God is de God van de levenden, niet van de doden: Maria is de hoop van de opstanding.

Non est Deus mortuorum sed vivorum: Maria e a esperança da Ressurreição

Door · Bijgewerkt op

“`html

God is niet de God van de doden, maar van de levenden: u dwaalt dus zeer.
Mc 12,27

“`

Non est Deus mortuorum: de vraag van de Sadduceeën over de opstanding (Mc 12,18-27) is een van de meest filosofische debatten van Jezus in Jeruzalem: met behulp van een hypothetisch geval van leviraat proberen de Sadduceeën de logische absurditeit van de opstanding van de doden aan te tonen. Het antwoord van Jezus ontmaskert de val met een onverwacht Schriftuurlijk argument. God openbaart Zich aan Mozes als de “God van Abraham, van Isaac en van Jakob“, in het heden, niet in het verleden, en concludeert met een uitspraak die resoneert als een van de fundamentele axioma’s van het christelijk geloof: “Hij is niet de God van de doden, maar van de levenden“. De mariologie vindt in deze uitspraak haar meest solide eschatologische basis: de Maria-Tenhemelopneming is het meest concrete bewijs dat de “God van de levenden” ook de dood in het menselijk lichaam heeft overwonnen.

I. Non est Deus mortuorum: het argument van de Sadduceeën en het antwoord van Jezus

De Sadduceeën, die de opstanding ontkenden, construeren een absurd hypothetisch geval: een vrouw die in successie met zeven broers trouwde (volgens de wet van het leviraat, Dt 25,5-10). Van wie zou ze in de opstanding de vrouw zijn? De premisse van het argument is dat het herstelde leven een voortzetting zou zijn van het aardse leven in zijn categorieën, zoals huwelijk, bezit, sociale identiteit, en dat deze voortzetting onoplosbare tegenstrijdigheden zou veroorzaken.

Jezus antwoordt in twee momenten. Ten eerste corrigeert Hij de veronderstelling: het herstelde leven is geen voortzetting van het aardse leven, maar een radicale transformatie, “ze zijn als engelen” (Mc 12,25), ze overstijgen de categorieën van de huidige tijd. De categorieën van het huwelijk, van eigendom, van sociale identiteit behoren tot “de wereld die voorbijgaat” (1Kor 7,31). Het herstelde leven gaat niet voorbij, het is definitief, getransformeerd, onvervuild. Ten tweede gebruikt Hij de Schrift zelf, die de Sadduceeën respecteren: in Ex 3,6 zegt God “Ik ben de God van Abraham, van Isaac en van Jakob”, niet “ik was”. Als God de God van Abraham blijft, dan moet Abraham nog leven, in een manier van leven die de biologische dood overstijgt.

Het argument van Jezus is meer dan een weerlegging van de Sadduceeën: het is een openbaring over de aard van God. God is geen God die zijn volk verlaat, Hij is niet de God van de doden, die in een graf eindigen zonder terugkeer. Hij is de God van de levenden, die de relatie met zijn volk behoudt, zelfs na de dood. Deze uitspraak is de basis van de gehele christelijke eschatologie: de opstanding is geen troostend mythe, maar een eis van de aard van de liefde van God, die niet definitief kan laten sterven wat Hij liefheeft.

De mariologische dimensie van deze uitspraak is direct.

“Als ‘God niet de God is van de doden, maar van de levenden‘, en als Maria door God op een vollere manier werd liefgehad dan enig ander schepsel, dan is de ‘overwinning van het leven op de dood‘ in Maria, die de Maria-Tenhemelopneming verklaart, geen willekeurig privilege, maar een logisch gevolg van de aard van de liefde van God. De ‘God van de levenden‘ zou de Moeder van zijn Zoon niet in de corruptie kunnen laten.”

II. Non est Deus mortuorum: het verrijzen leven en de Maria-Tenhemelopneming

Non est Deus mortuorum: Marcus 12,25 zegt: “Wanneer de doden opstaan, zullen ze niet trouwen noch worden uitgevraagd, maar ze zullen zijn als engelen in de hemel“. Deze uitspraak van Jezus over het verrijzen leven, die de huwelijkse categorieën van het aardse leven overstijgt, is in de traditie vaak gebruikt om de consacratie van de maagdelijkheid te contextualiseren: het maagdelijke leven is in deze wereld een anticipatie van de eschatologische manier van bestaan die de opstanding zal onthullen. Het axioma “Non est Deus mortuorum” vindt in de Maria-Tenhemelopneming zijn historische bevestiging.

