“Kom, Heer”

Adventus: Maria en de verwachting van de Heer in de Advent

In de vroege kerk was de Pasenviering gedomineerd door de verwachting van de definitieve manifestatie van de Heer. De Pasenacht werd lang uitgesteld. Pas dan kon de eucharistische liturgie beginnen. Zo verschijnt de Verrezen Christus tussen zijn volgelingen op sacramentelijke wijze, als de ochtendzon die symbolisch een eindeloze dag aankondigt. Deze verwachting van de tweede komst van Christus was een kenmerk van het oude christelijk geloof, vandaar de aanroeping: “Maranatha! Kom, Heer” (Ap 22,17.20).

In het oude pagaanse begrip werd de godheid op een specifieke dag van het jaar in het tempelgebouw onthuld. Zo werd de adventus in het Latijn de bezoek van de keizer, zijn verjaardag of feestdag, die gevierd werd alsof het zijn terugkeer was.

Het christelijke Advent verwijst naar Kerstmis en Epifanie, die samen gezien moeten worden als aanvullende feesten. Het Griekse woord epifania beschrijft het aspect van de manifestatie van deze komst. Deze feesten hebben niet dezelfde ouderdom of betekenis als Pasen. Maar toen ze in de 4e eeuw, na de constantijnse vrijheid, zich snel verspreidden in het Westen en Oosten, hadden ze verschillende kenmerken en gevoeligheden. In de strijd tegen het arianisme, dat de goddelijke filiatie van Jezus ontkende, werd Kerstmis de feestdag van het dogma van de goddelijkheid van Christus, zoals gedefinieerd in het Concilie van Nicea (325), en zijn viering was gelijk aan het triomferen van de orthodoxie.

O Advento, als een christelijke term met een pagaanse oorsprong, duidde in eerste instantie op de verjaardag van de geboorte van Christus en zijn manifestatie, zijn terugkeer of bezoek. In het begin, volgens de betekenis van het woord, vertegenwoordigde de Advento niet de voorbereiding, maar de feestelijkheden zelf. Met deze term (adventus Domini) wordt Kerstmis in de homilieën van de Vaders, in de gebeden van de oude sacramentariën en in de eerste christelijke kalenders aangeduid.

In de liturgische viering zijn er drie dimensies van de geschiedenis: de herinnering aan het verleden, het mysterie dat in het heden gevierd wordt, en de verwachting van de toekomst. In dit geval overlappen de verwachting van de geboorte van Christus, die vele jaren door het volk van God werd beleefd, zijn ware geboorte, of incarnatie, en zijn glorieuze manifestatie bij het einde van de geschiedenis (parousia). Het is belangrijk om deze drievoudige dimensie van de Advento te benadrukken, om niet het risico te lopen zijn betekenis te verarmen door hem te reduceren tot een sentimentalisme rond de geboorte van het Kindje Jezus.

Historisch gezien was de geboorte van Jezus voorbereid sinds het Oude Testament. Deze viering had een psychologisch effect dat de Pasen overtrof. Het mysterie van Kerstmis vereiste voorbereiding, maar kon nooit een vergelijkbare periode creëren als de Veertig dagen van vasten, waarin we de Pasen vieren. Hoewel beide vieringen zeer belangrijk zijn voor het christendom, hebben ze verschillende betekenissen, gezien het geluk van de opstanding dat doordringt tot de Advente.

De geschiedenis van de Advente is complex en zelfs vaag, aangezien hij geen specifieke geboorteplaats heeft en bijna gelijktijdig en met verschillende kenmerken in verschillende contexten ontstond. Het is onmogelijk om zijn geschiedenis in de westerse kerk te volgen. Toch moet zijn escatologische karakter worden erkend, gezien de verwachting van de uiteindelijke manifestatie van Christus. Dit betekenis is vervaagd door de groeiende perceptie van Kerstmis als de feestdag van de geboorte van Jezus. Om de escatologische dimensie te herstellen, werd tijdens de liturgische hervorming in de eerste twee weken de escatologische kant benadrukt. In de daaropvolgende weken werd de kerstelijke dimensie van de geboorte en incarnatie van Jezus en vervolgens zijn manifestatie tijdens de Epifanie benadrukt.

Men kan derhalve stellen dat de toestand en situatie van de Advente permanent zijn: de kerk leeft in een voortdurende Advente tot de komst van de Heer. Het mysterie van de Advente samenvalt met het mysterie van de geschiedenis, die zich onthult als de manifestatie van het oordeel van God over de wereld. Inderdaad, verwachting en hoop zijn de kenmerkende elementen van het christelijk geloof. Voor Adrienne von Speyr is het zo: «Volgens het verstrijken van de tijd wordt de naderende komst steeds duidelijker voor de Moeder. Tegelijkertijd ziet zij de mensen steeds scherper in het licht van de komende redding. Voor haar bevat alles wat de Zoon ooit zal verwezenlijken, zich nu al in haar en daarom neemt zij op zeer intieme wijze deel aan alles wat komt. Maar Maria weegt dit niet af, maar richt zij alleen op wat de Zoon zal doen. Zij is slechts een uitgangspunt dat zich opbouwt in het vooruitzicht van de gave, die zij in de vervulling van God verwacht. En net deze verwachting is haar manier om deel te nemen aan de vervulling».

De verwachting van de komst van de Heer wordt derhalve versterkt door de geloofvolle levenswijze van Maria, in vertrouwen op de volledige vervulling en manifestatie van God in de tijd.

Tijdens de Advente is Maria het model van de gebedvolle verwachting. Om haar rol in de liturgie van de Advente dieper te verkennen, raadpleeg de apostolische exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI.Diepgaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Mariane theologie, Maria-optredens en volg een Master in Mariologie.