẹ đã có đối với Chúa Kitô và đối với việc thực hiện mầu nhiệm cứu độ của Người.

Thiên Chúa là Đấng trung tín 

Nhiệm vụ mà xưa kia Mẹ Maria đã có trong lịch sử vẫn tiếp tục cho đến hôm nay, và sẽ còn tiếp tục mãi mãi. Cũng như Mẹ đã có một sứ mạng cao cả trong việc Chúa Kitô sinh ra, thì Mẹ cũng giữ một sứ mạng cao cả trong việc sinh ra những người con mới của Thiên Chúa nơi bí tích Thánh Tẩy của Hội Thánh.

Mẹ Maria mãi mãi là Mẹ, là Mẹ Hội Thánh và là Mẹ của mỗi người chúng ta. Nhưng để có thể hiểu được mầu nhiệm chức làm mẹ hiện tại này của Mẹ Maria, cần phải quy chiếu trong giây lát về chức làm mẹ phổ quát của Mẹ Maria, nhờ đó Mẹ Maria là Mẹ của muôn dân. Chỉ sau đó chúng ta mới có thể hiểu được sự cao cả của chức làm mẹ này của Mẹ Maria khi quy chiếu về mỗi người đã chịu phép rửa, về mỗi người “sinh bởi nước và Thần Khí” (Ga 3,5) và về hành trình bí tích Thánh Tẩy và thiêng liêng của mỗi người đã chịu phép rửa.

Lời nguyện nhập lễ ngày 21 tháng Mười Hai

Lạy Chúa, xin nhậm lời cầu nguyện của dân Chúa,
là dân đang hân hoan vì Con Chúa ngự đến
trong sự khiêm hạ của xác phàm chúng con,
và xin ban cho chúng con hồng ân sự sống muôn đời
khi Người lại đến trong vinh quang.
Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa,
trong sự hợp nhất của Chúa Thánh Thần,
đến muôn thuở muôn đời.

Để đào sâu vai trò của Mẹ Maria trong Mùa Vọng đầu tiên và trong lịch sử cứu độ, bạn hãy tham khảo thông điệp Redemptoris Mater của Đức Gioan Phaolô II, về Mẹ Maria trong cuộc lữ hành đức tin.

Hãy đào sâu việc học hỏi của bạn: khám phá Thánh Mẫu học, Thần học Thánh Mẫu, các cuộc hiện ra của Đức Mẹ và Chương trình Sau đại học về Thánh Mẫu học.