Van het gehoor van het geloof tot de standvastige gebed in Galaten 3

Wie heeft u betoverd, zodat u niet naar de waarheid luistert?
Gal 3:1

De liturgie van deze donderdag in de 27e week van het gewone jaar stelt ons voor twee teksten die, op het eerste gezicht verschillend, één waarheid over het christelijk leven verkondigen. De Geest die we ontvangen is geen verovering van het vlees noch een loon van de wet, maar een geschenk dat we ontvangen door trouw te luisteren en bewaren door gebed dat niet opgaat. Paulus, in Galaten 3,1-5, bevrijdt de gelovigen in Galaten van de illusie dat ze zichzelf kunnen rechtvaardigen. Lucas, in Lucas 11,5-13, leert dat we tot de Vader moeten bidden met de vastberadenheid van wie al eerst geliefd is. Tussen de bekentenis van de apostel en de parabool van de Heer stroomt dezelfde sappen, de genade die onze hele pelgrimstocht van geloof voorafgaat, ondersteunt en bekroond.

I. De luister naar de geloof tegen de betovering van de wet

De brief aan de Galaten is het vurige manifest van de christelijke vrijheid tegen elke terugval in de slavernij van de wet. Paulus opent hoofdstuk drie met een aanspreking die verwondt om te genezen: O onverstandige Galaten, wie heeft u betoverd dat u niet naar de waarheid luistert? Het woord is ernstig. De betovering is geen lichte misleiding, maar een betovering die de ogen verduistert voor wie Jezus Christus als gekruisigd is aangekondigd. Wie de kruis als bron van rechtvaardiging ontvangt en terugkeert naar de werken van de wet, corrigeert de geloof niet, verraad deze. Terugkeren naar de wet na de kruis is de kruis uitwissen.

De beslissende vraag wordt in de volgende verset gesteld en Paulus verlangt er maar één antwoord op. Ontvangt ge de Geest uit de werken van de wet of uit het horen van de geloof, door de werken van de wet of door het horen van het geloof. De Griekse uitdrukking, ex akoēs písteōs, verwijst niet naar een theoretische kennis, maar naar het oor dat zich overgeeft aan het Woord en erin opgaat. De heilige en spirituele wet onthult de zonde en wekt de dorst naar de Verlosser, maar heeft geen macht om te rechtvaardigen wat zij alleen maar kan veroordelen. Het prediken van het Evangelie, ontvangen in het geloof, bracht de Geest over de Galaten en hij werkte er wonderen. Wat begon in de Geest, kan niet in het vlees voltooid worden. Het nieuwe leven wordt niet gegenereerd, het wordt ontvangen, en dat gebeurt door te horen.

II. De gebed dat durft aanhouden

Het Evangelie verlengt de les van Paulus in de gebedsleer, want het geloof dat hoort is ook het geloof dat vraagt. Jezus vertelt over de man die om middernacht bij zijn vriend klopt, op zoek naar drie broden voor de onverwachte gast. De vriend ligt al in bed, maar geeft toe, niet door vriendschap, maar door de aanhoudende aandrang. De Griekse woord is krachtig, anaídeia, de onbeschaamde durf van wie niet bang is om te blijven aandringen. De Heer leert niet een God die aarzelend buigt onder de vermoeidheid. In tegendeel, Hij leert dat als een menselijk hart buigt onder de aanhoudende aandrang, de Hemelvader niet zal laten wachten op wie met dezelfde dappere trouw tot Hem terugkeert.

Daarna volgt de drievoudige belofte die de hele gebedslevens van de Kerk draagt, vraag en ge zult ontvangen, zoek en ge zult vinden, klop en het zal u geopend worden. De werkwoorden staan in de tegenwoordige tijd, aiteite, vraag en blijf vragen, want bidden is geen eenmalig gebaar, het is de permanente ademhaling van de ziel. En Jezus sluit af met het argument van het kleinere naar het grotere. Als een aardse vader, slecht terwijl hij een zondaar is, goede dingen kan geven aan zijn kinderen, hoe veel meer zal de Hemelvader de Heilige Geest geven aan wie Hem omvroeg met dezelfde dappere trouw.