Maria, die de maagdelijkheid leefde als een permanente toestand, anticipeert in dit aspect op de manier van bestaan die de opstanding universeel zal maken. Haar maagdelijkheid is geen afwijzing van de schepping, maar een eschatologische anticipatie: zij die “zoals engelen” leeft” wat betreft het huwelijk, woont op zekere manier in de horizon van het verrijzen leven. Niet toevallig gebruikt de mariane iconografie overvloedig hemelse beelden, de “vrouw gekleed in de zon” (Openb. 12,1), de gekroonde Koningin, om dit eschatologische aspect van het bestaan van Maria uit te drukken.

De Maria-Tenhemelopneming, dogmatisch vastgesteld door Pius XII in 1950, is de bevestiging dat Maria volledig in deze verrijzen manier van bestaan is: in lichaam en ziel, zonder te wachten op de universele opstanding. Zij die spiritueel de verrijzen manier van leven anticipeerde door haar maagdelijkheid, anticipeerde deze ook lichamelijk door haar Maria-Tenhemelopneming. De Maria-Tenhemelopneming is geen privilege dat losstaat van het verlossingsplan, maar de realisatie in Maria van wat Christus in zichzelf heeft verwezenlijkt en aan allen zijn beloofd.

De theologie van de Maria-Tenhemelopneming is ontwikkeld in dialoog met de vraag naar de dood van Maria: de dogmatische definitie is zorgvuldig neutraal (“na het voltooien van de loop van haar aardse leven“, expleto terrestris vitae cursu), en geeft geen uitspraak over de vraag of Maria is gestorven of niet. De vraag blijft theologisch open. Wat wordt vastgesteld, is de uiteindelijke verheerlijking: ongeacht de manier van haar “overgang“, Maria is nu volledig in de “wereld van de opstanding“, een levend getuigenis dat “God niet de God is van de doden, maar van de levenden.”

III. Non est Deus mortuorum: Abraham, Isaac, Jakob en de gemeenschap van de heiligen met Maria

Non est Deus mortuorum: het argument van Jezus uit Exodus 3,6, “Ik ben de God van Abraham, van Isaac en van Jakob“, is een argument voor de “gemeenschap van de heiligen“: Abraham, Isaac en Jakob “stierven” niet in de zin dat hun relatie met God was beëindigd. Ze leven in die relatie, op een manier die de biologische dood overstijgt. Deze “relationele continuïteit“

» Voorbij de dood is het meest solide theologische fundament van de leer van de gemeenschap van de heiligen. “God is niet de God van de doden, maar van de levenden” (Mc 12,27) is de hermeneutische sleutel tot deze gemeenschap van de levenden in God.

Maria bevindt zich in het hart van deze gemeenschap van de heiligen. De Lumen Gentium (zie link)

(hoofdstuk VIII) wordt de reflectie over Maria binnen de leer van de Kerk en de gemeenschap van de heiligen geplaatst, juist om te voorkomen dat de mariologie een autonoom systeem wordt dat losstaat van de eclesiologie. Maria staat “boven” de Kerk niet, ze is in haar hart, als het meest perfecte lid, als de Moeder, als het voorbeeld. En haar functie van intercessie is de uitdrukking van deze levende gemeenschap die de dood niet heeft onderbroken.

De aanroeping van de heiligen, in het bijzonder de aanroeping van Maria, is gebaseerd op het argument van Jezus in Marcus 12,27: de “God van de levenden” houdt zijn vrienden levend, zelfs na de dood. Het is niet om een geest uit het verleden te vragen om te intercederen, maar om je tot een levende persoon te wenden, die “levend voor God” is (Romeinen 6,11) op een vollere manier dan wie dan ook die nog op deze aarde leeft. Haar “aanwezigheid” bij de verrezen Zoon is niet metaforisch, maar reëel, hoewel op een manier die onze huidige ervaring overstijgt.

De leer van de Laatste Oordelen, de dood, het oordeel, de hel, het vagevuur, de hemel, vindt in de Maria-Tenhemelopneming haar meest sprekende teken. Zij die al in de “definitieve toestand” is van verheerlijkt lichaam en ziel, is de “eerste vrucht” van de universele belofte: wat de “God van de levenden” voor haar heeft gedaan, zal Hij doen voor allen die Hem toebehoren. Maria in de glorie aanschouwen, is het anticiperen op het lot waarvoor de “God van de levenden” de mensheid heeft geschapen en verlost.

