Vierde Lateraans Concilie (1215) – Wij geloven vast: dogmatische definitie over engelen en demonen

Het IV Lateraans Concilie (1215), voorgezeten door paus Innocentius III en het grootste concilie van de middeleeuwen, bevat in zijn eerste hoofdstuk (Firmiter credimus) de fundamentele dogmatische definitie over engelen en demonen. Het is het belangrijkste magisteriale document over angeologie en demonologie tot het Vaticaan II, geciteerd door alle latere catechismussen.

Volledige Latijnse tekst – hoofdstuk 1 (Firmiter)

Firmamente credomus et simpliciter confessamus quod unus est Deus, aeternus, immensus et immutabilis, incomprehensibilis, omnipotens et ineffabilis, Pater et Fius et Spiritus Sanctus: tres personas, sed una essentia, substantia vel natura simpliciter unius. […]

Principium omnium: creans omnia invisibilia et visibilia, spiritualia et corporalia; qui potestate omnipotenti sua ab initio temporis simul ex nihilo creavit utramque creaturam, spiritualem et corporalem, scil. angelicam et mundanam; et posthum a humana, ut communis creatura spiritus et corporis.

Diabolus enim et alii daemones a Deo quidem natura creati sunt boni, sed ipsi per se facti sunt mali. Homo vero diaboli suggestione peccavit.

Volledige Portugese vertaling

Firmamente cremos e simplesmente confessamos que um só é o verdadeiro Deus, eterno, imenso e imutável, incompreensível, omnipotente e inefável, Pai e Filho e Espírito Santo: três pessoas verdadeiramente, mas uma essência, substância ou natureza absolutamente simples: […]

Princípio de tudo: criador de todas as coisas visíveis e invisíveis, espirituais e corporais: que com o seu poder omnipotente, desde o início do tempo, criou simultaneamente do nada uma e outra criatura, a espiritual e a corporal, isto é, a angélica e a mundana, e depois a humana, como uma criatura comum constituída de espírito e corpo.

O Diabo e os outros demónios foram, na verdade, por Deus criados naturalmente bons, mas eles próprios por si tornaram-se maus. O homem, porém, pecou por sugestão do diabo.

As cinco afirmações dogmáticas

O Lateraans Concilie IV define no capítulo Firmiter cinco verdades fundamentais sobre os seres espirituais:

1. Existência dos anjos: Deus criou seres puramente espirituais (a «criatura angélica»), contra o materialismo gnóstico
2. Schepping in tijd: de engelen zijn in de tijd geschapen, «vanaf het begin van de tijd», zij zijn niet co-eternel met God.Oorspronkelijke goedheid: «Door God zijn zij van nature goed geschapen» (a Deo natura creati sunt boni), tegen het manicheïstische dualisme.Vrijheid van de engelen: de val was niet door noodzaak van de natuur, maar door vrije keuze, «zij zijn zelf kwaad geworden» (ipsi per se facti sunt mali).De rol van de duivel in de menselijke val: «De mens heeft gezondigd door de suggestie van de duivel» (homo vero diaboli suggestione peccavit), zie Genesis 3.

   Betekenis voor de theologie

   Het Lateraans Concilie IV heeft dogmatisch de kwesties opgelost die de middeleeuwse theologen verdeelden:

   • Tegen de Catharen en Albigenzen: die een absoluut dualisme bepleitten, twee eeuwige principes, één goed (God) en één kwaad (Duivel). Het Concilie bepaalt dat er één scheppende principe is en dat zelfs de duivel goed geschapen was.
   • Tegen de Gnostici: die de materiële schepping door God ontkenden. Het Concilie bevestigt dat God alle dingen, zowel spirituele als materiële, geschapen heeft.
   • Tegen elke determinisme: die de vrijheid van de spirituele wezens ontkent. Het Concilie bepaalt dat de demonen vrijwillig het kwaad kozen.

   Magisteriale erfenis

   De tekst «Firmiter credimus» van het Lateraans Concilie IV werd volledig geciteerd door:

   • Concilie van Florence (1442): Bulla Cantate Domino
   • Concilie van Trente: Sessie III, Geloofsbelijdenis
   • Romeins Catechisme van Sint Pius V (1566): zie post over het Romeins Catechisme
   • Vaticaan I (1870): Constitutie Dei Filius cap. 1
   • Vaticaan II: Lumen Gentium n. 49-50 (heilige in de hemel)
   • Catechisme van de Katholieke Kerk (1992): nn. 327-336 (engelen) en 391-395 (val van de engelen)

   Pastorale implicaties

   1. Het bestaan van engelen is een gedefinieerd dogma, geen vrije mening
   2. De demonen bestaan als persoonlijke wezens, niet alleen als «krachten van het kwaad»
   3. De val van de demonen was vrijwillig, onomkeerbaar en definitief
   4. De mens kan door de duivel verleid worden, maar wordt niet gedwongen om te zonden
   5. Elke demonische verleiding kan overwonnen worden door de genade van Christus

   Aanvullende lectuur

   Catechisme van de Katholieke Kerk | Romeins Catechisme 1566 | Lumen Gentium

   Postgraduaat in Mariologie

   Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie aan de Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.

   Inschrijven of meer informatie →

   Zie ook: Wat is Angeologie? De engelen in de Bijbel en het Magisteraat

   Bekijk onze complete gids voor Katholieke Angelologie.

   Wil je demonologie op een methodische manier bestuderen?

   Dit artikel is ontstaan uit de werken van de bibliotheek van Locus Mariologicus. Demonologie is een van de vakken in de Postgraduaat in Mariologie, bestudeerd met de strengheid van de bronnen – de Schrift, de Vaders van de Kerk en het Magisteraat – en niet met sensatiezucht.

   Bekijk het curriculum van de Postgraduaat