Komisja Doctyniczna Kościoła (CDF) – od dawna (29 września 1985 r.): ponowne potwierdzenie dyscypliny kanonicznej w zakresie egzorsyzmu

# Dokumenty i kontekst

## Listę źródeł:
– Enchiridion Vaticanum, tom 9 (1983-1985), par. 1663-1667.
– Akt pod tytułem “Epistola *Inde ab aliquot annis*”, datowany 29 września 1985 r. (święto Trzech Archaniołów).
– Protokół: 291/70.
– Źródło: AAS 77 (1985), s. 1169-1170.

## Kontekst pastoralny:
Po Soborze Watykańskim II i w okresie wzrostu ruchów charyzmatycznych w Kościele katolickim (lata 1970-1980), w niektórych wspólnotach zaczęły się odbywać spotkania modlitewne mające na celu “wyzwolenie” z zła, z udziałem świeckich. Często:
– Świeccy prowadzili modlitwy przeciwko złu.
– Stosowano formułę exorcizmu Leona XIII na poziomie wspólnotowym.
– Mieszano “modlitwę uzdrowienia” z “exorcizmem” bez odpowiedniego rozróżnienia.
– Kapłani, gdy byli obecni, nie zawsze mieli pisemną zgodę biskupa.

Powyższe praktyki były sprzeczne z kanonem 1172 Kodeksu Prawa Kanonicznego (1983), który ogranicza formalny exorcizm do kapłanów posiadających pisemną zgodę biskupa. CDF interweniowała za pomocą tego listu, aby potwierdzić dyscyplinę kanoniczną.

# Tekst łaciński i tłumaczenie polskie

## Paragraf 1663:
**Łaciński:** *Indice ab aliquot annis, apud quosdam coetus ecclesiales, conventus ad precationes faciendas multiplicantur hoc quidem proposito, ut liberatio obtineatur ab influxu daemonum, etiamsi non de exorcismis proprie dictis agatur; qui conventus peraguntur sub ductu laicorum, etiam praesente sacerdote.*

**Tłumaczenie polskie:** *Od pewnych lat w niektórych wspólnotach kościelnych mnożą się spotkania modlitewne mające na celu uzyskanie wyzwolenia od wpływu demonów, choć nie chodzi o właściwe exorcyzmy. Te spotkania są prowadzone pod przewodnictwem świeckich, nawet w obecności kapłana.*

## Paragraf 1664: Reafirmacja kanonu 1172
**Łaciński:** *Cânon 1172 Codicis iuris canonici declarat neminem exorcismos in obsessos proferre legitime posse, nisi ab ordinário loci peculiarem et expressam licentiam obtinuerit (§ 1), ac determina hanc licentiam ab ordinário loci concedendam esse tantummodo presbytero pietate, scientia, prudentia ac vitae integritate praedito (§ 2). Episcopi igitur enixe invitantur, ut observantiam urgeant horum praescriptorum.*

**Tłumaczenie polskie:** *Kanon 1172 Kodeksu Prawa Kanonicznego stwierdza, że nikt nie może prawidłowo przeprowadzać exorcizmów u osób nękanych, chyba że otrzyma specjalną i wyraźną zgodę od lokalnego biskupa (§ 1). Ustalenia te określają, że taką licencję można udzielić tylko kapłanowi o uznanej pobożności, wiedzy, mądrości i uczciwości życia (§ 2). Dlatego też biskupi są gorąco zachęcani do przestrzegania tych przepisów.*

# Kanon 1172 Kodeksu Prawa Kanonicznego
Nikt nie może legalnie przeprowadzać eksorcyzmów na osóbach posiadanych bez uzyskania od lokalnego ordinariusza szczególnej i wyraźnej licencji (§ 1), a taka licencja powinna być udzielana przez ordinariusza miejsca tylko kapłanowi, który wykazuje współczucie, wiedzę, mądrość i uczciwość życia (§ 2). Biskupowie są zatem gorąco zachęcani do pilnego przestrzegania tych przepisów.

