Asmodeus: de demon van het boek Tobit en de aartsengel Rafaël.

Pintura barroca: o arcanjo Rafael caminha no deserto ao lado do jovem Tobias com o peixe, enquanto um vulto de manto escuro e mãos acorrentadas se afasta para a sombra.

Door · Bijgewerkt op

Asmodeus is de demon in het boek Tobit: hij doodt de zeven eerste echtgenoten van Sara voordat ze alleen met haar kunnen zijn, en God zendt de aartsengel Rafaël “om de twee te genezen” en “om Asmodeus, de zeer boze demon, te vangen” (Tb 3,17, onze vertaling vanuit de Nova Vulgata). Dit is een uniek hoofdstuk, waarin de demon een naam heeft en een engel hem gevangen neemt, en het is de moeite waard om dit rustig te lezen.

Samenvattend

  • Wie is hij: Asmodeus, “de zeer boze demon”, de enige demon genoemd in het boek Tobit (Tb 3,8).
  • Het boek: Tobias is deuterocanonisch: de Katholieke Kerk erkent het als Schriftwoord, terwijl de protestantse traditie het beschouwt als apocrief.
  • De centrale scène: Tobias verbrandt het hart en de lever van een vis, de demon vlucht naar Egypte en Rafaël legt hem daar vast (Tb 8,2-3).
  • De betekenis: de rook is een teken. De genezing komt van God, die Rafaël zendt als antwoord op het gebed van Tobit en Sara (Tb 3,16-17).
  • De naam: is waarschijnlijk van Perzische oorsprong en verbonden met Aeshma-daeva. Dit is een hypothese van onderzoekers, en geen gegeven uit de tekst zelf.

Een boek dat katholieken als Schrift beschouwen

“`html

Tobias is een deuterocanoniek boek. Het Catechismus vermeldt het in de lijst van boeken van het Oude Testament die de Kerk als heilig beschouwt (nr. 120). Het staat niet in de Hebreeuwse Bijbel, en daarom plaatsen protestantse Bijbels het apart, onder de apocriefe boeken. Het is ons overgeleverd in het Grieks, in de Septuaginta, en in oude Latijnse versies. In de volgende lezing zijn de versen afkomstig uit de Nova Vulgata, en de vertalingen zijn van ons.

“`

Sara, de zeven echtgenoten en de demon

De gebeurtenis speelt zich af in ballingschap. In Ecbátana, in Media, woont Sara, de dochter van Raguel, die zeven maal uitgehuwelijkt was. De tekst legt uit wat er gebeurde: «Asmodeüs, de zeer boze demon, doodde hen voordat ze met haar konden omgaan» (Tb 3,8). Een dienstmeid beledigt haar, en Sara denkt eraan zichzelf op te hangen. Ze geeft er uiteindelijk van af om haar vader niet te schamen, en ze bidt tot God om haar te laten sterven.

Op dezelfde dag, in Nineve, bidt de oude Tobit, blind en uitgeput, ook om de dood. De twee bidden zonder elkaar te kennen, en de verteller voegt de twee gebeden samen tot één zin: «Op hetzelfde moment werd het gebed van beiden verhoord in de aanwezigheid van de glorie van God, en de engel Rafaël werd gezonden om de twee te genezen» (Tb 3,16-17). Rafaël komt om Tobit van zijn blindheid te genezen, Sara aan Tobias, de zoon van Tobit, als vrouw te geven, en «om Asmodeus, de zeer boze demon, te vangen».

De vis, het hart en de lever

Tobias vertrekt naar Medië met een metgezel, die hij Azarias noemt. Het is de engel Rafael, die zich pas aan het einde onthult (Tb 12,15). Bij de rivier de Tigris springt een grote vis omhoog, en Tobias vangt hem op bevel van de engel. Rafael geeft de opdracht om het hart, de lever en de gal te bewaren, en legt de functie ervan uit: “Laat de rook van het hart en de lever van de vis opstijgen voor de man of de vrouw die wordt aangevallen door een demon of een kwaadaardige geest, en elke aanval zal van hem of haar wegvluchten” (Tb 6,8). De gal zou gebruikt worden voor de ogen van Tobit.

Rafael voegt een instructie toe die vaak over het hoofd wordt gezien: in de huwelijkskamer, “sta eerst op, jullie beiden, bid en smek de Heer van de hemel om genade en gezondheid” (Tb 6,18). De rook en het gebed gaan samen, vanaf het eerste begin.

De vlucht van Asmodeus en de gevangen demon

Na nacht van het huwelijk herinnert Tobias zich wat de engel had gezegd en legt het hart en de lever op de gloeiende kolen van het wierook. De tekst is kort: «De geur van de vis stootte hem af, en de demon vluchtte naar de hoogste delen van Egypte. En Rafaël ging daarheen, boeide hem en keerde onmiddellijk terug» (Tb 8,3). De scène toont geen strijd of formules: de demon vlucht, en de engel is degene die hem gevangen neemt.

Tobias en Sara bidden: “Gezegend zijt Gij, God van onze voorouders” (Tb 8,5). Raguel, de vader van Sara, had uit voorzorg een graf laten graven, en de dienstmeid die hij stuurde om te zien wat er was gebeurd, vond de twee in leven.

Wat zeggen de Griekse tekst en de Vulgaat anders?

