Đức Maria, trong thời hiện tại của Giáo hội và của thế giới

Đức Maria trong thời hiện tại của Giáo hội: sự hiện diện và sứ mạng trong thế giới đương đại

Xã hội hôm nay, ngoài việc mang tính toàn cầu, nghĩa là các biến cố của thế giới được nối kết với nhau cách tức thời, còn nhất là đa nguyên về phương diện văn hoá. Huyền thoại về sự ưu việt của xã hội phương Tây, như một nền văn hoá thượng đẳng lẽ ra phải tổ chức thời hiện tại, bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho một cái nhìn ôm lấy tính đa dạng của các cái nhìn, kể cả về mặt tôn giáo.

Sự tăng tốc của thời đại này dẫn Thánh Mẫu học vào một thế giới mới được điều hành bởi cuộc gặp gỡ giữa những điều khác biệt. Nếu một đàng việc đồng hoá Đức Maria với văn hoá phương Tây đã đồng hành với các nền văn hoá khác nhau một cách phiến diện trong những tiến trình bành trướng hải ngoại, thì đàng khác cuộc khủng hoảng kinh tế công nghiệp với lạm phát, thất nghiệp, những vấn đề luân lý của nền kinh tế toàn cầu lại làm cho Đức Maria trở thành một không gian gặp gỡ giữa các nền văn hoá, nhờ chiều kích cởi mở và bao dung của Mẹ, chiều kích ấy củng cố niềm khắc khoải về Đấng siêu việt, niềm khắc khoải mong cuộc sống có một ý nghĩa và mong công lý được thực thi cho việc giải thoát khỏi một ách áp bức vốn được củng cố trong những hệ thống xã hội mà khi đối đầu lại có khuynh hướng đồng hoá lẫn nhau.

Thời hiện tại, trong phần lớn của nó, có thể được định nghĩa là đô thị. Những tổng hợp lớn lao của quá khứ đã hoá lỏng trong một sự tương đối hoá những điểm quy chiếu xưa kia xem ra chắc chắn mà hôm nay không còn như thế nữa. Chúng ta có thể nói rằng một yếu tố vẫn không thay đổi và là chung cho mọi dân tộc: lòng đạo đức nữ tính trước cuộc đời phù du.

Nếu sự thờ ơ đối với Kitô giáo được nhận thấy trong các không gian xã hội khác nhau, dưới hình thức một thứ tín biểu luân lý chung nơi mọi con người có thể chung sống hoà hợp, thì vẫn là điều đúng thật rằng người nữ môn đệ hoàn hảo của Chúa, hình ảnh và mẫu mực của Giáo hội, không ngừng gợi hứng cho các lãnh vực khác nhau của văn hoá nhân loại, như âm nhạc, hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc, văn chương và nghệ thuật bình dân (Thánh Gioan Phaolô II). Chính trong bối cảnh này mà những hình ảnh mới về Đức Maria xuất hiện.

Thật ra, thế giới bỏ qua Kinh Thánh như Lời Thiên Chúa nhưng vẫn không ngừng sản xuất những pho sách về Đức Trinh Nữ Maria. Chúng ta hãy nghĩ đến các tiểu thuyết, các khoa nhân học nữ quyền, tất cả trong một nhãn quan thế tục, phi tuyên tín, thậm chí chúng ta có thể khẳng định là của người đời. Hình ảnh thế tục này về Đức Maria lan rộng như sự hiện diện của một người Mẹ phổ quát, biết đối thoại, tốt lành, chân thật và xinh đẹp. Khi ấy Đức Maria được cảm nghiệm như khác biệt với chúng ta, hoàn toàn thánh thiện, đang nhìn vào một thế giới hoàn toàn bị ghi dấu bởi tội lỗi.

Tuy nhiên Mẹ lại ở xa lịch sử của con người, Mẹ chạm đến thế giới qua những lần hiện ra, thật hoặc được cho là thật, Mẹ được chứng thực như có một sự nhạy cảm tột độ đối với những can thiệp lạ lùng của Thiên Chúa trong lịch sử, nhưng lại vô cảm trước sự canh tân, thậm chí còn là rào cản đối với bất cứ thay đổi khả dĩ nào trong các tập tục và thói quen.

Đàng khác, trong thế giới thần học, chúng ta gặp thấy một khó khăn với việc hiểu về Đức Maria bên trong các môi trường của thần học công giáo. Có lẽ chứng từ của Karl Rahner giúp chúng ta hiểu được thụ tạo đã được cứu chuộc cách hoàn hảo, trước những biểu đạt văn hoá đa dạng, phải được hiểu thế nào về mặt thần học:

“Tôi phải thú nhận điều đó: tôi ngạc nhiên trước lòng sùng kính Đức Mẹ của ‘quần chúng’, trong đó người tín hữu quỳ dưới chân Đức Mẹ, yêu mến Mẹ, dâng lên Mẹ biết bao lời khẩn nài với biết bao tin tưởng, gần như thể đó là điều quan trọng nhất của tôn giáo! Thế nhưng sau đó tôi tự hỏi cách phê phán rằng phải chăng nguyên nhân của sự lúng túng nơi tôi lại chỉ là sự bất lực của tôi không thực hiện được, và thật đúng là phải như thế, tính tự phát trọn vẹn của thứ chủ nghĩa hiện thực về sự thông giao liên vị nhân loại vốn được đòi hỏi nơi một Kitô giáo thực sự sống động”.

Có lẽ trong lời thú nhận này của một trong những bộ óc thần học quan trọng nhất thế kỷ XX, chúng ta có thể thấy cách chúng ta vượt qua cái nhìn duy khai sáng về lịch sử. Sự khải hoàn của lý trí, vốn được cho là sẽ dẫn đến hạnh phúc phổ quát, đã chẳng đạt được gì hơn một cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người. Tôi nghĩ rằng chúng ta phải trở về với những cội rễ phổ quát, nơi ba nhân vật minh hoạ đời sống của chúng ta thuộc mọi thời đại mà không thiêng liêng hoá theo ý thức hệ bất cứ điều gì: người Mẹ, Hài Nhi và Con Mãng Xà (Khải Huyền chương 12). Kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa diễn ra trong mỗi cuộc đời, trong mỗi lịch sử, bởi vì Chúa Cha, khi chúc lành cho Chúa Con, đã làm cho chúng ta trở nên con cái và người thừa kế, và nơi Đấng được chúc phúc hơn mọi người nữ, lời nguyền rủa biến thành lời chúc phúc và cuộc bách hại biến thành vinh quang.

Daniel Afonso

Để đào sâu sự hiện diện của Đức Maria trong Giáo hội đương đại, bạn hãy tham khảo thông điệp của Đức Gioan Phaolô II: Redemptoris Mater về Đức Maria trong đời sống của Giáo hội lữ hành.

Hãy đào sâu việc học của bạn: khám phá Thánh Mẫu học, Thần học Thánh Mẫu, các cuộc hiện ra của Đức Mẹ và Chương trình Sau đại học về Thánh Mẫu học.