III. De genade die voorafgaat en het geloof dat volhardt

De twee lezingen komen samen in het hart van de leer over genade. Het geloof dat de Galaten rechtvaardigde en het gebed dat de Geest verkrijgt, zijn dezelfde beweging gezien vanuit twee hoeken, die van de oorsprong en die van de duur. Paulus stelt dat de Geest ontvangen wordt door het horen, Lucas laat zien dat dit horen rijpt in een aanhoudende smeekbede. Het komt hier de woorden van Paulus aan de Romeinen in de weg, fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi, het geloof komt voort uit het horen en het horen geschiedt door het woord van Christus, in Rm 10,17. God spreekt eerst, dan hoort de gelovige, en uit dat horen ontstaat het vragen. De initiatief ligt altijd bij de genade.

Daarom begrijpt men dan ook waarom de aanhoudendheid in de parabool niets te maken heeft met verdienste die de goddelijke hand dwingt. De volharding in het gebed is geen werk van de wet vermomd, het is het geloof dat zich in de tijd uitstrekt, dat het stilzwijgen van God niet als afwezigheid van God beschouwt.

Sint Augustinus heeft het met precieze woorden gezegd toen hij zei dat God het geschenk uitstelt om de begeerte te vergroten, en de begeerte vergroot om het te kunnen vullen wat Hij heeft uitgesteld. Bidden is niet overwinnen van de weerstand van de Vader, maar het toestaan dat de Vader de smalheid van ons hart overwint. Daarom is de geloof die redt, geen passieve overtuiging noch vertrouwen dat de wet van liefde ontneemt, maar een levende overgave die luistert, vraagt en wacht in tegenspraak met alle hoop.

IV. Maria, de biddende die volharde tot de Geest

Geen van de lezingen noemt de Maagd, en toch beschrijft beide haar. Maria is de schepping waarin het horen van het geloof en de standvastige gebed hun volmaakte voltooiing hebben bereikt. Voor de engel heeft zij geen daden noch titels ingeroepen, zij heeft het Woord gehoord en heeft met het fiat gereageerd, “Laat het in mij gebeuren volgens jouw woord”, in Lucas 1,38. Op dat moment werd in haar persoon het vervuld wat Paulus van de Galaten vereist, de Geest ontvangen door pure geloofstoewijding. Niet toevallig is het dezelfde Lucas die ons vandaag leert om de Heilige Geest te vragen, ook de evangelie-auteur die haar voorstelt als kecharitomene, de volgracige, die over wie de Geest voorafgaand aan elk van onze verzoeken neerdaalde.

De traditie zag in haar het volmaakte gezicht van het gebed van de Kerk. Na de Opstanding bleven de apostelen met één stem bidden, cum Maria matre Iesu, met Maria, de moeder van Jezus, volgens Handelingen 1,14. De Theotokos is aanwezig in het Hemelvaartgebed, in het midden van de gemeenschap die, in gehoorzaamheid aan het woord van vandaag, aan de hemelpoort klopt om de beloofde Geest te vragen. En de Geest daalt neer op Pentekost. De moeder die Hem eerst ontving bij de Aankondiging, wordt het biddende model voor wie Hem voor de opkomende Kerk vraagt. Het Tweede Vaticaans Concilie greep deze zekerheid op door haar in Lumen Gentium 62 aan te roepen onder de titels van Advocata, Auxiliatrix, Adiutrix, Mediatrix, Advocaat, Hulpbewerker, Bijstandverlenster en Middelster, zonder dat deze bemiddelingsfunctie de enige bemiddeling van Christus in het geding brengt, want zij ontving van Hem alle kracht.

In Kana, toen er geen wijn meer was, bood zij geen oplossingen aan, maar stelde ze de nood aan en vertrouwde zij, “Doe alles wat Hij u zegt”, in Johannes 2,5. Dit is de anaídeia van de heiligen, de bescheiden moed die zonder opdringerig te zijn blijft aandringen. De Maagd leert ons vandaag het verschil te zien tussen het geloof dat redt en de agitatie die zich afdraait. Vraag niet naar makkelijke antwoorden noch behandel gebed als een formule om gunst te verkrijgen. Vraag, zoals zij, het geschenk dat alle geschenken samenvat. Wie de Geest vraagt, ontvangt God zelf. En wie, zoals Maria, in het horen van het geloof blijft volharden, zal in zichzelf de vervulling zien van het woord dat de genade altijd voorafgaat en volharding nooit schaamt.