Over het gebed van de Kerk voor de overledenen, lees ook: Finados e a oração pelos que adormeceram na esperança.

IV. “Jullie dwalen zeer”: het geloof dat fouten over de dood corrigeert

Non est Deus mortuorum: Marcus 12,27 eindigt met een bijna verrassende opmerking: “Jullie dwalen zeer”. Deze correctie van Jezus aan de Sadduceeën is meer dan een overwinning in een debat; het is een stellingname over de ernst van de fout over de opstanding. Het ontkennen van de opstanding is geen kleine theoretische fout: het is een fout over de aard van God (“God van de doden” in plaats van “God van de levenden”), over de waardigheid van het menselijk lichaam en over het definitieve lot van de mens. “Non est Deus mortuorum, sed vivorum” is de formule die al deze fouten in de wortel corrigeert.

De “zeer grote” fout van de moderne tijd over de dood heeft verschillende vormen: het materialisme dat de dood reduceert tot een biologisch einde. Het spiritualisme dat het lichaam en het lot van het lichaam devalueert. Het nihilisme dat de dood ziet als de fundamentele absurditeit van het bestaan. Tegen al deze vormen van “zeer grote” fouten, is Maria, verrezen en opgenomen, een zichtbaar teken: de dood heeft het laatste woord niet. Het lichaam is niet bestemd voor definitieve corruptie. De menselijke persoon lost niet op in het niets.

De devotie tot Maria heeft, in deze context, een belangrijk apologetisch aspect. In culturen die getekend zijn door de angst voor de dood, de weigering van de eindigheid, de obsessie met jeugd en gezondheid als tegengif voor de bewustwording van de sterfelijkheid, biedt Maria, opgenomen in de hemel, een alternatief: niet de ontkenning van de dood (ze “het einde van haar aardse leven voltooide), maar de overwinning op de dood door het leven van de «God der levenden». De Maria-Tenhemelopneming is geen magie, maar een hoop die gegrond is in de trouw van God, die wat Hij liefheeft niet verlaat.

Het feest van de Maria-Tenhemelopneming (15 augustus), dat de liturgie viert met de plechtigheid van de belangrijkste mariadagen, heeft een centrale plaats in de liturgische kalender, juist om deze reden: midden in de zomer, wanneer de liturgie in de Gewone Tijd is, breekt de Maria-Tenhemelopneming door als een eschatologische herinnering. De «Gewone Tijd» is niet de tijd van het vergeten van God, maar de tijd waarin het geloof in het dagelijks leven moet worden geleefd. En de Maria-Tenhemelopneming herinnert eraan dat dit dagelijks leven een eeuwig perspectief heeft: de «God der levenden» wacht aan het einde van de weg.


Maria, opgenomen in lichaam en ziel, is het meest sprekende teken dat «God niet de God is van de doden, maar van de levenden»: in haar vond de belofte van de Opgestane Zijn eerste en meest volledige vervulling in de verloste mensheid.

Referenties

Postdoctorale opleiding in Mariologie

Wilt u uw opleiding in Mariologie verdiepen? Maak kennis met de Postdoctorale opleiding in Mariologie van Locus Mariologicus – een academische opleiding die theologische nauwkeurigheid, spiritueel leven en de levende traditie van de Kerk combineert.

Aanmelden voor de wachtlijst →

“`html

Wil je de mariologie serieus bestuderen?

Dit artikel is gebaseerd op werken uit de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postdoctorale opleiding in Mariologie biedt je dezelfde bron, met academische begeleiding: Schrift, Vaderen van de Kerk en het Leergezag, van het eerste dogma tot de hedendaagse vragen.

Ontdek de postdoctorale opleiding in Mariologie

.lm-langs{max-width:820px;margin:34px auto 22px;padding:16px 4px 4px;border-top:1px solid rgba(201,168,76,.35);font-size:14px;line-height:1.8;text-align:center}.lm-langs b{display:block;margin-bottom:6px;font-weight:500;opacity:.75;letter-spacing:.03em}.lm-langs a,.lm-langs .lm-lang-actual{display:inline-block;margin:3px 5px;padding:3px 9px;border-radius:7px;text-decoration:none}.lm-langs .lm-lang-actual{background:rgba(201,168,76,.16);color:#c9a84c}.lm-langs a{opacity:.85}.lm-langs a:hover{opacity:1;text-decoration:underline}

Reacties