De geboorte van Maria: een mariologische inzicht

De Geboorte van Maria: een mariologische perspectief op de geboorte van de Maagd

Zou we kunnen spreken over de Geboorte van Maria zonder de kerkelijke Traditie?

In werkelijkheid is het geen bijbelgegevens. Maar het is een historische gegeven: als Jezus werkelijk mens is, dan heeft Hij dat te danken aan de ware vader en moeder van een ware geschiedenis die zich afspeelt in de ruimte en tijd, en die voortbouwt op een eerdere geschiedenis, de geboorte van Maria.

Deze eenvoudige redenering is tegelijkertijd een uitdaging voor de typische uitspraak «waar staat dat in de Bijbel»? Misschien omdat het begrip van het Woord van God en de geschiedenis van de redding nog steeds een mysterie is, waar verschillende figuren in de wolken van het religieuze denken zonder gezicht, zonder verhaal, zonder dood en zonder hoop zweven. In het kader van ons artikel bevinden we ons in Jeruzalem, de stad van God voor de Hebreeën, waar we cultureel de anamnesis (herinnering) van de oude Verbond in de Tempel zien en waar we de mimesis (navering) van de nieuwe Verbond met de geboorte van de nieuwe Ark van de enige en eeuwige Verbond tussen God en de mensheid ervaren. In deze heilige stad vormen de typen de taal van de feesten en de heiligdommen. Want als er een liturgische feestdag is voor de dood van Maria, waarom dan geen feest voor haar geboorte? Het zou onmogelijk zijn om te denken dat de pelgrimsreizen naar de heilige plaatsen niet vrijwillig in hun liturgie zouden worden nagebootst in het westerse en oosterse christendom.

Over de geschiedenis van de Geboorte van Maria vinden we de eerste aanwijzingen in de 5e eeuw, en werd het later geïntroduceerd in Constantinopel in 555 met het geheugen van een hymne over de geboorte, gecomponeerd door Romano de Melode (d. 560). In de Latijnse Kerk moeten we wachten tot Paus Theodorus (642-649) om deze feestdag in onze liturgische kalender te zien verschijnen.

Voor de oude Kerk was een liturgische feestdag een memorial. Zo is de geboorte de vervulling van de messiaanse profetieën en de voorbereidingen van de oude Verbond. Als we naar de ontwikkeling van de liturgie kijken, begint alles met de Pasen van Christus en leidt alles naar deze feestdag. Alle gebeurtenissen die in de loop van de eeuwen ons naar Pasen hebben geleid, worden gevierd. In deze zin omvat Moeder, de Apostelen en de Kerk van Jeruzalem in de liturgische kosmische viering die de redding viert, alle mensen die hebben meegewerkt aan het werk van Jezus. Als gemeenschap die voornamelijk uit het jodendom komt, is de traditie van de figuren uit het Oude Testament, de profetieën, in het mysterie van de redding die gevierd wordt, aanwezig.

Om Jezus werkelijk te zijn wie de profetieën aankondigden, moest zijn leven lang bewijzen dat de Schrift vervuld werd. In deze context moet de Geboorte van Maria worden gelezen. Jezus is de zoon van David omdat hij de wettelijke zoon van Jozef is, zonder dat we weten of Maria afstamt van David of van het priestersgeslacht. Toch blijft een opmerkelijk feit tot op de dag van vandaag verbazingwekkend: zegenen werden strikt via de mannelijke lijn doorgegeven, maar na Jezus verschijnen er vier vrouwen.

In werkelijkheid hebben de christelijke eeuwen alleen het religieuze en spirituele aspect van Maria gezien, terwijl er tegenwoordig een neiging is om haar geschiedenis en antropologie te polariseren. Alle vrouwen helpen ons te begrijpen dat in het Koninkrijk van de Messias Jezus, de vrouw een voorrechtige plaats heeft in de ontmoeting tussen goddelijk en menselijk, zoals Maria die voorafging in haar moederschap door vrouwen die samen met de patriarchen en koningen de mannelijke erfgenaam verzekerden die de afstamming voortzette.

Het ongedocumenteerde evenement in de geschreven traditie van het Woord kon niet onopgemerkt blijven, aangezien zijn afstamming die van de patriarchen en de koninklijke lijn van Israël is, waar vrouwelijke figuren uit de Oude Verbond de geboorte voorbereidden van de ochtend van de nieuwe tijd.

Laten we even nadenken over de liturgie van de Geboorte. We beginnen met de eerste lezing uit de profeet Micha, die aankondigt dat uit Bethlehem de Heerser van Israël zal ontstaan uit een moeder die de Vrede zal baren. Een andere optie voor de liturgie is de brief aan de Romeinen, waarin wordt beschreven hoe de voorbestemming voor goddelijke filiatie de mens voor God rechtvaardigt, zodat hij kan worden verheerlijkt, aangezien alles binnen Gods plan plaatsvindt. Tot slot citeert het Evangelie de Matteüs-evangelie en presenteert het de roeping van Jozef voor deze bijzondere zwangerschap, waarbij de Moeder door de Heilige Geest zwanger werd van de beloofde Emanuel, aangezien alles moest worden vervuld volgens het orakel van Jesaja 7,14: «Een jongen zal geboren worden, een dochter zal zij baren; en zijn naam zal Emanuel zijn, wat betekent: God is met ons».

Al deze gebeurtenissen zouden niet hebben kunnen plaatsvinden zonder de Geboorte van de Maagd. Als we naar de archeologie kijken, zien we dat bij de bron van Betesda het huis van Maria is gevonden, de fysieke geboorteplaats van de feestdag die in een plaats van aanbidding is veranderd in de eerste helft van de 5e eeuw. Wetend dat de Geest van God creatief is, moeten we de Geboorte ook verbinden met een nieuwe manier van herdenken: de drie grote geboorten, op 25 december: Jezus, op 24 juni: Johannes de Doper, en 9 maanden na de Onbevlekte Ontvangenis op 8 september: Maria. De plaatsing van deze feestdag in ons complexe liturgische kalender moet in gedachten houden dat, tegenover de Feestdag van de Hemelvaart (15 augustus), die de basiliek inwijde, de Geboortefeestdag ook op 15 augustus zou moeten vallen. Daarnaast herinneren we ons dat het liturgische jaar in het Byzantijnse ritueel op 1 september begint, waardoor de Geboorte van Maria, die de ochtend van de Verlossing inluidt, van grote waarde is. De Pasen van de Theotokos (15 augustus) markeert bijna het einde van het liturgische jaar, waarna het cyclische natalis-manifestatieve begin opnieuw opent, gericht op het mysterie van de Verering, gelezen in het licht van Pasen, aangezien er geen Messias is zonder het Paslamysterie dat zijn komst in Maria’s buik voltooit.

Om de theologie van de Geboorte van Maria dieper te onderzoeken, raadpleeg dan de encycliek van paus Johannes Paulus II: Redemptoris Mater over Maria in de volheid der tijden en in de geschiedenis van de verlossing.

Dieper onderzoek: Verken Mariologie, Theologie mariana, Mariaanse verschijningen en de Postgraduaat in Mariologie.