Leonardo da Vinci en het licht van de buik van Maria

Rond 1481 toewijzen de monniken van het klooster van San Donato in Scopeto Leonardo een Aanbidding der Magiërs, thans in de Galleria Uffizi in Florence. Leonardo beeldt de schok van vreugde uit bij de mensheid over de komst van de Verlosser af, een golf van verlangen naar God.

Het Kindje Jezus straalt licht uit, zit in de schoot van Zijn Moeder.

De wijzen naderen Hem met heilige vrees, voelend Zijn bovennatuurlijke grootsheid.

De herders, getransformeerd door enthousiasme, lijken uit verre werelden te komen. In de achtergrond staan de ruïnes van arcades en paleizen, symbool van het overwonnen heidendom, en tussen die ruïnes bevindt zich de nieuwe mensheid die de Goede Nieuws omarmt.

De hut is verdwenen. De ezel en de stier verdwijnen. Voor de Moeder van God vormt de structuur een nis en herbergt het een menigte die door de lichtstralen uit de schemer van de middag wordt aangetrokken.

Van de aanbiddende Jozef, de magiërs en herders, is elk gezichtsuitdrukking, elke lok haar, elke uitgestrekte hand een vlam, een vuurvlieg die zich uitstrekt en kronkelt in de schaduwen: een flits van licht dat zich heeft vastgehouden in de glorie van het vuur van de Maagd, in het midden van de groep.

Het nachteffect wordt benadrukt aan de rechterkant, waar de figuren zich buigen, strekken en wikkelen, waardoor het licht oneindig schijnt te flikkeren.

Tussen de Maagd die het Kind in haar armen houdt en de zwevende menigte, is er een schaduwinterval: de aanbiddende koning staat aan de rand van het cirkelvormige aureool dat Maria omringt, en alleen nog maar één andere koning buigt zich voor op de heilige plaats.

Bomen in de wind, paarden, ruïnes die op fragiele boogvormen rusten, vormen het decor.

Leonardo in Milaan

De Aanbidding der Magiërs bleef onvoltooid door Leonardo vanwege zijn vertrek naar Milaan. Zodra hij daar aankwam, werd de kunstenaar ingezet voor talloze opdrachten aan het hof, van het equestrisch monument van Francesco Sforza tot de decoratie van de Sala delle Asse in het kasteel, van portretten van de minnaresjes van hertog Ludovico il Moro tot feestelijkheden, en van kanaalbouw tot militaire projecten. De meester had weinig tijd om zich te wijden aan kleine devotie-schilderijen, en de vele opdrachten werden deels afgehandeld door zijn talrijke leerlingen die gebruik maakten van oude schetsen als model.

Onze-Lieve-Vrouw Litta: Een Symbool van Universele en Intieme Communie

Bovendien werkten er veelbelovende studenten voor hem: Marco d’Oggiono, Giovanni Boltraffio, Ambrogio de Predis en Francesco Galli, bekend als “de Napolitaan” vanwege zijn herkomst. De laatste zou de materiële interpreter van *Onze-Lieve-Vrouw Litta* zijn, die duidelijk echo’s heeft van de *Maagd met het Kind* in Londen en hetzelfde patroon volgt: de houding van de Maagd en het Kind is bijna identiek aan die in Londen, evenals elementen als de ramen, de grijze stenen leuningen en het landschap.*Onze-Lieve-Vrouw Litta* staat symbool voor het universele en intieme gesprek tussen een Moeder en haar Kind, de Moeder par excellence die met ternuur en liefde haar Kind omarmt, ons herinnerend aan de zoete band die hen verbindt, tijd- en ruimteoverschrijdend.Prachtig geschilderd, verrijkt met een diep menselijk element zelfs in zijn sacrale context, door heldere kleuren. Leonardo was 38 jaar oud toen hij besloot *Onze-Lieve-Vrouw voedende het Kind* te schilderen. Hij had zich onlangs gevestigd in Lombardije, aan het hof van de Visconti, waar hij ook indrukwekkende architectonische en civiele projecten uitvoerde, zoals het ingewikkelde systeem van de Navigli, de vaartwegen die vanaf de rivier de Ticino goederen en bouwmateriaal moesten vervoeren naar Pavia. Leonardo was vooral bezig met het vinden van een oplossing voor het peilen van het waterpeil in de Navigli, dat niet geschikt was voor riviervervoer op dat moment. Tijdens zijn reizen door Lombardije werd hij echter ook betoverd door de kleuren van de natuur rond Milaan.Hij zag een spectaculaire blauwe hemel aan heldere dagen en een veel levendiger vegetatie dan in Toscane en andere delen van het Italiaanse schiereiland waar hij al bekend mee was. Met deze stijlistische intuïtie, de levendige lombardische kleuren in zijn schilderijen, begon hij aan een klein houten tafeltje met het schilderen van *De Maagd Maria voedende het Kind*, een werk van verbluffende chromatische zuiverheid, ontroerende schoonheid en eenvoud. *Onze-Lieve-Vrouw Litta* weerspiegelt beter het grote mysterie van Leonardo, gecreëerd met subtiele charme, meditatieve rust.Dank Milaan moeten we ons herinneren dat Leonardo in een continue cyclus van intense en totale creatieve woede periodes van meditatie afwisselt waarin hij niet fysiek aan het werk tussenkomt, maar zich voorbereidt om het te corrigeren volgens nieuwe intenties die tijdens de uitvoering ontstaan. Dit lijkt op de *Onze-Lieve-Vrouw Litta*.Op basis van de afbeeldingen, zo duidelijk in de stijl van Verrocchio, vinden we in de *Anunciatie* van Leonardo en de subtiele nuance die het gelaat van Christus vormgeeft, die zijn aanstaande verraad door een van de apostelen aankondigt, een analoge formulering in de figuratieve weergave van *Onze-Lieve-Vrouw Litta*.Zo lijkt het profiel van de Maagd Maria bijna identiek aan dat van de apostel Filipus in de *Laatste Avondmaal*, vanwege de analoge configuratie van de figuur, rijkelijk voorzien van schildermateriaal dat weer wordt gevuld met een heldere, schone en intense lichtstralen die het beeld tastbaar en geladen maken met intense emotie. Het licht dat door de achtergrond van de *Maagd met Kind* filtert, lijkt daarentegen geconstrueerd met dezelfde ongreepbare luchtzachtheid als het licht van het Cenakel dat de scène binnendringt binnen een indrukwekkende perspectiefstructuur.