We vergelijken de Nieuwe Vulgata, de Griekse tekst van de editie van Brenton en de traditionele Vulgata, die bij de Bijbelvertaling Douay-Rheims wordt gebruikt. Het meest opvallende verschil is in de traditionele Vulgata. Daar geeft Rafaël Tobias de opdracht om drie nachten lang te bidden voordat hij met Sara samenwoont: «blijf drie dagen van haar af en bezighoud je met niets anders dan gebeden met haar» (Tb 6,18). Tobias herhaalt tegen zijn vrouw dat «wij in deze drie nachten verenigd zijn met God» (Tb 8,4). Noch de Nieuwe Vulgata, noch de Griekse tekst die we lezen, vermelden deze drie nachten. De Griekse tekst geeft slechts de oproep tot gebed: «sta op, jullie beiden, en roep tot de barmhartige God, en Hij zal jullie redden» (Tb 6,17, Griekse tekst).

Andere verschillen zijn van kleinere betekenis. In het Grieks staat er: “Asmodeüs vluchtte naar de hoogste delen van Egypte, en de engel legde hem vast” (Tb 8,3). In de traditionele Vulgaat staat er: “Rafael greep de demon en legde hem vast in de woestijn van het Hoog-Egypte”. De traditionele Vulgaat legt nog uit waarom de demon macht had over de zeven echtgenoten: hij had die macht over degenen die het huwelijk aangaan en God uitsluiten (Tb 6,17). De Griekse manuscripten verschillen ook onderling. Volgens Angelini zegt het Sinaïtische manuscript in Tb 3,17: “om Asmodeüs van haar te bevrijden”, terwijl de andere Griekse versies zeggen: “om Asmodeüs te vangen”. Het boek bestaat dus in verschillende tekstuele vormen.

Het is geen magie: het gebed en het instrument van God

Wie snel leest, kan concluderen dat het boek een recept tegen demonen leert. De tekst wijst op iets anders. De volgorde van de gebeurtenissen is als volgt: eerst de gebeden van Tobit en Sara, vervolgens de zending van Rafaël, en pas daarna de vis. De rook is een teken en een middel dat door de engel wordt gegeven. De overwinning op Asmodeüs is van God, en het is de aartsengel die hem gevangen neemt.

Rafael zelf verklaart dit aan het einde van het boek. Hij presenteerde hun gebed: “Ik heb de herinnering aan uw gebed voor de heerlijkheid van de Heer gebracht” (Tb 12,12). En hij verwerpt elke eigen verdienste: “Ik was bij u, niet om mijn eigen wil, maar om de wil van God” (Tb 12,18). Hij zegt dat hij “een van de zeven heilige engelen ben die dienen en voor de heerlijkheid van de Heer verschijnen” (Tb 12,15). De naam Rafael, zo zegt Barton, betekent “genezer van God”.

Angelini merkt op dat het verhaal geen onderscheid maakt tussen een magisch en een medisch geneesmiddel. Het recept tegen de demon en het recept voor oogdruppels staan op hetzelfde niveau, beide onder de autoriteit van God, uitgeoefend door middel van Rafaël. Het Catechismus leert dat de Kerk de demonen verdrijft “door de geestelijke autoriteit die Jezus aan zijn Kerk heeft toevertrouwd” (nr. 1673), en voegt eraan toe dat er onderscheid moet worden gemaakt tussen de aanwezigheid van het kwaad en een ziekte, waarvan de behandeling afhankelijk is van de medische wetenschap. Over exorcisme vandaag de dag, zie Het exorcisme in de Katholieke Kerk.

Waar komt de naam Asmodeus vandaan?

De naam is vreemd voor de Hebreeuwse wereld. Barton, in 1912, leidt het af van het Perzisch Aeshma-daeva, “godheid of kwaadaardig geest”. Angelini zegt dat de naam “waarschijnlijk van Perzische oorsprong is”, waar het mogelijk “demon van de woede” betekende. Dit is een hypothese van onderzoekers. Het boek zelf verklaart de naam niet.

Wat betekent dit voor ons?

Het Catechismus zegt dat het menselijk leven, van de bevruchting tot de dood, omgeven is door de bescherming en de intercessie van de engelen (nr. 336), en de liturgie viert de herinnering aan de heilige Rafaël (nr. 335). Het verhaal van Tobias laat zien hoe dit gebeurt: de engel loopt mee, leert, beschermt en brengt de gebeden van de mensen tot God. Over de figuur van de aartsengel, zie Rafaël, de aartsengel.

Veelgestelde vragen

Quem é Asmodeu no livro de Tobias?

É o demônio que mata os sete primeiros maridos de Sara, filha de Raguel, antes que fiquem com ela (Tb 3,8). O livro o chama «o demônio malíssimo». Deus envia o arcanjo Rafael para prendê-lo (Tb 3,17).

O livro de Tobias faz parte da Bíblia?

Para os católicos, sim. O Catecismo o inclui na lista dos livros do Antigo Testamento (n. 120). É um livro deuterocanônico, que não está na Bíblia hebraica, e as Bíblias protestantes o colocam entre os apócrifos.

O que Rafael fez com Asmodeu?

Quando Tobias queimou o coração e o fígado do peixe, o demônio fugiu para as regiões superiores do Egito, e Rafael foi lá, prendeu-o e voltou logo (Tb 8,3).

O peixe e a fumaça são magia?

O texto não os apresenta assim. Rafael dá a receita depois de a oração de Tobit e de Sara ser ouvida, e pede que Tobias e Sara rezem (Tb 6,18 e 8,4-5). No fim, o anjo diz que veio por vontade de Deus (Tb 12,18).

De onde vem o nome Asmodeu?

Provavelmente do persa Aeshma-daeva, segundo Barton, ou de um nome persa que significaria «demônio da cólera», segundo Angelini. É uma hipótese dos estudiosos, e o livro de Tobias não a confirma.

Reacties