Maria-iconografie, de voorstelling van Maria in de christelijke kunst

Wat is de iconografie van Maria?De iconografie van Maria is de verzameling van typen, thema’s en visuele conventies die de christelijke kunst in de loop van twee eeuwen heeft ontwikkeld om de Maagd Maria weer te geven. Het woord “iconografie” (van het Griekse εἰκών, “afbeelding”, en γραφή, “beschrijving/schrijven”) verwijst naar de systematische studie van de thema’s en symbolen binnen een traditionele schilderkunst. In het geval van Maria, verbindt de iconografie dogma en devotie: elk iconografisch type uit een theologische waarheid, de goddelijke moederschap, de maagdelijkheid, de bemiddeling en de eschatologische glorie van Maria.De vroegste afbeeldingen van Maria: de catacomben van PriscilaDe oudste bekende voorstelling van Maria bevindt zich in de catacomben van Priscila in Rome, daterend uit de 2e-3e eeuw. Het fresco in de Griekse kapel toont een vrouw met een kind op haar schoot en een figuur die naar een ster wijst, wat kan worden geïnterpreteerd als de aankondiging of Maria met het Kind Jezus. De voorstelling van Maria in een buste, met het Kind op haar borst, komt overeen met het type dat in de Griekse traditie de *Theotókos* of *Hodegetria* wordt genoemd. Deze vroege afbeeldingen zijn catechetisch van aard: ze vertegenwoordigen dogmen die nog niet formeel waren gedefinieerd.De grote iconografische typenHodegetria (“Die de weg wijst”): Maria houdt het Kind Jezus vast met haar linkerarm en wijst met haar rechterhand naar Hem. Het Kind wordt afgebeeld als *Pantokrator* in miniatuur, met volwassen gebaren, terwijl Hij een rol vasthoudt. Dit type, toegeschreven aan de evangelist Lucas, is het iconografische model voor Onze-Lieve-Vrouw van Perpetueel Help en vele middeleeuwse en Byzantijnse afbeeldingen.Eleousa (“De Barmhartige” of “De Zachtmoedigheid”): De gezichten van Maria en het Kind raken elkaar. Dit type, van Byzantijnse oorsprong, uit de intimiteit tussen Moeder en Zoon. De beroemdste voorstelling is de Madonna van Vladimir (12e eeuw), momenteel in de Tretiakov Gallery in Moskou.Glykophilousa (“De Zoete Kusser”): Een variant van de Eleousa, waarin de kus tussen Maria en het Kind duidelijker wordt. Het beeldt de moederliefde in haar meest menselijke en zachte vorm uit.Orantes (“De Biddende”): Maria met haar armen uitgestrekt en omhoog gehouden in een gebedshouding. Zonder het Kind, vertegenwoordigt ze Maria als bemiddelaar. Met het Kind in een medalje op haar borst (vanuit het type Platytera), beeldt ze de goddelijke moederschap uit.Regina Caeli (Koningin van de Hemel): Maria, gekroond en op een troon, met het Kindje aan haar borst of omringd door engelen. Het beeldt de eschatologische glorie en het koninklijke mediatorschap van Maria uit.De Zwarte Madonna’sZwarte Madonna-afbeeldingen van Maria en het Kindje Jezus zijn vooral te vinden in het middeleeuwse mediterrane Europa. De donkere kleur wordt toegeschreven aan: (1) oxidatie van de vernis in de loop der eeuwen. (2) Bewuste keuze van donkere houtsoorten. (3) Invloed van Psalm 45,5 (“Ik ben donker van huid, maar toch mooi”). Enkele van de meest vereerde beelden zijn: Onze-Lieve-Vrouw van Montserrat (Catalonië), Onze-Lieve-Vrouw van Częstochowa (Jasna Góra, Polen) en Onze-Lieve-Vrouw van Loreto (Italië).Het Concilie van Nicea II (787) en afbeeldingenHet Concilie van Nicea II (787) heeft dogmatisch de heiligheid van heilige afbeeldingen (iconen) vastgesteld, waarmee het een einde maakte aan de iconoclastische controverse. Het onderscheidde tussen *latria* (aanbidding, alleen voor God) en *proskynesis* of *timē* (verering, voor afbeeldingen). Maria-afbeeldingen ontvangen de verering van *hyperdulia*, de hoogste vorm van verering tussen schepselen, lager dan *latria* alleen voor God. Het Concilie van Nicea II vormt de theologische basis voor alle christelijke iconografie.Dieper ingaan op het onderwerp: Verken Mariologie, De catacomben van Priscilla, Theotokos, Theologie mariana en de Postgraduaat in Mariologie.

Ontdek het oudste Mariabeeld in de Catacumba van Priscila.