## Paragraf 1665 – Zakaz używania Formuły Leonijskiej
Z tych przepisów wynika, że nawet wierni nie mają prawa stosować formuły eksorcyzmu przeciwko Satanie i aniołom buntowniczym, wyjętej z tej, która została ustanowiona na rozkaz papieża Leona XIII, a tym bardziej całych tekstów tego eksorcyzmu. Biskupowie powinni przypominać o tym wiernym w przypadku potrzeby.

## Pięć punktów dyscyplinarnych:
1. **Eksorcyzm solenny** może przeprowadzić tylko kapłan z wyraźną licencją od ordinariusza miejsca.
2. **Wierni nie mogą używać** pełnego tekstu *Exorcismus in Satanam* papieża Leona XIII (1890) ani nawet jego fragmentów.
3. **Modlitwy o “zwolnienie”** nie mogą być utożsamiane z eksorcyzmem.
4. **Biskupowie powinni nadzorować** wspólnoty charyzmatyczne, aby zapobiec nadużyciom.
5. **Modlitwa do Świętego Michała Archanioła** papieża Leona XIII (krótki tekst: “Sancte Michael Archangele”) pozostaje dozwolona do osobistego użycia i kultu, jednak eksorcyzm długi jest zabroniony wiernym.

## Ważna różnica: modlitwa vs. eksorcyzm

| Kategoria | Kto może praktykować | Przykłady |
|—|—|—|
| Osobista modlitwa przeciwko złu | Każdy wierny | Ojcze nasz (Uwolnij nas od zła); Modlitwa do Świętego Michała Archanioła |
| Wspólnotowa modlitwa o wyzwolenie | Charyzmatyczni z kapłanem | Spontaniczna modlitwa bez formuł eksorcyzmu |
| Mniejszy eksorcyzm prywatny | Kapłan | Umycie wodą święconą; Błogosławieństwo |
| Eksorcyzm solenny (większy) | Tylko kapłan z licencją | Rytuał *De Exorcismis et Supplicationibus Quibusdam* (1999) |

## Przyjęcie i dziedzictwo
List “Inde ab aliquot annis” stanowił bezpośrednią podstawę dla:
– **De Exorcismis et Supplicationibus Quibusdam (1999)** – nowego Rytu Rzymskiego, który uwzględnia te zasady.
– Rekomendacji pastoralnych do ruchów charyzmatycznych.
– Katechezowania biskupów diecezjalnych na temat granic eksorcyzmu.
– Specjalnego szkolenia dla autoryzowanych eksorcystów.

W 1990 roku CDF wydało *Instructio o niektórych formach modlitwy*, które ponownie podkreśliły te zasady.

## Ponowne potwierdzenie “katolickiego równowagi”
Niniejsze wytyczne i przepisy ponownie potwierdzają “katolicką równowagę” w podejściu do eksorcyzmu, zachęcając do ostrożności i właściwej wiedzy w tej delikatnej dziedzinie duchowej opieki.

Listy CDF z 1985 roku potwierdzają katolicką równowagę w demonologii:

• Przeciwko lekceważeniu: Kościół uznaje i przeciwdziała działaniu Zła, nie ignoruje go.
• Przeciwko przesadom: Kościół wymaga ostrożności w pracy duszpasterskiej, rozwagi i powściągliwości.
• Na rzecz hierarchii: tylko upoważniony kleryk może przeprowadzić formalny rytuał wygnania.
• Na rzecz modlitwy ludowej: wierni mogą modlić się przeciwko Złu, ale w ramach określonych granic.

Dodatkowa lektura

Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1172 (1983) – Dyscyplina wygnania | Leona XIII, “Exorcismus” (1890) | Rytuał wygnania 1999 | CDF, “Wiara i demonologia” (1975) | Jan Paweł II, “Konfrontacja z diabłem” (15 listopada 1972)