Maria, in de huidige kerk en wereld

Maria in het heden van de Kerk: aanwezigheid en missie in de hedendaagse wereld

De hedendaagse samenleving is niet alleen wereldwijd verbonden, met gebeurtenissen die onmiddellijk met elkaar in verband staan, maar ook vooral cultureel pluralistisch. Het idee van de westerse cultuur als superieure beschaving die de huidige wereld zou moeten ordenen, wordt terzijde geschoven ten gunste van een visie die de diversiteit van perspectieven, inclusief religieuze, omarmt.

Deze versnelling van de tijd leidt de mariologie naar een nieuwe wereld, gedomineerd door het ontmoeten van de verschillende culturen. Terwijl Maria in het verleden vaak geassocieerd werd met de westerse cultuur in de processen van koloniale expansie, heeft de economische crisis en inflatie, samen met morele kwesties rond de wereldwijde economie, Maria tot een ontmoetingspunt tussen culturen gemaakt door haar open en begripvolle aard die de verlangen naar het transcendente versterkt en recht doet aan de bevrijding van onderdrukking in sociale systemen die neigen tot homogeneisering.

Het heden kan over het algemeen als metropolitaan worden omschreven. De grote samenvattingen uit het verleden zijn vervaagd tot relativering van referenties die vroeger vaststonden. Er is één element dat onveranderd blijft en voor alle volkeren gemeen is: de vrouwelijke devotie tegenover het vluchtige leven.

Hoewel er een afname van belangstelling voor het christendom te merken is in verschillende sociale contexten, waar een soortgelijk ethisch geloofssysteem lijkt te heersen dat alle mensen in harmonie zou kunnen leven, blijft Maria, de perfecte leerling van de Heer en beeld en model van de Kerk, inspiratie bieden aan diverse menselijke culturen, zoals muziek, schilderkunst, architectuur, beeldhouwkunst, literatuur en volkskunst ( paus Johannes Paulus II). In deze context ontstaan nieuwe afbeeldingen van Maria.

In werkelijkheid heeft de wereld, hoewel het geen bijbel als Gods Woord meer ziet, wel talrijke boeken over de Maagd Maria geschreven. Denk aan romans, feministische antropologieën, allemaal vanuit een seculier, niet-confessioneel perspectief, zelfs leens. Deze seculiere afbeelding van Maria verspreidt zich als aanwezigheid van een universele Moeder die dialoog voert, goed en waarheidsgetrouw is en schoonheid uitstraalt. Maria wordt dan gezien als iemand die anders is dan wij, volledig heilig, die naar een wereld kijkt die sterk wordt gekenmerkt door zonde.

Ze staat echter ver verwijderd van de historische mensen, ze raakt de wereld via verschijningen, waar van sommige als echt en anderen als verzonnen worden beschouwd. Ze wordt gezien als gevoelig voor goddelijke interventies in de geschiedenis, maar onverschillig tegenover vernieuwing, zelfs een barrière tegen verandering in gebruiken en gewoonten.

Aan de andere kant, in het theologische domein, zijn er uitdagingen bij het begrijpen van Maria binnen de kaders van de katholieke theologie. Misschien helpt ons de inzichten van Karl Rahner om te begrijpen hoe een volledig verlosse creatuur, die zich aanpast aan de vele culturele expressies, theologisch moet worden begrepen:

“Ik moet bekennen dat ik verrast ben door de devotie voor Maria in de ‘massa’s’, waar de gelovige zich aan haar voeten werpt, haar liefheeft, zo veel gebeden tot haar richt en met zoveel vertrouwen, alsof het de belangrijkste zaak van het geloof zou zijn! Maar dan vraag ik me af of mijn verbijstering misschien alleen maar voortkomt uit mijn onvermogen om op een echt menselijke manier te reageren, en dat het recht is dat zo moet zijn. Het christelijk leven vraagt inderdaad om een totaliteit van betrokkenheid en menselijke communicatie die geen ideologische spiritualisering verdraagt”.

Misschien zien we hier hoe we voorbij de verlichtingsvisie op geschiedenis kunnen gaan. De rationele rede die naar geluk zou moeten leiden, heeft niet meer geleid dan een strijd van allen tegen allen. Ik denk dat we terug moeten naar universele wortels waar de drie personages onze levens van alle tijden illustreren: de Moeder, het Kind en de Draak (Openbaring 12). Gods plan voor redding gebeurt in elk leven, in elke geschiedenis omdat de Vader, door de zegen over Zoon te uiten, ons tot kinderen en erfgenamen maakt en in de geliefde tussen de vloek verandert in zegening en achtervolging in glorie wordt.

Daniel Afonso

Voor een dieper begrip van Maria’s aanwezigheid in de hedendaagse Kerk, raadpleeg het pauselijk document Redemptoris Mater over Maria in het leven van de pelgrenderende Kerk.

Verder studeren: duik in Mariologie, Theologie mariana, Verschijningen van Maria en volg de Postgraduaat in Mariologie.